V SA/Wa 2813/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.) Sędziowie: WSA Izabella Janson WSA Beata Krajewska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę. Przedmiotem skargi A.Z. jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] października 2014 r. o odmowie umorzenia należności w wysokości 918,66 zł wymagalnej wraz z odsetkami ustalonej decyzją Kierownika Biura Powiatowego. ARiMR w U. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., należności w wysokości 2 023 zł wymagalnej wraz z odsetkami ustalonej decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w U. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz należności w wysokości 2 678,96 zł wymagalnej wraz z odsetkami ustalonej decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w U. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. organ wskazał m.in. że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających organom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258 poz. 1747). Zgodnie z § 4 ust 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady (...) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r., o którym mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., zostało uchylone z dniem 4 września 2014r. na mocy art. 44 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego (...) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 907/2014 zawiera jednak tożsame regulacje odnoszące się do kursu. Organ odwoławczy przypomniał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w U. w dniu [...] sierpnia 2014 r. wydał decyzję: - [...] w której została ustalona kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2007 w wysokości 918,66 zł, - [...] w której została ustalona kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2008 w wysokości 2 023,00 zł - nr [...] w której została ustalona kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2009 w wysokości 2 678,96 zł. Ww. kwoty przekraczają równowartości kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 zatem w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka przewidziana w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ponadto rozporządzenie w § 3 ust. 1 stanowi, że Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać należności z tytułu wypłaconych środków pochodzących z EFOiGR "Sekcja Gwarancji", EERG oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, Powyższe rozporządzenie w § 3 ust. 1 pkt 4 stanowi, że Prezes ARiMR może umorzyć kwotę nienależnie pobranych płatności przez stronę, w przypadku gdy kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1543), koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynoszą czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej. Na dzień wydania niniejszej decyzji wskazane koszty kształtują się na poziomie 11,60 zł, podczas gdy kwota ustalonych należności w sposób zdecydowany przekracza kwotę kosztów upomnienia. Poza tym powyższe rozporządzenie w § 3 ust. 1 pkt 5 stanowi, że Prezes Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać należności z tytułu wypłaconych środków pochodzących z EFOiGR "Sekcja Gwarancji", EERG oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Organ przypomniał, że strona oświadczyła, iż jest osobą schorowaną o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe oraz wymagającą stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto, A.Z. oświadczyła, że nie posiada żadnych innych zobowiązań, jest właścicielką budynku mieszkalnego o powierzchni 90 m2, w którym mieszka sama. Dom jest w bardzo złym stanie technicznym, wymaga kapitalnego remontu, ponieważ nie był modernizowany i remontowany od lat 60-tych XX wieku. Ponadto, ma udział w spadku po mężu F.Z., który figuruje jako właściciel gruntów o powierzchni 9,2887 ha. Strona wskazała, iż nie posiada żadnych maszyn rolniczych ani samochodu i poza otrzymywaną emeryturą w wysokości 886,11 zł miesięcznie, nie posiada żadnych innych dochodów. Zaznaczyła , że z posiadanej emerytury musi opłacić rachunki za media, opał na zimę, lekarstwa, wizyty u lekarzy i rehabilitację. Zdaniem organu powyższe wskazuje, że A.Z. posiada grunty o powierzchni 2,8931 ha. Zgodnie ze średnią ceną użytków rolnych w obrocie prywatnym w woj. podkarpackim w IV kwartale 2014 r., wg GUS, wartość jej nieruchomości bez naniesień wynosi ok. 60 tyś zł. (tj. 2,8931 ha x 20 963 zł = 60 648,05 zł). Stwierdzić zatem należy, iż dłużnik posiada majątek podlegający egzekucji i to o wartości, która wielokrotnie przekracza wysokość zadłużenia oraz potencjalnych kosztów egzekucji tej należności wobec ARiMR. Organ zauważa, iż koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej wysokości kosztów (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. W związku z powyższym w przedmiotowym przypadku nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a co za tym idzie nie ma możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r Wyżej opisaną decyzję zaskarżyła A.Z. podnosząc m.in. że jest osobą schorowaną, została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, wymaga stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest to jednoznaczne z całkowitą niezdolnością do pracy, w gospodarstwie rolnym. W ostatnich latach bardzo wiele przebywała w szpitalach, rozpoznano u niej liczne schorzenia neurologiczne, ortopedyczne, jest po wymianie panewek stawu biodrowego. Otrzymuje emeryturę 886,18 zł miesięcznie i ta kwota nie wystarcza na podstawowe potrzeby oraz na leki i pampersy. Skarżąca podkreśla, że kwoty o których mowa w decyzjach, otrzymywała w poszczególnych latach i spożytkowała je na podstawowe potrzeby dnia codziennego, nie wzbogaciła się nimi, nie nabyła za nie żadnych przedmiotów luksusowych. Na skutek pomyłki urzędniczej powtarzanej przez trzy kolejne lata, to co jej wypłacono w oparciu o prawomocne decyzje i co dawno skonsumowała na podstawowe potrzeby dnia codziennego, otrzymała nieprawnie. Jej sytuacja wskazuje jednak na to, że nie ma żadnej możliwości na zwrot tak dużej kwoty pieniędzy. Nie posiada zdolności kredytowej, jest osobą starą, schorowaną, nie może liczyć na żadną pożyczkę. Mieszka sama, nie ma innych nieruchomości poza domem i polem, do którego otrzymuje pomoc z Agencji. Kwota otrzymywanych dopłat z Agencji - to jedyny sposób na pokrycie zaciąganych przez cały rok drobnych pożyczek od znajomych na bieżące potrzeby. Skarżąca oświadczyła iż wie że sprawa umorzenia należności zależy wyłącznie od oceny i uznania Agencji, dlatego podkreśla że zwrot pieniędzy całkowicie zachwieje jej egzystencją gdyż jest to kwota równa jej półrocznej emeryturze. Podkreśla , że do tej pory Agencja nie umarzała jej ani nie rozkładała na raty żadnych wierzytelności. Zdaniem skarżącej organ w ogóle nie wziął pod uwagę sytuacji w której się znalazła. Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v:art.145 §1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134 §1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Sąd rozpoznając skargę korzysta ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Stosownie do art.209 ust.1 ustawy z dna 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz.1240 ze zm.) należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Szczegółowe zasady i tryb umarzania tych należności zostały określone w wydanym na podstawie art.209 ust.2 ustawy o finansach publicznych rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. Nr 258, poz. 1747, dalej: rozporządzenie). Przypadki, w których może nastąpić umorzenie należności zostały wymienione w § 3 ust. 1 i w § 4 ust.1 rozporządzenia. Stosownie do § 3 ust.1 rozporządzenia Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Prezes Agencji Rynku Rolnego, zwani dalej "prezesem agencji płatniczej", mogą z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne z tego funduszu po zakończeniu realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że MRiRW prawidłowo przywołał ww. przepisy rozporządzenia oraz rozważył czy w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, które umożliwiałyby umorzenie zadłużenia wnioskodawcy. Organ II instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy w zakresie mającym znaczenie dla rozpoznana wniosku strony, tj. fakt iż skarżąca ma udział w spadku po mężu będącym właścicielem gruntów o pow. 9,2887 ha, z którego organ będzie mógł prowadzić egzekucję i uzyskać spłatę należności w wysokości większej niż koszty egzekucyjne wynoszące od 4% do 8% egzekwowanej należności (plus 1% opłaty manipulacyjnej). Pozostałe przesłanki umorzenia wymienione w §3 ust.1 rozporządzenia nie mogły mieć w sprawie zastosowania ponieważ dłużnik żyje, nie było w stosunku do niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, likwidacyjne ani upadłościowe, kwota należności jest w sposób oczywisty większa niż koszty upomnienia. Stosownie do § 4 ust.1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014. Organ orzekający prawidłowo ustalił, że w sprawie brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o tę przesłankę, ponieważ każda z kwot przypadających do zwrotu wielokrotnie przekracza równowartość 100 euro. Odnosząc się do podniesionej przez stronę trudnej sytuacji majątkowej strony i trudnej sytuacji zdrowotnej, Sąd dostrzegając dramatyczną sytuację dłużnika, wyjaśnia, że okoliczności te nie mogą być podstawą umorzenia posiadanego przez skarżącego zadłużenia, ponieważ przepisy (§ 3 ust.1 rozporządzenia) takiej możliwości nie przewidują. Względy społeczne albo gospodarcze oraz możliwości płatnicze dłużnika mogą być tylko, stosownie do § 7 rozporządzenia, podstawą odroczenia terminu spłaty należności lub rozłożenia jej na raty o czym może zadecydować organ. Końcowo Sąd stwierdza, że w myśl art.134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy. Dlatego dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz postępowania prowadzącego do jej wydania, nie miał podstaw prawnych do oceny decyzji ustalających kwoty przypadające do zwrotu. Decyzje wydane w sprawie ustalenia kwoty przypadających do zwrotu nie zostały wydane w granicach tej samej sprawy co decyzje w przedmiocie umorzenia zadłużenia. Z wyżej przedstawionych przyczyn Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.