V SA/Wa 2847/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. 1. zwolnić od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. W dniu 28 lutego 2008 r. T. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem (na urzędowym formularzu PPF z 8 marca 2011 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o pow. 55 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 8,52 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nie wskazał czy uzyskuje dochody i w jakiej miesięcznej wysokości – oświadczył jedynie, iż korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podniósł, iż z pracy w gospodarstwie uzyskuje plony w "latach suchych", natomiast "w latach mokrych plony są zupełnie mizerne". Dodatkowo wskazał, iż sformułowania prawnicze nie zawsze są dla niego zrozumiałe, dlatego wnosi o przyznanie pełnomocnika z urzędu. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 12 kwietnia 2011 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk wnioskodawcy w dniu 19 kwietnia 2011 r. (potwierdzenie na k. 42 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 12 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że nie wykazał on wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy nastąpił zatem brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi skarżący powinien liczyć się w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. T. S. w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od omawianego postanowienia, a w jego uzasadnieniu podniósł, że z posiadanego gospodarstwa rolnego nie uzyskuje żadnych dochodów – "gospodarstwo jest podmokłe, a ubiegłoroczne plony zostały zniszczone przez padające deszcze". Oświadczył, że nie otrzymuje żadnych dopłat do gospodarstwa i nie posiada konta bankowego. Dodał, że zimą 2010 r. śnieg zerwał dach na oborze w jego gospodarstwie, jednak nie posiada żadnych funduszy, które mógłby przeznaczyć na remont. Nie posiada też środków na obróbkę ziemi i pożywienie dla zwierząt, które w związku z tym zostaną mu odebrane przez pracowników Urzędu Miasta i Gminy w P. i powiatowego lekarza weterynarii. Wnioskodawca wskazał, że w związku ze swoją trudną sytuacją finansową korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Do wniosku dołączył zaświadczenie z tego Ośrodka, z którego wynika, że w lutym 2010 r. przyznano mu zasiłek celowy na zakup pożywienia dla zwierząt w kwocie 655,68 zł; w grudniu przyznano zasiłek celowy specjalny w wysokości 50 zł na zakup obuwia; w lutym 2001 r. przyznano mu natomiast zasiłek celowy z tytułu zdarzenia losowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu pożywienia dla zwierząt w wysokości 200 zł. Dodatkowo w uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że decyzją Ośrodka z dnia 15 kwietnia 2011 r. przyznano mu jednorazową kwotę 34,51 zł na wykupienie recepty. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.] – dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie bowiem stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna i stanowi pozytywną przesłankę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dokonując takiej oceny, kierowano się przede wszystkim tym, iż wnioskodawca nie posiada wystarczającego źródła dochodu, które pozwoliłoby mu ponieść koszty związane z udziałem w postępowaniu sądowym oraz zastępstwem profesjonalnego pełnomocnika. Już sama okoliczność, iż otrzymuje pomoc z ośrodka pomocy społecznej świadczy o jego trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie podnieść należy, iż owa pomoc jest pożytkowana na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem skarżącego i jego gospodarstwa (zakup lekarstw i obuwia dla skarżącego oraz pożywienia dla zwierząt znajdujących się w jego gospodarstwie), zaś jej wysokość nie pozwala na czynienie oszczędności przeznaczonych na koszty sądowe. Ponadto wzięto pod uwagę, iż skarżący nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, że nie tylko nie posiada on środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, lecz również środków niezbędnych do własnego utrzymania. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.