V SA/Wa 283/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA -Barbara Wasilewska, Sędzia WSA -Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA -Beata Krajewska, Protokolant -Anna Michałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z 4 czerwca 2007 r. P. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie posiadanego wobec ZUS zadłużenia za okres od [...] czerwca 1997 r. do [...] kwietnia1998 r. Prośbę uzasadnił trudną sytuacją materialną, brakiem stałej pracy i płaceniem alimentów na trójkę dzieci w kwocie 700 zł miesięcznie. Podkreślił, że po wyjściu z aresztu nie był w stanie prowadzić działalności gospodarczej i powiadomił ZUS o jej zawieszeniu. Jednego z listów o zawieszeniu działalności gospodarczej brak jest w aktach ZUS, a zaległość dotyczy okresu opisanego w tym liście. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 1997r. do grudnia 1997r. w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając odmowę ZUS wskazał, że zobowiązany został dnia [...] lipca 2007 r. zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie A., wobec czego osiąga stałe dochody i nie zachodzie w jego sytuacji przesłanka całkowitej nieściągalności, nie wykazał również aby zaistniały w stosunku do niego przyczyny umorzenia zadłużenia wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie kwestionując jednak okresu zadłużenia wskazanego w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę w wyniku wniosku zobowiązanego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający po przeanalizowaniu sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego stwierdził, iż zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, posiada stały dochód i spłata zadłużenia w postaci "chociażby układu ratalnego" nie wpłynie w istotny sposób na jego sytuację materialną i bytową. W skardze wniesionej na ww. decyzję z dnia 6 grudnia 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P. W. wniósł o uchylenie, względnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Podniósł zarzut przedawnienia wierzytelności. Zarzucił również, że decyzja wydana została z naruszeniem art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), ponieważ opłacenie składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zarzucił również naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ zachodzi w stosunku do niego całkowita nieściągalność składek z uwagi na fakt, że skarżący w chwili wydania pierwszej decyzji nie pracował i nie miał majątku z którego można by prowadzić egzekucję, a w chwili sporządzania skargi przebywał na zwolnieniu lekarskim. Zarzucił także naruszenie art. 10 § 1 Kpa poprzez nie zawiadomienie go przed wydaniem I decyzji o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie, co w ocenie skarżącego daje podstawę do wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 145 §1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że winna ona zostać uchylona. Jak wynika z akt sprawy zadłużenie skarżącego, będące przedmiotem orzekania w tym postępowaniu dotyczy okresu od czerwca 1997 r. do grudnia 1997 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), zwaną dalej "ustawą", która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999r. W art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu nie da się - w ocenie Sądu - wyprowadzić wniosku o stosowaniu do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. innych terminów przedawnienia zobowiązań aniżeli określone w ustawie z 1986 r. ponieważ, jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres w którym ZUS może dochodzić należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności. W niniejszej sprawie zarówno w dacie wydawania decyzji w pierwszej instancji jak również decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, część zobowiązań skarżącego uległa już przedawnieniu na skutek upływu 10 lat od daty ich wymagalności. Według stanu na datę wydania II decyzji przedawnieniu uległy składki za okres od czerwca do października 1997 r. Ustalenie wysokości zadłużenia, co do którego rozpoznawany jest wniosek o umorzenie jest istotnym elementem stanu faktycznego i jego nieprawidłowe ustalenie stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Równocześnie należy wskazać, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności, które uległy przedawnieniu winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącego należy stwierdzić, że nie są one uzasadnione. Jak wynika z akt sprawy skarżący już w dacie wydawania I decyzji był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie A. (k.43 akt adm. - ZUS RCA), w związku z czym brak było podstaw do stwierdzenia w stosunku do niego całkowitej nieściągalności zadłużenia. Fakt przebywania na zwolnieniu chorobowym nie zmienia sytuacji pozostawania w zatrudnieniu i posiadania stałych dochodów. Z tych samych przyczyn nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie powiadomienie skarżącego przed wydaniem I decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 10 § 1 Kpa), jednak naruszenie przepisów postępowania może być podstawą uchylenia przez sąd decyzji tylko w przypadku jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący nie wskazał w jakim zakresie naruszenie tego przepisu mogło wpłynąć na wynik postępowania, w szczególności nie wskazał jakie okoliczności i dowody przedstawiłby organowi orzekającemu w przypadku powiadomienia go o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że naruszenie przepisu art. 10 §1 Kpa mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.