V SA/Wa 2823/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant ref. - Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2015 r. sprawy ze skargi P. Sp. j. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia, rozłożenia na raty zaległości we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. P. Spółka Jawna z siedzibą w S. wystąpiła o rozłożenie na 60 miesięcznych rat zaległych należności z tytułu wpłat na PFRON wraz z odsetkami, uzasadniając swoją prośbę trudną sytuacją finansową. Następnie wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. ww. wystąpiła z prośbą o umorzenie 50% należności objętych decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] wraz z ustawowymi odsetkami od tej części, umorzenie odsetek ustawowych od pozostałej kwoty, rozłożenie płatności pozostałej kwoty na 60 rat. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała, iż nie posiada składników majątkowych, z których mogłaby być prowadzona egzekucja, posiada także znaczne zobowiązania podatkowe, a podjęcie czynności egzekucyjnych może doprowadzić do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto jedyna nieruchomość stanowiąca własność spółki jest obciążona hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Świadczeń Pracowniczych w związku z czym nie jest w stanie dokonać jednorazowej spłaty zaległości. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...] odmówił P. Spółka Jawna z siedzibą w S.: umorzenia 50% zaległej wpłaty, tj. kwoty [...] zł na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem i nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na rachunek bankowy tego funduszu za 2013-03, umorzenia odsetek w kwocie [...] zł z tytułu zaległej wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem i nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na rachunek bankowy tego funduszu za 2013-03, rozłożenia na raty zapłaty zaległości na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem i nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na rachunek bankowy tego funduszu w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł za 2013-03. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że w myśl art. 49 ust. 5a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407, ze zm.); dalej: ustawa o rehabilitacji zawodowej... zaległości z tytułu wpłat, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa Zarządu Funduszu wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki rozłożenia na raty spłaty zaległości na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wraz z odsetkami reguluje art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji zawodowej... Prezes Zarządu Funduszu, w drodze decyzji, na wniosek pracodawcy, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym może: 1) odroczyć termin płatności należności lub rozłożyć ich zapłatę na raty, 2) odroczyć termin płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożyć ich zapłatę na raty - uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów Funduszu. Na podstawie bilansu za lata 2012 i 2013 , sprawozdania finansowego [...] za II kwartał 2013 r. i za II kwartał 2014 r. organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości, o których mowa w art. 49 ust. 5b ustawy. Nie ma również podstaw do rozłożenia zaległości na raty bowiem Spółka nie ma rzeczywistej możliwość spłaty rat czego dowodzą niekorzystne wskaźniki płynności finansowej oraz dane finansowe, m.in. strata w wys. [...] zł według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r., strata w wys. [...] zł według stanu na dzień 30 czerwca 2014 r. Strona złożyła odwołanie zarzucając decyzji organu pierwszej instancji naruszenie: 1. art. 49 ust. 5a w związku z ust. 5b pkt 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej... poprzez odmowę umorzenia 50% zaległej wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pomimo zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w tym przepisie, 2. art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej... poprzez bezpodstawną odmowę rozłożenia na raty zaległości wobec Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pomimo istnienia ważnego interesu pracodawcy, o którym mowa w tym przepisie, 3. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji zawodowej... poprzez nieprawidłowe dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nieuzasadnione uznanie, iż strona posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję oraz że nie zachodzi ważny interes pracodawcy uzasadniający rozłożenie zaległości na raty, podczas gdy z przedłożonej dokumentacji finansowej wynika, iż nie posiada on majątku nadającego się do egzekucji i nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Strona podniosła, że jej aktualna sytuacja finansowa uzasadnia umorzenie zaległości gdyż nie posiada majątku, a nakazanie jej jednorazowej spłaty zadłużenia może prowadzić do jej całkowitej niewypłacalności, co stanowi przesłankę rozłożenia zaległości na raty. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia, jak również do rozłożenia na raty zaległości Spółki wobec PFRON. Organ wskazał, że brak regulacji prawnej dającej możliwość umorzenia zaległości z tytułu zobowiązań wobec Funduszu z powodu trudnej sytuacji finansowej. Katalog sytuacji określonych w przepisie art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji zawodowej..., ma charakter zamknięty, a Strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających istnienie tych przesłanek. Podobnie, Spółka nie spełnia przesłanek warunkujących rozłożenie zaległości na raty, o których mowa w art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji zawodowej..., a ponadto wniosek Strony w części dotyczącej rozłożenia zaległości na raty budzi uzasadnione wątpliwości, co do rzeczywistych możliwości spłaty zadłużenia. Jak ustalił organ II instancji z rachunku zysków i strat wynika, iż w 2013 r. strona poniosła stratę netto w wysokości [...] zł, natomiast ze sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe za II kwartał 2014 r. wynika, że strata za ten okres wyniosła [...] zł. W rachunku zysków i strat za rok 2014 r. spółka wykazała stratę w wysokości [...] zł. Ponadto z analizy sytuacji finansowej strony wynika, że Strona nie ma bieżącej płynności finansowej, wskaźnik przedstawiający zdolność przedsiębiorstwa do regulowania swoich zobowiązań środkami obrotowymi w 2013 r. wyniósł [...], a za rok 2014 r. [...] (prawidłowy poziom tego wskaźnika [...]). Wskaźnik zadłużenia ogółem, który powinien oscylować w przedziale [...], w 2013 r. kształtował się na poziomie [...], a za rok 2014 r. [...]. Ponadto, jak stwierdził organ, zastosowanie ulgi musi być uzasadnione przyczynami, które mają charakter wyjątkowy z uwzględnieniem interesu podatnika oraz interesu publicznego, a wskazane przez Stronę okoliczności nie dowodzą wyjątkowej sytuacji Strony. Uzyskanie ulgi w spłacie należności, podkreślił MPiPS, w subiektywnym przekonaniu Strony zawsze leży w jej interesie ale interes ten nie jest równoznaczny z przesłanką "ważnego interesu pracodawcy", o którym mowa w powołanych przepisach. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził również, że Strona dysponowała środkami zfron z naruszeniem przepisów prawa, w związku z czym, przyznanie ulgi nie znajduje uzasadnienia, z punktu widzenia interesu publicznego i interesu osób niepełnosprawnych. MPiPS wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej..., pracodawca tworzący fundusz rehabilitacji jest dysponentem, a nie właścicielem tych środków. Przepisy powołanej ustawy szczegółowo określają sposób rozliczeń oraz obowiązki pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej w zakresie tworzenia i prowadzenia rachunku zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, a także przeznaczenia środków zgromadzonych na tym rachunku. Strona nie odprowadzając w terminie ww. środków na rachunek zfron i przeznaczając te środki na cele inne niż określone w ustawie i rozporządzeniu działała na szkodę swoich niepełnosprawnych pracowników. Skarżąca pismem z dnia 11 czerwca 2015 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie obydwu zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi PFRON oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając naruszenie: 1) przepisów art. 49 ust. 5a oraz art. 49 ust. 5b pkt 6 i 7, art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej... poprzez nieuwzględnienie, że zachodzą przesłanki umorzenia zaległych wpłat na rzecz PFRON i rozłożenia ich na raty we wnioskowanej części, 2) art. 77 §1 i art. 80 K.p.a poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego. Zdaniem Strony organy I i II instancji błędnie przyjęły, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność zobowiązania bowiem majątek ruchomy, którego właścicielem jest Zakład służy w całości niepełnosprawnym, a ponadto Zakład nie przynosi żadnych przychodów. Prowadzenie egzekucji z tego majątku byłoby całkowicie bezcelowe. Strona podniosła również, że trzema postanowieniami z 11 maja br. NSA wstrzymał wykonanie zaskarżonych aktów (VAT) dotyczących Spółki. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i postanowień. W następstwie kontroli zaskarżonego aktu Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona, nie ma bowiem podstaw do uznania, że decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest niezgodna z prawem. Decyzja w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zaległości z tytułu wpłat na PFRON, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej oraz jej rozmiarów, nawet w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w ustawie należy do organu rozpatrującego sprawę. Przepisy art. 49 ust. 5a i 5c ustawy o rehabilitacji zawodowej..., które stanowią podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zostały skonstruowane na zasadzie uznania administracyjnego. Zgodnie z tymi przepisami organ może umorzyć, odroczyć albo rozłożyć na raty zaległą wpłatę na PFRON, co oznacza, iż uprawnienie w nim zawarte nie nakłada obowiązku pozytywnego rozpatrzenia przez organ każdego wniosku. Przepis ten pozostawia organowi prawo wyboru, czy w konkretnym, jednostkowym stanie faktycznym przyznać wnioskodawcy ulgę. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ. Przed podjęciem rozstrzygnięcia w ramach tzw. uznania administracyjnego w odniesieniu do zaległości z tytułu wpłat na PFRON organ musi najpierw stwierdzić istnienie przesłanek określonych w art. 49 ust. 5a i 5c powołanej ustawy. To z kolei zobowiązuje organ do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych sprawy oraz szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano również, a poglądy te Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela, że przyznanie ulgi na bazie uznania administracyjnego znajduje uzasadnienie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które wnioskodawca nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (por. m.in. wyrok z 3 lutego 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 983/98, LEX nr 40722). Sąd po rozpatrzeniu niniejszej sprawy stwierdza, że organy I i II instancji przeprowadziły postępowanie prawidłowo. Zgodnie z art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji, zaległości z tytułu wpłat na Fundusz, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa Zarządu Funduszu wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 49 ust. 5b tej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361, z późn. zm.); 3) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość zaległej wpłaty nie przekracza pięciokrotnej kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie rozłożenia zaległości na raty stanowi przepis art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej... Przepis ten wprowadza możliwość, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym, odroczenia terminu płatności zaległości z tytułu wpłat na PFRON, odsetek za zwłokę lub rozłożenia ich zapłatę na raty, uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów Funduszu. Organ odwoławczy słusznie uznał, że przepisy nie przewidują możliwości umorzenia zadłużenia z uwagi na ważny interes podatnika lub interes publiczny, w oparciu o art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749, ze zm.); dalej: O. p. Art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej... odsyła wprawdzie do przepisów Ordynacji podatkowej, w zakresie wymienionych w nim wpłat, ale zastrzega równocześnie, że przepisy O. p. stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d. Przepisy art. 49 ust. 5a-5d zawierają regulacje dotyczące umarzania zaległości oraz rozkładania na raty i odraczania płatności zaległości i należności, wyłączając tym samym stosowanie w tym zakresie przepisów O. p. Z materiału dowodowego wynika, iż rozpatrując wniosek Strony organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Pismami z dnia [...] lipca 2013 r., z dnia [...] sierpnia 2014 r., z dnia [...] września 2014 r. PFRON wezwał Stronę do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty, które są niezbędne do rozpatrzenia wniosków, w tym aktualnego sprawozdania finansowego oraz informacji wskazujących na istnienie ważnego interesu pracodawcy lub interesu publicznego w związku z prośbą o rozłożenie na raty. Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] organ odwoławczy wezwał Stronę do nadesłania dowodów potwierdzających istnienie przesłanek potwierdzających całkowitą nieściągalność oraz aktualnego sprawozdania finansowego. Na podstawie przedłożonych przez Stronę dokumentów organy stwierdziły, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości, o których mowa w art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji zawodowej..., a także rozłożenia zaległości na raty na podstawie art. 49 ust. 5c ustawy bowiem Spółka nie spełnia przesłanki nieściągalności zaległości, a jednocześnie nie ma rzeczywistej możliwość spłaty rat. Zacytowany powyżej art. 49 ust. 5b ustawy o rehabilitacji zawodowej... zawiera zamknięty katalog sytuacji w jakich zachodzi całkowita nieściągalność. Strona natomiast nadal prowadzi działalność gospodarczą, a na koniec 2014 r. posiadała rzeczowe aktywa trwałe o wartości [...] zł zatem powoływanie się na brak majątku nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym w szczególności w danych zawartych w bilansie oraz w rachunku zysku i strat za 2014 r. Stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu wpłat na PFRON na podstawie art. 49 ust. 5a i ust. 5b ustawy o rehabilitacji, zostało zatem uzasadnione wynikami analizy sytuacji finansowej Spółki, co znalazło wyraz w decyzji. Powoływanie się przez Stronę na brak majątku nie znalazł potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przedłożone przez Stronę dowody, a także argumenty dotyczące braku środków na uiszczenie całości zobowiązania nie stanowią dowodu potwierdzającego całkowitą nieściągalność zaległości. Jednocześnie niekorzystne wskaźniki płynności finansowej oraz dane finansowe Spółki, m.in. strata w wys. [...] zł według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r., strata w wys. [...] zł według stanu na dzień 30 czerwca 2014 r., wskazują na brak wiarygodności twierdzeń Strony co do rzeczywistych możliwości spłaty zadłużenia w ratach. Zważywszy na obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, można stwierdzić, że organ dysponował dowodami, które poddane analizie i ocenie stanowiły wystarczającą podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia i wykazania jego motywów w uzasadnieniu. W rezultacie, zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ nie uchybił obowiązkowi należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie spełniło wymogi zasad praworządności, zaufania do organów i prawdy obiektywnej, o których mowa w art. 120, art. 121, art. 122 O. p. Zarówno Prezes Zarządu PFRON, jak i Minister Pracy i Polityki Społecznej na podstawie zebranych dowodów, ustalili stan sprawy i prawidłowo go ocenili, a sformułowane w uzasadnieniu decyzji wnioski nie budzą wątpliwości z punktu widzenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 O. p.). Decyzja organu I i II instancji nie narusza również przepisów prawa materialnego. W konsekwencji zarzuty skargi są nieuzasadnione. W uzupełnieniu należy dodać, że na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej... do wpłat, o których mowa w art. 33 ust. 4a, (wykorzystanie środków funduszu rehabilitacji niezgodne z przeznaczeniem) stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Odnosząc się do wskazanych przez stronę postanowień NSA należy stwierdzić, że stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Postanowienia wskazane przez Stronę zostały wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny w innych postępowaniach (sprawa o sygn. I FSK 1775/14, I FSK 1776/14, I FSK 1821/14) i nie mają wpływu na niniejsze postępowanie. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.