V SA/Wa 2847/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - oddala skargę - Przedmiotem skargi wniesionej 26 października 2007 r. (data nadania pocztowego) przez G. G. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...]. Wyżej wymieniona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu 28 marca 2006 r. G. G. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w związku z ciężką sytuacja finansową. Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2002 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że argumenty wskazane przez dłużnika we wniosku o umorzenie należności niewątpliwie wskazują, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Organ ponadto stwierdził, że powstałe zaległości nie wynikają z przyczyn niezależnych od płatnika. W dniu 17.07.2006 r. (data nadania pocztowego) G. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] organ postanowił przywrócić skarżącemu termin do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż w związku z wysoką kwotą zadłużenia oraz podjęciem zatrudnienia przez zobowiązanego, nie spełniono warunków umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FPiFGŚP za okres 04.2001-08.2002. W skardze z dnia 20.10.2006 r. G. G. zaskarżył decyzję organu II-giej instancji w całości zarzucając naruszenie art. 28 i 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wnosząc o jej uchylenie. W motywach wskazał, że jest ona przedwczesna, a ponadto podniósł, że Dyrektor ZUS w R. nienależycie ocenił sytuację materialną i osobistą skarżącego i sprzecznie z ww. przepisami przyjął, że nie można umorzyć tej należności. Skarżący wskazał, że w ramach postępowania przed ZUS wykazał swoją trudną sytuację. Wojewódzki Sąd Administracyjny W Warszawie wyrokiem z dnia 13 lutego 2007r. sygn. akt V SA/Wa 43/07 uchylił zaskarżoną decyzję wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych i nakazując ponowne, wnikliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, celem ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki do umorzenia wnioskowanych składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego Prezes ZUS wydał w dniu [...] września 2007 r. decyzję nr [...], którą uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej kwoty składek i w tym zakresie orzekł ponownie oraz w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że na podstawie zgromadzonej w trakcie postępowania dokumentacji stwierdzono, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dająca podstawę jednoznacznego stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. G. G. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 07.03.2000r. do 31.03.2006r. (zawieszenie prowadzonej działalności w okresie 01.02.2003r.-31.03.2003r.) w zakresie : budownictwo; handel hurtowy i komisowy z wyłączeniem pojazdów samochodowych, motocykli; naprawa artykułów użytku osobistego i domowego; transport lądowy; transport rurociągowy; działalność gospodarcza pozostała. Z działalności tej osiągał określone dochody. Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją znak II US II [...] z dnia [...] 05.2006 r. umorzył należności podatkowe G. G. na podstawie dokonanej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zdaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego sytuacja materialna wnioskodawcy (brak jakichkolwiek własnych dochodów, trójka dzieci na utrzymaniu, choroba żony) kwalifikowała się do uznania zobowiązanego za osobę nieściągalną i w efekcie umorzenia istniejących zobowiązań podatkowych. Decyzja ta jednak nie może, w ocenie organu, stanowić podstawy do uznania dłużnika za osobę nieściągalną, bowiem w trakcie prowadzenia przez ZUS postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne , G. G. podjął pracę w charakterze kierowcy oraz w m-cu czerwcu 2006 dokonał dobrowolnej wpłaty w kwocie 9 043,74 zł. Obecnie wnioskodawca zatrudniony jest na umowę o pracę na czas nieokreślony jako kierowca i z tego tytułu pobrał wynagrodzenie w 06 i 07.2007r. w kwocie: 1.100,00 zł brutto. Małżonka dłużnika M. G. nie pracuje, nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Na utrzymaniu małżonków pozostaje trójka dzieci w wieku [...], [...] i [...] lata. Dłużnik nie posiada wartościowych ruchomości. Nie posiada również nieruchomości - wynajmuje mieszkanie, w związku z czym ponosi następujące opłaty: czynsz 465,58 zł oraz koszty związane z zapłatą za media. Także dłużnik opłaca przedszkole w kwocie 132,62 zł miesięcznie oraz i ponosi koszty związane z utrzymaniem rodziny. Jak wynika z dokumentacji medycznej żona zobowiązanego M. G. w 2005r. przebywała w szpitalu na oddziale [...]. Jednak zobowiązany nie przedłożył do dokumentacji żadnych faktur ani rachunków mogących świadczyć, iż choroba żony wpływa negatywnie na finanse rodziny. Z uwagi na powyższe, stwierdzono iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z sytuacji, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i pkt. 6 cytowanej wyżej ustawy, uzasadniająca umorzenie należności ponieważ wobec zobowiązanego jest prowadzona skuteczna egzekucja administracyjna. Ponadto zobowiązany w dniu 13.06.2006r. dokonał dobrowolnej wpłaty na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie : 9.043,74 zł. Jednocześnie organ pismem z dn.23.07.2007r. poinformował zobowiązanego, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem ostatecznej decyzji. Zgodnie z przysługującym prawem, Pan G. G. w dn. 26.07.2007r. stawił się do tut. Oddziału ZUS i oświadczył, iż jego sytuacja majątkowa i zdrowotna nie uległa zmianie. Organ podkreślił również, że w przypadku nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko na podstawie art.28 ust.3a cytowanej ustawy, w myśl którego, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust.l pkt.1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W oparciu o posiadaną dokumentację, nie stwierdzono w przypadku zobowiązanego żadnej szczególnej sytuacji, o której mowa w powołanych przepisach.. Prezes ZUS wskazał również, że zgodnie z art.30 powołanej wcześniej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie podlegają umorzeniu składki finansowane przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek. Oznacza to, że ta część zadłużenia, która dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianych przez zobowiązanego pracowników z mocy prawa nie podlega umorzeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, G. G. wniósł o jej uchylenie zarzucając, że decyzja jest krzywdząca, ogólnikowa i nie uwzględnia dokładnej analizy sytuacji majątkowej strony. Skarżący podkreślił, że spełnia warunki do umorzenia zaległości. W chwili obecnej nadal pracuje, ale osiągane dochody nie pozwalają mu na utrzymanie się na poziomie minimum socjalnego. Fakt dobrowolnej spłaty części zadłużenia nie powinien być obecnie wykorzystywany przeciwko skarżącemu. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 28 marca 2006 r. G. G. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organ orzekający w sprawie - biorąc pod uwagę stan faktyczny z daty wydawania decyzji- prawidłowo bowiem wskazał, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż skarżący po wydaniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego decyzji z dnia [...] maja 2006 r. został zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony jako kierowca z wynagrodzeniem 1100 zł miesięcznie brutto. Ponadto wobec zobowiązanego jest prowadzona skuteczna egzekucja administracyjna. Zobowiązany w dniu 13.06.2006r. dokonał dobrowolnej wpłaty na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie : 9.043,74 zł. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Jak wynika z materiału dowodowego sprawy skarżący zatrudniał pracowników i część zaległości dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianych pracowników, a więc z mocy prawa nie podlega umorzeniu. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. W szczególności w oparciu o materiał dowodowy nie sposób było uznać, że zachodzi przesłanka, określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby członka rodziny zobowiązanego, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Również podnoszone przez skarżącego jako przesłanka umorzenie względy rodzinne, a w szczególności fakt posiadania trójki dzieci i żony na utrzymaniu nie mogą być uznane za wystarczające dla uwzględnienia wniosku. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących naruszenia zarówno przepisów procesowych z uwagi na braki w postępowaniu dowodowym, jak i przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.