V SA/Wa 281/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. G. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom z siedliskiem i nieruchomość rolną o powierzchni 5 ha o wartości 300.000 zł oraz udział w mieszkaniu o powierzchni 67 m.kw., w którym mieszkają była żona i córka. Skarżący wyjaśnił, że próbuje sprzedać posiadaną nieruchomość w celu pokrycia zobowiązań wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie. Podstawą utrzymania Skarżącego jest dochód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 1.000 zł. Skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności, jest zobowiązany świadczyć alimenty na rzecz córki w wysokości 500 zł miesięcznie. Do innych wydatków zaliczył: koszty mediów (100 zł), wyżywienie (300 zł), podatek od śmieci (60 zł), leki (100 zł) oraz dodatkowe ubezpieczenie w E.- M. (146 zł). Do wniosku załączył skierowania lekarskie do poradni specjalistycznych, skierowania do szpitala. Wskazał również, że stan jego zdrowia wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, Skarżącego wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że otrzymuje pomoc finansową od matki, która również zapłaciła wpis od skargi w niniejszej sprawie. Skarżący nie posiada oszczędności pieniężnych, nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości, nie korzysta z pomocy społecznej, jedynym dochodem z posiadanej nieruchomości rolnej jest czynsz dzierżawny. Do wyjaśnień Skarżący załączył kserokopię oświadczenia B. G. (matka Skarżącego) o udzielaniu synowi pomocy w formie wyżywienia, utrzymania, jak również pomocy finansowej, kserokopię wyroku Sądu Okręgowego W. P. w W. z dnia 18 czerwca 2012 r. orzekającego rozwiązanie przez rozwód związku małżeńskiego oraz nakładającego na Skarżącego obowiązek udziału w kosztach utrzymania małoletniego dziecka w wysokości 500 zł miesięcznie, wyciąg z rachunku bankowego, kserokopie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2015 r. (PIT-40A), cztery zaświadczenia Urzędu Gminy w B. z (...) marca 2015 r. wskazujące dochody roczne z gospodarstwa rolnego, potwierdzenie zapłaty podatku rolnego za lata 2015 - 2016, kserokopie decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016 oraz decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku rolnego za 2016 r., kserokopie umowy dzierżawy z 23 października 2015 r., notarialne poświadczenie z 23 października 2014 r., stwierdzające, że podpisy na umowie dzierżawy położyli własnoręcznie w lokalu Kancelarii notarialnej Jarosław G. i S. D. Z. (Repertorium A Nr(...)), kserokopię decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmawiającej uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników z 13 października 2016 r. oraz odwołanie Skarżącego od tej decyzji, zaświadczenia o stanie zdrowia, kserokopie faktury – rozliczenie sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług dystrybucji, pokwitowanie uiszczenia opłaty śmieciowej, nieczytelne polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej oraz dokumentację medyczną. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Ze wskazanymi regułami koresponduje przepis art. 255 p.p.s.a. zgodnie z którym w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, można go wezwać do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący odpowiedział na wezwanie. Wskazać należy, że analiza nadesłanych dokumentów oraz analiza złożonych wyjaśnień prowadzi do wniosku, że twierdzenia Strony są niepełne, nieprecyzyjne, wybiórcze, a sytuacja majątkowa została przedstawiona w sposób, który powoduje uzasadnione wątpliwości co do rzetelności złożonych w tym zakresie oświadczeń. Na formularzu PPF Skarżący oświadczył, że jedynym jego dochodem jest renta w wysokości 1.000 zł. Skarżący nie prowadzi gospodarstwa rolnego, ponieważ zostało ono wydzierżawione. Czynsz dzierżawny wynosi zgodnie z § 3 umowy "1 kwintal części rocznie". Dzierżawca zobowiązał się do opłaty podatku gruntowego i innych należności względem Państwa przypadających z wydzierżawionego obszaru za okres dzierżawy. Do miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył alimenty na córkę w wysokości 500 zł, koszty wyżywienia (300 zł), leki (100 zł), media (100 zł) , dodatkowe koszty leczenia (160 zł). Łącznie wydatki stanowią około 1.000 zł, a więc odpowiadają wysokości oświadczonych dochodów. Skarżący wyjaśnił, że koszty sądowe ponoszone w sprawie, w tym wpis od skargi (1.247 zł) poniosła jego matka. Co więcej, matka w znacznej części utrzymuje Skarżącego, ponieważ ponosi koszty wyżywienia oraz gospodarstwa domowego. W ocenie referendarza sądowego złożone w tym zakresie wyjaśnienia nie są wiarygodne. Zwrócić uwagę należy, że Skarżący przedstawił kserokopię oświadczenia matki w zakresie udzielanej pomocy. Kserokopia oświadczenia nie stanowi dowodu na okoliczności w nim stwierdzone. Niezależnie od powyższego, wątpliwości co do prawdziwości przedstawionych okoliczności wynikają z faktu, że numer pesel B. G.: tj. (...) wskazuje, że matka Skarżącego skończyła . (...) lat. Skarżący nie złożył wyjaśnień w zakresie dochodów matki, ale zasady doświadczenia życiowego, ogólna wiedza dotycząca wysokości świadczeń emerytalno-rentowych pozwala wyprowadzić wniosek, iż wyjaśniania że B. G. – oprócz własnego utrzymania – ponosi również w znacznej części koszty utrzymania syna (wyżywienie, utrzymanie gospodarstwa domowego, dotychczasowe koszty sądowe) nie są wiarygodne. Należy również zwrócić uwagę, że na formularzu PPF Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, natomiast składane w toku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy oświadczenia wskazują, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Wskazać należy, że Skarżący do stałych miesięcznych wydatków zaliczył świadczenie alimentacyjne na rzecz córki L. G., nałożone wyrokiem Sądu Okręgowego W. P. w W. z dnia 18 czerwca 2012 r. W wyroku Sąd orzekł rozwiązanie przez rozwód związku małżeńskiego oraz nałożył na Skarżącego obowiązek udziału w kosztach utrzymania małoletniego dziecka w wysokości 500 zł miesięcznie. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że Skarżący przelewa na rachunek bankowy córki kwotę 500 zł, wskazując jako tytuł przelewu: "zasilenie konta". Z wyroku Sądu Okręgowego Warszawa Praga w Warszawie z dnia 18 czerwca 2012 r. wynika natomiast obowiązek współuczestnictwa Skarżącego w kosztach utrzymania małoletniego dziecka. L. M. G. – córka Skarżącego - urodziła się 22 października 1997 r., a więc nie jest już osobą małoletnią. Skarżący nie przedstawił innego tytułu prawnego z którego wynika comiesięczny obowiązek świadczenia kwoty 500 zł na rzecz pełnoletniej córki. Analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2016 r. do 16 listopada 2016 r. również powoduje wątpliwości co do rzetelności złożonych wyjaśnień. Z wyciągu wynika, że w styczniu i lutym 2016 r. Skarżący otrzymał świadczenie rentowe w wysokości 632,01 zł, w marcu – w kwocie 934,30 zł, od kwietnia 2016 r. na konto Skarżącego wpływa kwota 637,30 zł. Ponadto Skarżący dokonywał wpłat gotówkowych, np. w styczniu 2016 r. – 100 zł, w dniu 8 marca 2016 r. – 850 zł, w lipcu 2016 r. – 250 zł, w sierpniu 2016 r. – 300 zł. Realizowane wpłaty mogą świadczyć, że Skarżący – oprócz świadczenia rentowego – posiada inne, nieujawnione źródła dochodu. Wypłaty w kwocie 500 zł są realizowane na rzecz córki tytułem: "zasilenie rachunku". Wątpliwości wzbudzają również oświadczenia dotyczące ponoszonych wydatków. Zwrócić uwagę należy, na brak ich przekonującego udokumentowania (np. wskazywanie faktur za poszczególne media, wystawianych na różne osoby i adresowanych na różne adresy). Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania sądowego. Oświadczeniami o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i jego możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należy uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.