V SA/Wa 2788/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. J. W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada nieruchomość rolną o pow. 26 ha (łąki), natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni nie wypełniła rubryki nr 10 – Dochody. W uzasadnieniu podniosła, iż dochody uzyskiwane z "prowadzonej przez nią działalności" są niewystarczające do ponoszenia jakichkolwiek opłat sądowych, wskazując jednocześnie, iż nie były one w tym roku wysokie, zaś siano-kiszonka, która jest plonem z gospodarstwa nie może zostać sprzedana ze względu na to, że w gospodarstwie są zwierzęta. Wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia, nadesłała pismo z dnia 25 grudnia 2014 r., w którym wyjaśniła, iż sama prowadzi gospodarstwo rolne, mieszka u matki, na której utrzymaniu pozostaje, matka opłaca wszystkie rachunki za prowadzenie domu, płaci również za jedzenie. Oświadczyła, iż jedynymi środkami finansowymi, jakie otrzymuje ze względu na prowadzone gospodarstwo rolne są dopłaty bezpośrednie z ARiMR, które w 2013 r. wyniosły 11.854,27 zł. Wskazała jednocześnie, iż ze środków tych opłaca podatek rolny, ubezpieczenie w KRUS, ubezpieczenie OC gospodarstwa, jak również usługi rolne, tj. koszenie, zbiór i sprasowanie siana, natomiast pozostałe środki przeznacza na opłacenie weterynarza oraz kupno paszy. Oświadczyła, iż posiadana przez nią nieruchomość rolna o pow. 26 ha stanowi łąki, z których uzyskuje plon w postaci siana i siano-kiszonki, który w całości zużywa do wykarmienia swojego bydła, wobec czego nie uzyskuje żadnych dochodów z uprawy ziemi. Wnioskodawczyni wskazała także wydatki, które ponosi na utrzymanie, do których zaliczyła ubranie, pomoc matce w zakupach spożywczych, bilety autobusowe – w łącznej wysokości około 300-400 zł miesięcznie. Do pisma załączyła wyciąg z rachunku bankowego za grudzień 2014 r. oraz kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2014 r. Wnioskodawczyni nadesłała również pismo procesowe z dnia 30 grudnia 2014 r., do którego załączyła zaświadczenie Wójta Gminy o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego, a także kopię wezwania Komornika Sądowego z dnia 19.08.2014 r. do zapłaty należności w sprawie egzekucyjnej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawczyni – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Zauważyć bowiem należy, iż ani we wniosku ani w dodatkowym oświadczeniu skarżąca nie wskazała jaka jest miesięczna wysokość jej dochodu. Nie można przyjąć za wystarczające w tym zakresie stwierdzenia, że "jedynymi środkami finansowymi, jakie otrzymuje ze względu na prowadzone gospodarstwo rolne są dopłaty bezpośrednie z ARiMR". Pomoc finansowa dla rolników (w tym dopłaty bezpośrednie) winna być przeznaczana na prowadzenie gospodarstwa rolnego (produkcję rolną), wobec czego ze swej natury nie może stanowić źródła dochodu. Zatem nie można przyjąć, że wnioskodawczyni utrzymuje się z kwoty 11.854,27 zł, którą otrzymała za 2013 r. Zresztą ona sama również wskazuje na co przeznaczyła te środki, zgodnie z ich celem. Wobec tego nie jest wiadome skąd uzyskuje środki na opłacenie oświadczonych wydatków w miesięcznej wysokości około 300-400 zł, skoro jednocześnie wskazuje, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką. Dodatkowo należało mieć na uwadze, iż w uzasadnieniu wniosku, złożonego na formularzu PPF, sama podnosi, że dochody uzyskiwane przez nią z gospodarstwa rolnego "nie były w tym roku wysokie". Świadczy to o tym, iż jakieś dochody z tego tytułu wnioskodawczyni uzyskuje. Jednocześnie należy wskazać na sprzeczność polegającą na tym, że z jednej strony wnioskodawczyni oświadcza, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a z drugiej, że pozostaje na utrzymaniu matki, u której mieszka. Znamienne przy tym znaczenie ma okoliczność, iż nie przedstawia jednocześnie stanu majątkowego posiadania swojej matki, do czego była wzywana zarządzeniem z dnia 27 listopada 2014 r., w sytuacji gdyby prowadziła z nią wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczenia złożone w powyższym zakresie uznać należy za nierzetelne. Nie można bowiem wywodzić, że nie osiąga się żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego pobiera się dopłaty, a jednocześnie, że pozostając na utrzymaniu matki prowadzi się samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo można wskazać, iż wnioskodawczyni podnosi, że wychodowany plon w postaci siano-kiszonki przeznacza w całości na wykarmienie bydła. Jednocześnie nie składa oświadczenia co do ilości sztuk bydła oraz ewentualnych dochodów uzyskiwanych np. z ich sprzedaży czy sprzedaży produktów pochodzących od zwierząt (np. mleka, mięsa). W tym stanie rzeczy nie można było ustalić jaka jest miesięczna wysokość dochodów osiąganych aktualnie przez wnioskodawczynię, jak również jaki jest stan jej majątkowego posiadania. Następnie wskazać należy, iż oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię w zakresie wydatków niezbędnych dla utrzymania, również nie można uznać za wystarczające. Skarżąca wskazuje bowiem jedynie ogólną kwotę – około 300 - 400 zł, podnosząc jednocześnie, iż pozostaje na utrzymaniu matki. Nie jest zatem jasne jaka jest pełna wysokość wydatków, które zaliczyć można do niezbędnych dla utrzymania, co się na nie składa, jak również kto i w jakiej części je ponosi. Skarżąca została wezwany do przedstawienia tego rodzaju wydatków w zarządzeniu z dnia 27 listopada 2014 r. (punkt 7 zarządzenia), mimo tego nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wskazuje ani wysokości swoich aktualnych dochodów ani ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. W końcu zauważyć należało, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 27 listopada 2013 r., którym została wezwany do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada ona sama, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazać należy, iż wykonując powyższe zarządzenie nadesłała jedynie wyciąg z rachunku bankowego za grudzień 2014 r. Zatem nie są to żądane wyciągi z okresu ostatnich trzech miesięcy. Okoliczność ta miała również znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym. W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia. Zarządzenie: Odpis postanowienia przesłać wnioskodawczyni z pouczeniem o sprzeciwie.