V SA/Wa 2851/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2008 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... października 2007 r. nr ... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; uchyla zaskarżoną decyzję; M. Ł. wystąpił w dniu 11 kwietnia 2007 r. z wnioskiem do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres ... r. i wskazał, że wcześniej został objęty ubezpieczeniem KRUS za ten okres w 2003 roku i zapłacił składki wraz z odsetkami. Wskazał, że przechodzi na emeryturę i nie będzie go stać na spłatę tak dużej sumy. Decyzją z dnia ...maja 2007 r. znak: ... Prezes KRUS na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 z późn. zm.], dalej: u.s.r. po rozpoznaniu wniosku strony odmówił umorzenia odsetek w wysokości ... zł. od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając rozstrzygniecie organ wyjaśnił, że w sprawie nie zaistniały zdarzenia losowe mające bezpośredni wpływ na stan rozliczeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ wskazał, że z akt wynika, iż gospodarstwo rolne nie jest jedynym źródłem utrzymania rodziny, gdyż wnioskodawca podejmuje okresowo zatrudnienie i prowadzi pozarolnicza działalność gospodarczą, a małżonka jest stale zatrudniona. Prezes KRUS wskazał także, iż celem ułatwienia spłaty zaległości udzielono ulgę w postaci układu ratalnego, a kwoty rat ustalono w wysokości wyznaczonej przez zobowiązanego. Po otrzymaniu powyższej decyzji strona zwróciła się do Prezesa KRUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a organ decyzją z ...października 2007 r. znak ... na podstawie art. 36, 41a oraz 52 ust. 1 u.s.r. oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona w dniu 24 maja 2007 r., a środek odwoławczy został złożony w dniu 12 października 2007 r., czyli po czternastodniowym ustawowym terminie. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r. strona wniosła o zwrot niesłusznie naliczonych odsetek. Skarżący wskazał, iż opłacił składki w terminie, organ mu je zwrócił, a po decyzji Sądu Pracy w K. został ponownie objęty ubezpieczeniem. Wyjaśnił, że ponownie zapłacił składki, lecz w obliczu pomyłki organu w interpretacji przepisów nie chce płacić odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z mocy przepisu art. 52 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu ... października 2007 r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest Kierownika Placówki Terenowej inż. M. K.. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady nie kwestionuje prawa określonego pracownika KRUS, w tym Kierownika Placówki Terenowej, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Prezesa KRUS. Sąd wskazuje, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników objęte zostały zakresem przedmiotowym ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 z późn. zm.]. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei według art. 1 pkt 1 kpa kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 kpa, są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W związku z powyższym do decyzji Prezesa KRUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 kpa. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine kpa. W sprawie niniejszej decyzję z dnia ... maja 2007 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy Kierownik Placówki Terenowej inż. M.K.. Ta sama osoba (M. K.), podpisała również decyzję z dnia ... października 2007 r. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Odnośnie postępowania toczącego się z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa należy wskazać, iż podlega w nim wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M.Jaśkowska, A.Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s.222). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r. II S.A. 2616/93, ONSA 1995, NR 1 poz. 34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 kpa. Należy również zauważyć, że przepisy o wyłączeniu pracownika mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 kpa odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. Stanowisko takie, jakkolwiek odnoszące się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r. - ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 kpa. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 kpa przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 kpa. Jak już wskazano wcześniej, sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS - w imieniu którego, posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik KRUS. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.