V SA/Wa 2832/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Protokolant - referendarz sądowy - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2008 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 r. o numerze [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 4.099 zł, odsetek w kwocie 2.057 zł. oraz kosztów upomnienia w kwocie 290 zł. Pismem datowanym z dnia 18 czerwca 2007 r. W. B. wniósł o umorzenie wskazanych wyżej należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za wybrane miesiące z lat 2001 - 2006. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że obecnie jest na rencie inwalidzkiej - otrzymuje świadczenie w wysokości 522 zł. Ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci i nie jest w stanie spłacić zaległości. Decyzją z [...] sierpnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes Zakładu) decyzją z dnia [...] września 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonując szczegółowej analizy zebranych dowodów i wyjaśnień wnioskodawcy Prezes Zakładu podniósł, iż w sprawie nie zachodzi żaden ze stanów wymienionych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Organ orzekający wziął pod rozwagę posiadany majątek - skarżący jest właścicielem [...] domów [...], posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, posiada samochód [...], oraz dochody osiągane przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, w tym otrzymywane przez wnioskodawcę świadczenie emerytalno - rentowe w kwocie 524 zł, dochody z działalności agroturystycznej w kwocie ok. 50 zł miesięcznie, zarobki żony w wysokości 2.475 zł. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że spłaca miesięcznie ok. 1000 zł z tytułu zaciągniętych kredytów organ podniósł, iż posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie obliguje Zakładu do umorzenia należności z tytułu składek. Organ zauważył, iż wnioskodawca nie korzystał nigdy z pomocy społecznej co dowodzi, iż nie znajdował się nigdy w sytuacji zagrażającej zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do zarzutu nie informowania przez Zakład o istnieniu zaległości Prezes Zakładu wyjaśnił, iż każdy płatnik składek na ubezpieczenia społeczne jest obowiązany sam obliczać, rozliczać i opłacać należne składki, żaden przepis nie obliguje Zakładu do przesyłania płatnikom informacji o stanie zobowiązań oraz o istnieniu zaległości w opłacaniu składek. W obszernych uzasadnieniach obydwu decyzji wywiedziono, iż nie stwierdzono przesłanek zezwalających na pozytywne rozpatrzenie wniosku, gdyż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności a wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja w której się znajduje ma szczególny charakter. W skardze na powyższą decyzję W. B. podniósł, iż posiadany przez niego samochód służy mu jako samochód inwalidzki i nie może go sprzedać. Jeden z domów otrzymał wraz z innymi spadkobiercami w spadku [...]. Gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów. Ze względu na stan zdrowia ([...]) ma trudności z podjęciem pracy, tak więc czteroosobowa rodzina utrzymuje się z zarobków żony i renty inwalidzkiej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze stwierdzić należy, że są one bezzasadne. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na posiadanie przez niego majątku (dwa domy, gospodarstwo rolne, samochód) do którego można skierować skuteczne postępowanie egzekucyjne. Skarżący pobiera także świadczenie rentowe, jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości -jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s, określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia wymaga, iż także w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje orzekającym organom. Mogą one umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organów do zastosowania ulgi, jakąjest umorzenie należności. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd zauważa, że organ odwoławczy słusznie stwierdził, iż zadłużenie skarżącego powstało w wyniku systematycznego nieopłacenia składek, a nieznajomość przepisów nie może stanowić przesłanki do umorzenia zaległych składek. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona natomiast miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów, czego dowodem są wezwania do udziału w postępowaniu z dnia 21 czerwca 2007 r. i z 21 sierpnia 2007 r. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną. Organy orzekające w sposób prawidłowy zebrały i oceniły niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ odwoławczy w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za umorzeniem należności. Wskazać należy, iż skarżący posiada majątek nieruchomy na którym możliwe jest dokonanie zabezpieczenia wierzytelności. Analiza zebranego materiału nie daje również podstaw do przyjęcia jakoby znajdował się w stanie ubóstwa, czy też in- nymi słowy rzecz ujmując znajdował się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiadał środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe, jego żona pracuje i otrzymuje wynagrodzenie za pracę, małżonkowie uzyskują dochód z działalności agroturystycznej. Posiadanie i spłata innych wierzytelności nie obliguje Zakładu do umorzenia należności z tytułu składek. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają- co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Tym samym Sąd nie kwestionuje przyjęcia przez organy orzekające, iż podniesione w sprawie okoliczności nie stanowiły wystarczającej przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia. Skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.