V SA/Wa 2763/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). E. W. wniósł skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2013 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] sierpnia 2013 r., którą organ odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami kwoty 10.043,19 zł. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] działając z upoważnienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił E. W. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w kwocie 10043,19 zł za lata 2004 i 2005. Z uzasadnienia decyzji wynika, że na podstawie analizy wniosku i wyjaśnień złożonych przez rolnika wynika, że zaprzestał on prowadzenia działalności rolniczej w odniesieniu do powierzchni, której dotyczył wniosek złożony za pierwszy rok gospodarowania. W związku z ostatecznością decyzji do rolnika wystosowano upomnienie wzywające go do dobrowolnego wpłacenia ustalonej kwoty, które otrzymał on 22 kwietnia 2013 r. Pismem z dnia 5 czerwca 2013 r. E. W. zwrócił się do Prezesa ARiMR o umorzenie odsetek należnych od obciążającej go należności głównej wskazując na swoją złą sytuację materialną i życiową tj.: samotność, stałą niepełnosprawność, ustalenie przez Komisję Lekarską KRUS z [...] lutego 2012 r., że jest trwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolny do samodzielnej egzystencji, brak majątku, to, że utrzymuje się z renty w wysokości 1005,70 zł i nie posiada żadnego majątku. Jednocześnie pismem z tego samego dnia (5 czerwiec 2013 r.) wnioskodawca wniósł o rozłożenie mu na raty całej obciążającej go należności. Wnioskodawca pismem z dnia 5 lipca 2013 r. zwrócił się do organu o umorzenie mu całej nienależnie pobranej kwoty wraz z odsetkami wskazując na niemożność jej spłacenia ze względu na wskazywaną wcześniej sytuację życiową i majątkową. Do pisma dołączył dokumenty, w tym decyzję o przyznaniu renty, którą od 1 lutego 2013 r. określono na kwotę 952,09 zł po potrąceniach, w tym potrąceniu komorniczym, w związku z czym do wypłaty wskazano kwotę 772,74 zł. W dniu 2 sierpnia 2013 r. organ ze względu na treść pism z 5 czerwca 2013 r., zwrócił się do wnioskodawcy o wyraźne wskazanie zakresu zgłoszonego żądania. W odpowiedzi na wspomniane pismo wnioskodawca wskazał, że z uwagi na trudną sytuację materialną wnosi o umorzenie całości należności wraz z odsetkami. Decyzją z [...] sierpnia 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego działając z upoważnienia Prezesa ARiMR odmówił wnioskodawcy umorzenia należności. W ocenie organu pierwszej instancji nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Organ wskazał, że zgodnie z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej, umarza z urzędu należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L Nr 365, str. 52, ze zm.). Zadłużenie strony ustalone decyzją z 29 maja 2009r. stanowiło kwotę 10043,19 zł. Kwota ta przekroczyła równowartość 100 euro, ponieważ kurs euro na dzień 30 kwietnia 2009 r. wynosił 4,3993 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 439,93 zł. W tym stanie rzeczy organ uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie tego przepisu. Prezes ARiMR ustalił również, że jakkolwiek zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy otrzymywana przez niego renta w wysokości 952,09 zł jest już przedmiotem zajęcia komorniczego to jednak nie można uznać, że została spełniona przesłanka wynikająca z treści § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. ponieważ możliwe jest uzyskanie kwoty, która przewyższy koszty dochodzenia i egzekucji należności. Wyjaśnił przy tym, że koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej wysokości kosztów (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4 % do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Organ odwołał się także do treści art. 141 ust. 1c) ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. poz. 1227 ze zm.) w zw. z art. 52 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. poz. 291 ze zm.), z których wynika, że emerytury i renty są wolne od egzekucji i potrąceń, w części odpowiadającej 50% kwoty najniższej renty lub emerytury pobieranego przez emeryta lub rencistę świadczenia przy potrącaniu sumy egzekwowanej na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Wskazując na najniższą od 1 marca 2013 r. emeryturę i rentę oraz rentę rodzinną w wysokości 831,15 zł organ podkreślił, że kwota wolna od zajęcia w przypadku strony wynosiłaby 415,75 zł, zaś pozostała część jego świadczenia może być przedmiotem egzekucji, co wskazuje, że uzyska się kwotę wyższą od potencjalnych kosztów egzekucji. Prezes wskazał również, ze zgodnie z § 6 rozporządzenia umorzenie odsetek możliwe jest jedynie w przypadku umorzenia należności głównej. W związku ze złożonym przez skarżącego odwołaniem decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] października 2013 r. wydaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy ponownie analizując przesłanki określone w rozporządzeniu RM z 21 grudnia 2010 r., podzielił w całości argumentację zawartą w decyzji Prezesa ARiMR w zakresie braku przesłanek do umorzenia dochodzonych należności wraz z odsetkami. Minister zwrócił uwagę, że z otrzymywanego przez wnioskodawcę świadczenia jest już potrącana jedna należność w wysokości 238,02 zł przez Komornika Sądowego, co nie wyklucza możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej i co będzie jedynie powodem do wyznaczenia przez Sąd Rejonowy jednego organu egzekucyjnego. Minister podkreślił, że za zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego organ egzekucyjny pobiera 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej niż 1,40 zł oraz, że zła sytuacja materialna nie stanowi przesłanki umorzenia należności. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazując, że odmowa umorzenia należności jest sprzeczna z Konstytucją. W skardze ponownie powołał się na swoją złą sytuację materialną i życiową. W piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2014 r. pełnomocnik z urzędu wnioskodawcy zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów: - Art. 7, 77, 126 w zw. z art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. k.p.a. polegające na niedostatecznym i niedokładnym wyjaśnieniu sprawy poprzez przyjęcie, że w prowadzonym postępowaniu uzyska się kwotę wyższą niż koszty dochodzenia i egzekucji należności, - Art. 104 § 2 i art. 138 k.p.a. przez pominięcie wniosku skarżącego o rozłożenie należności na raty, - § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. nr 258, poz. 1747), - § 7 w zw. z § 8 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. poprzez nie rozpoznanie wniosku skarżącego o rozłożenie należności na raty. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że organ nie odniósł się do okoliczności dotyczącej stopnia inwalidztwa skarżącego koncentrując się jedynie na wysokości otrzymywanej przez niego renty, co dowodzi braku rozważenia wszystkich okoliczności sprawy tak jak i braku jej całościowego rozpoznania w związku z pominięciem wniosku skarżącego dotyczącego rozłożenia obciążającej go należności na raty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Należy wskazać, że szczegółowe zasady i tryb umarzania przez właściwy organ należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje obowiązujące w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, wydane na podstawie art. 209 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010r. organy agencji mają możliwość - a zatem nie są zobligowane – umorzyć z urzędu w całości lub w części należności w przypadku jej całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z określonych w nim przesłanek w postaci: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej w wypadku zaistnienia jednej z ww. przesłanek organ może (nie musi) umorzyć określone należności. Natomiast brak zaistnienia tej przesłanki w ogóle wyklucza możliwość umorzenia należności. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-4 jedynie okoliczności związane z dochodami i posiadanym majątkiem mogły podlegać ocenie w świetle przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 5-6 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010r. Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r. należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. W tym miejscu Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną sytuacji materialnej, w której znajduje się skarżący. Osiąga on bowiem dochód w postaci renty otrzymywanej z KRUS w wysokości 952,09 zł, w odniesieniu do której prowadzona jest już egzekucja komornicza, w ramach której potrącana jest kwota 238,02 zł. Organ wskazując na przepisy dotyczące zasad egzekwowania należności ze świadczeń emerytalnych lub rentowych trafnie powołał się na to, że wolna od zajęcia jest kwota stanowiąca 50% najniższej emerytury lub renty i wskazał, że od 1 marca 2013 r. byłaby to kwota w wysokości 415,75 zł czyli, że nadwyżka ponad tę kwotę podlegałaby egzekucji. Mając na względzie fakt, że część z tej nadwyżki już podlega egzekucji, pozostała kwota stanowiłaby sumę, która mogłaby być egzekwowana w związku z obciążającą skarżącego kwotą nienależnie pobranych płatności ONW. Mając zaś na względzie zasady związane z kosztami zajęcia należności ze świadczeń społecznych, wniosek organu, co do faktu, iż uzyska się kwotę przewyższającą koszty dochodzenia i egzekucji należności, jest uzasadniony. W zakresie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki z § 3 ust.1 pkt 6 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010r., należy zauważyć, że jeżeli postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne, to Prezes ARiMR może z urzędu umorzyć należności w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nie jest to jednak możliwe bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, a następnie stwierdzenia nieściągalności należności dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Takie postępowanie na razie nie jest prowadzone, zatem przesłanka ta nie wystąpiła i nie jest możliwe jej zastosowanie w sprawie. Należy podkreślić, że treść § 3 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. nie przewiduje, ażeby możliwe było umorzenie postępowania w związku z trudną sytuacją materialną, czy zdrowotną strony, czy w związku z tym, że jest ona niepełnosprawna ponieważ umorzenie możliwe jest jedynie w przypadkach wyraźnie wskazanych w tym przepisie a sytuacja materialna jest oceniana jedynie przez pryzmat treści § 3 ust 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia. W myśl § 6 rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r. w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności dlatego też umorzenie odsetek za zwlokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z [...] maja 2009 r. przekroczyła równowartość 100 euro, dlatego też jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu w myśl § 4 ust.1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. Na koniec należy wskazać, że przed wydaniem decyzji organ pismem z 2 sierpnia 2013 r., wezwał stronę do wskazania (w związku z treścią pism z 5 czerwca 2013 r.) jakie jest jej żądanie, na co uzyskał odpowiedź, że domaga się ona umorzenia całości należności. Jest oczywiste, ze organ zastosował się do tego żądania i rozpoznał sprawę zgodnie z wnioskiem strony. Brak jest podstaw ażeby formułować zarzut nie rozpoznania sprawy w zakresie jej istoty, co miało polegać na pominięciu żądania skarżącego o rozłożenie należności na raty. Należy zauważyć przy tym, że brak jest podstaw do jednoczesnego rozpoznawania dwóch wykluczających się żądań strony. Nawet bowiem gdyby uznać, że w dalszym ciągu istnieje wniosek dotyczący rozłożenia należności na raty, to rozpoznanie go jest możliwe w sytuacji gdy rozstrzygnięta jest kwestia umorzenia istniejącej należności poprzez odmowę jej umorzenia. Należy zauważyć przy tym, że strona zawsze może zgłosić lub ponowić wniosek o rozłożenie należności na raty. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy prawidłowo zebrały i oceniły wszystkie okoliczności sprawy w kontekście obowiązujących przepisów prawa i wydały właściwe decyzje. Sąd nie podziela zatem zarzutów dotyczących naruszenia wskazywanych w piśmie procesowym stanowiącym uzupełnienie skargi przepisów prawa zarówno procesowego jak i materialnego w związku z czym działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.