V SA/Wa 279/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska – Szary, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oraz stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany 1. oddala skargę; 2. Zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata G. B. z Kancelarii Adwokackiej przy ul. [...], [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Skarżący M. M. – bezpaństwowiec, obywatel M., w dniu [...] października 2006r. złożył wniosek o nadanie mu statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej. We wniosku wskazał, że pochodzi z M. i przebywa w Polsce od 1993 r. Oświadczył ponadto, iż: nie był prześladowany, w 1992r. brał udział w działaniach wojennych, nie był zatrzymywany, aresztowany lub sądzony, był członkiem organizacji politycznej "[...]". Określając zasadnicze powody ubiegania się o status uchodźcy wyjaśnił, że po wojnie w 1992 r. był prześladowany przez różnych ludzi, nie miał mieszkania i dowiedział się od milicji, że będzie lepiej jak opuści kraj. Po opuszczeniu M. bał się wracać do kraju, gdyż jego kolega z którym razem walczył został tam aresztowany i dostał dożywocie. Stwierdził, że w ojczystym kraju nie ma rodziny, natomiast w Polsce zaczął pracować i chce już tu zostać. Podczas przesłuchania Strony przeprowadzonego w dniu [...] października 2006 r. wnioskodawca oświadczył ponadto, iż w latach 1991-1992 jako członek organizacji "[...]" brał udział w walkach w rejonie miejscowości [...]. Walczył o niepodległość oraz przeciw [...]. Wraz z milicją patrolował miasto K. [...]. Pilnował strategicznego miejsca w tym mieście, [...]. Był dowódcą oddziału walczącego o utrzymanie [...], za co został, jego zdaniem, po wojnie napadnięty i pobity. W 2002 r. usiłował wrócić do ojczyzny, ale ze względu na brak ważnego dokumentu podróży nie został wpuszczony na jej terytorium. Słyszał także, że członkowie "[...]" są poszukiwani w M. listami gończymi. Decyzją z [...] listopada 2006 r. Prezes Urzędu odmówił wnioskodawcy nadania statusu uchodźcy oraz nakazał opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie wnioskodawcy zgody na pobyt tolerowany. Cudzoziemiec w odwołaniu od decyzji Prezesa Urzędu zarzucił organowi popełnienie błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na uznaniu, iż nie spełnia on przesłanek do nadania statusu uchodźcy. Podniósł, iż obawia się powrotu do kraju z powodu aresztowania i tortur. Dodał, iż w obawie o swoje życie, wolność i bezpieczeństwo prosi o udzielenie mu ochrony w Polsce i nadanie statusu uchodźcy. Rada do Spraw Uchodźców, po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z [...] grudnia 2006 r. utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lutego 2007 r. skarżący stwierdził, że nie zgadza się z decyzją Rady i wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie. W dniu 29 października 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem oddalił skargę. Skarżący w dniu [...] września 2007r. po raz kolejny wystąpił z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. Motywując swój wniosek oświadczył: "W [...] 1992 r. w M. powstał konflikt miedzy ludnością [...]. [...]. Zostałem wyznaczony [... ] do obrony w D. stacji i drogi do [...]. Mieliśmy broń i [...]. Była wymiana strzałów miedzy nami a oddziałem liczącym około [...] ludzi. W jednej z takich walk zginął [...]. W dniu 1993r. pojechałem do Polski na podstawie paszportu [...]. W 1995 roku pojechałem do M., aby załatwić sobie paszport. Jednak ludzie, których znałem i mogliby mi pomóc, wyjechali. Dowiedziałem się, że jestem poszukiwany, nie wiem skąd wiedzieli, że wróciłem. Byłem tam tylko 2 dni, wróciłem do Polski w obawie o życie. Do M. nie mogę wrócić, tak naprawdę to nie mam obywatelstwa M.. Moi rodzice od dawna nie żyją, nie mam po co tam wracać." Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2008r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił nadania statusu uchodźcy w rozumieniu Konwencji dotyczącej statutu uchodźców sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991r. Nr 119, poz. 515 i 516) oraz Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967r. (Dz. U. 1991 r., Nr 119, poz. 517 i 518) oraz stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Organ prowadzący postępowanie stwierdził, iż powyższy wniosek nie zawiera nowych okoliczności w sprawie o nadanie statusu uchodźcy. Niniejsza decyzja została doręczona stronie w dniu 4.04.2008 r. Skarżący w dniu 14.04.2008r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając, iż organ I instancji nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego czym naruszył art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. Podniósł, iż w postępowaniu wyjaśniającym zakończonym przedmiotową decyzją została naruszona także norma art. 105 k.p.a., gdyż organ ma obowiązek wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. W wyniku odwołania Rada do Spraw Uchodźców wydała w dniu [...] lipca 2008r. decyzję nr [...], którą uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Rada do Spraw Uchodźców trafnie zauważyła, iż w dniu 29 maja 2008r. weszła w życie nowelizacja ustawy dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2008r. Nr 70, poz. 416 z późn. zm.). Organ przyznał, iż zgodnie z art. 48 ww. ustawy "w przypadku gdy wnioskodawcy lub osobie, w imieniu której wnioskodawca występuje, odmawia się nadania statusu uchodźcy, w decyzji orzeka się ponadto o udzieleniu: - ochrony uzupełniającej z przyczyn, o których mowa w art. 15, jeżeli nie sprzeciwia się temu okoliczności określone w art. 20, albo - zgody na pobyt tolerowany z przyczyn o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a,. jeśli nie istnieją okoliczności określone w art. 97 ust. 1a". Ponadto, organ II instancji stwierdził, iż Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców powinien w istniejącym stanie prawnym przeprowadzić postępowanie, w wyniku którego zbadane zostaną okoliczności, o których mowa w art. 15 ustawy. Przedmiotowa decyzja doręczona została 05 listopada 2008r. W dniu 5 grudnia 2008r. M. M. nadał w Urzędzie Pocztowym [...] w W. skargę na powyższą decyzję (datowaną na dzień [...] listopada 2008r.). Skarżący zwrócił się do WSA w Warszawie "z prośbą o rozpatrzenie decyzji Rady do Spraw Uchodźców nr [...] z dnia [...] lipca 2009r.". Odpowiedź na skargę wpłynęła do Sądu w dniu [...] lutego 2009r. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Podkreślił jednocześnie, iż w dniu 29 maja 2008r. weszła w życie ustawa z dnia 18 marca 2008r. o zmianie ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008r., Nr 70, poz. 416) "Do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą." Należy zauważyć, iż organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydał w dniu [...].01.2009r. decyzję Nr [...] odmówił nadania statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej oraz stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany, czyli zastosował się do wskazówek zawartych w decyzji Rady do Spraw Uchodźców przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Sąd administracyjny, obowiązany do kontroli przestrzegania przez organy administracji norm obowiązującego prawa, nie jest zatem władny do merytorycznej zmiany zaskarżonej decyzji, jak wnosi skarżący zwracając się o nadanie statusu uchodźcy, a jedynie jest uprawniony do oceny skarżonego aktu prawnego pod względem jego zgodności z prawem obowiązującym w dacie jego wydania i stanowiącym jego podstawę prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wyjaśnić, iż zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw: cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie czy skarżący jest uchodźcą w rozumieniu ustawy. W celu rozstrzygnięcia powstałego sporu, a tym samym oceny skarżonej decyzji pod względem jej legalności, należy wskazać na przepis art. 13 ust. 1 ustawy z 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw, w myśl którego "ust.1 Cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju." Ust. 3. niniejszej ustawy "Prześladowanie, o którym mowa w ust. 1, musi: 1) ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285, z 1995 r. Nr 36, poz. 175, 176 i 177, z 1998 r. Nr 147, poz. 962, z 2002 r. Nr 127, poz. 1084 oraz z 2003 r. Nr 42, poz. 364), lub 2) być kumulacją różnych działań lub zaniechań, w tym stanowiących naruszenie praw człowieka, których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowania, o których mowa w pkt 1." Jednocześnie ust. 4 ustawy stwierdza, iż prześladowanie może polegać w szczególności na: 1) użyciu przemocy fizycznej lub psychicznej, w tym przemocy seksualnej; 2) zastosowaniu środków prawnych, administracyjnych, policyjnych lub sądowych w sposób dyskryminujący lub o charakterze dyskryminującym; 3) wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu, w sposób, który ma charakter nieproporcjonalny lub dyskryminujący; 4) braku prawa odwołania się do sądu od kary o charakterze nieproporcjonalnym lub dyskryminującym; 5) wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu z powodu odmowy odbycia służby wojskowej podczas konfliktu, jeżeli odbywanie służby wojskowej stanowiłoby zbrodnię lub działania, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3; 6) czynach skierowanych przeciwko osobom ze względu na ich płeć lub małoletniość. Uchodźcą jest więc osoba, która spełnia kryteria zawarte w przytoczonej definicji, a której kluczowy element stanowi "uzasadniona obawa przed prześladowaniem", wskazujący podstawowe cechy uchodźcy. Definicja ta posługuje się elementem subiektywnym, albowiem "obawa" jest odczuciem indywidualnym, stanem umysłu osoby ubiegającej się. Pojęciu "obawa" towarzyszy określenie "uzasadniona", a to oznacza, że nie tylko stan uczuć osoby zainteresowanej decyduje o statusie uchodźcy, lecz że musi on zostać potwierdzony przez ocenę sytuacji obiektywnej. Ustalenie statusu uchodźcy wymaga przede wszystkim oceny oświadczeń ubiegającego się. Oświadczenia te nie mogą być jednak rozważane w oderwaniu od sytuacji, która je określa. Termin "uzasadniona obawa" łączy zatem element subiektywny i obiektywny, i oba -jak wskazane zostało w Podręczniku "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy" Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (Genewa, styczeń 1992 r.)- muszą być brane pod uwagę w procedurze ustalania statusu. Ocena, czy obawa cudzoziemca przed prześladowaniem jest uzasadniona, musi być więc dokonana w odniesieniu do indywidualnego przypadku i na tle ogólnej sytuacji społeczno-prawnej i polityczno-ekonomicznej kraju pochodzenia cudzoziemca ubiegającego się o status uchodźcy (v. wyrok NSA z 12.06.2001 r., sygn. akt V S.A. 3095/00, Lex nr 51275). W zaskarżonej decyzji Rady do Spraw Uchodźców, uchylającej decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w całości i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, zasadnie przyjęto, że należy zastosować znowelizowaną ustawę z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – Dz. U. z 2008r., nr 70, poz. 416). Zdaniem Sądu z wniosku o nadanie statusu uchodźcy jak i z wywiadu nie wynika aby M. M. w państwie, którego jest obywatelem (M.), był zagrożony prześladowaniami w rozumieniu cyt. ustawy, w szczególności w związku z deklarowaną przez siebie przynależnością polityczną do "[....]" w latach 1991-1992. Takim ustaleniom również sam skarżący tak w odwołaniu jak i w skardze nie przeczy. W kontekście sytuacji społeczno-prawnej narodowości [...], należy zgodzić się z prezentowanym w zaskarżonej decyzji, oraz decyzji ją poprzedzającej, poglądem, iż obawy cudzoziemca przed powrotem do kraju nie są uzasadnione. Po pierwsze, problemy, na które powoływał się cudzoziemiec w toku postępowania administracyjnego, a z którymi borykał się w M., trudno oceniać jako prześladowanie. Za takowe trudno bowiem uznać jednorazowy incydent pobicia ze strony osoby prywatnej, który miał miejsce w 1992r. Cudzoziemiec innych faktów mających świadczyć o jego prześladowaniu nie zgłaszał. Nie miał również problemów ze strony władz, a milicja jawi się w jego wyjaśnieniach jako sprzymierzeniec, wszczynający dochodzenie w sprawie pobicia i doradzający wyjazd z kraju. Nigdy też -jak oświadczył w trakcie wywiadu statusowego- nie był aresztowany. Po drugie, trudno uznać, iż od momentu opuszczenia kraju pochodzenia celem cudzoziemca było ubieganie się o status uchodźcy. Skarżący bowiem bezpośrednio po przyjeździe do Polski nie występował o ochronę do państwa polskiego z uwagi na swoje obawy przed prześladowaniem. Tak więc słusznie organy uznały, iż impulsem do złożenia wniosku było bez wątpienia zatrzymanie i umieszczenie w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. Zdaniem Sądu sytuacja ta jasno pokazuje motywację cudzoziemca, który usiłuje uniknąć wydalenia. Problemem formalno – prawnym niniejszej sprawy jest przede wszystkim niezastosowanie nowelizacji ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – (Dz. U. z 2008r., Nr 70, poz. 416) do rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ II instancji po dokonaniu kontroli instancyjnej decyzji z dnia 1[...] lutego 2008r. wskazał, iż organ I instancji winien zastosować do przedmiotowej sprawy art. 48 ww. ustawy stanowiący "w przypadku gdy wnioskodawcy lub osobie, w imieniu której wnioskodawca występuje, odmawia się nadania statusu uchodźcy, w decyzji orzeka się ponadto o udzieleniu: - ochrony uzupełniającej z przyczyn, o których mowa w art. 15, jeżeli nie sprzeciwia się temu okoliczności określone w art. 20, albo - zgody na pobyt tolerowany z przyczyn o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a,. jeśli nie istnieją okoliczności określone w art. 97 ust. 1a". Ponadto, organ II instancji stwierdził, iż Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców powinien w istniejącym stanie prawnym przeprowadzić postępowanie, w wyniku którego zbadane zostaną okoliczności, o których mowa w art. 15 ustawy. Reasumując, w ocenie Sądu, organ II instancji nie naruszył przepisów postępowania, jak i prawidłowo zastosował przepisy, stosując prawidłową ich wykładnię. W sposób zasadny ustalił stan faktyczny i stan prawny, na podstawie których orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).