V SA/Wa 2826/07

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. K. K. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2007 r. o numerze [...], wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym urzędowym formularzem PPF z 30.01.2008 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż zamieszkuje sam, nie posiada nieruchomość ani przedmiotów wartościowych. Jednocześnie oświadczył, iż posiada źródło dochodów z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł, stypendium naukowe w wysokości [...] zł oraz oszczędności pieniężne w wysokości 800 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż za zarobione środki pieniężne opłaca studia magisterskie (roczna opłata wynosi 3.200 zł) oraz wynajmowane mieszkanie (250 zł miesięcznie). Po opłaceniu rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę i media pozostaje mu około 400 zł miesięcznie na wyżywienie i podstawowe potrzeby konsumpcyjne. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Podkreślić na wstępie należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz ewentualne koszty zastępstwa procesowego z wyboru), z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają niżej wyłuszczone okoliczności, jakie zauważyć należało rozpoznając wniosek strony. Po pierwsze skarżący posiada stałe źródła dochodów, których wysokość nie pozwala na przyjęcie, iż jest osobą pozbawioną środków na życie. Po drugie, posiada zasoby pieniężne w postaci oszczędności, których wysokość nie daje podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zauważyć również należy, iż zamieszkuje sam a na jego utrzymaniu nie pozostają inne osoby. W tym miejscu podkreślić należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Biorąc zatem pod uwagę oświadczenia skarżącego ilustrujące osiągane dochody, jak również miesięczne wydatki – tj. te, których ocena spowodowała zaliczenie do kategorii "wydatków niezbędnych dla utrzymania" – nie sposób uwzględnić jego wniosku w omawianym zakresie, zważywszy na to, że obciążające go w chwili obecnej koszty sądowe sprowadzają się do kwoty 100 zł. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Wyjaśnić zatem należy, iż wykazywane przez stronę wydatki związane z czesnym za studia nie stanowią wydatków niezbędnych dla utrzymania o których mowa w omawianym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie można przyjąć jakoby takie zobowiązanie skarżącego miało charakter priorytetowy przed wydatkami jakie ewentualnie będzie chciał przeznaczyć na zastępstwo procesowe. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Zauważyć ponadto należy, iż skarżący – jak sam wskazuje we wniosku – posiada środki pieniężne w kwocie 800 zł, które stanowią oszczędności a nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), wobec czego dopuścić należy twierdzenie, że ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego, nie spowodują uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Niezależnie od wyżej wskazanych przesłanek odmowy przyznania prawa pomocy, dodać należy na marginesie, iż odmowa ustanowienia adwokata z urzędu na obecnym etapie postępowania nie stoi w sprzeczności z prawem skarżącego do sądu, bowiem rozstrzygając sprawę Sąd bierze z urzędu pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa, jak również wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie, niezależnie od podniesionych żądań i zarzutów (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.