V SA/Wa 2856/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2009 r. sprawy ze skargi W. M.i M. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... sierpnia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; oddala skargę Wnioskiem z dnia ... marca 2008 r. M. i W. M. zwrócili się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezesa KRUS) o umorzenie w całości "uzurpowanego zadłużenia KRUS". W uzasadnieniu wniosku powołali się na fałszowanie ich dokumentacji przez KRUS oraz na to, iż "..." W dniu ... marca 2008 r. przeprowadzono wizytację w gospodarstwie płatnika, sporządzając na tą okoliczność protokół. Z protokołu tego wynika m.in., że wnioskodawcy posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni ... ha fizycznych (... ha przeliczeniowych). Rodzina państwa M., składająca się z dwojga wnioskodawców oraz ich dzieci – córki w wieku ... lat i syna – studiującego w P., w wieku ... lat, zamieszkuje w domu murowanym krytym eternitem, otynkowanym z doprowadzoną wodą, ale bez c.o. Budynek jest w złym stanie. Wnioskodawcy posiadają również stodołę murowaną, krytą eternitem, ciągnik ..., podstawowe maszyny rolnicze oraz ... sztuk kóz. Zdaniem przeprowadzającego wizytację gospodarstwo ma dobry potencjał, który jednak jest wykorzystywany tylko w części, ze względu na brak środków finansowych na nakłady. Rolnik nie korzysta z dopłat obszarowych, nie korzysta z pomocy społecznej, od dwóch lat rodzina nie leczy się ze względu na konflikt z lekarzem rejonowym. W toku wizytacji przedłożono obwieszczenie o licytacji części gospodarstwa, ponadto powołano się na straty w uprawach warzyw - ok. ... arów, z powodu zniszczenia tuneli foliowych przez wiatr w styczniu oraz na powierzchni ok.... arów, z powodu nieudrożnienia rowu melioracyjnego i zalania uprawy. Zgodnie z oświadczeniem M. i W. M. złożonym ...03.2008r. zapoznali się oni z materiałami zgromadzonymi w sprawie, ponadto wskazali, iż nie są w stanie złożyć innych nowych dokumentów w sprawie. Prezes KRUS decyzją z ... kwietnia 2008 r. znak: ...wydaną na podstawie przepisów art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. Nr 7 z 1998 r. poz. 25 z późn. zm.], dalej: u.s.r. odmówił umorzenia wnioskowanych należności za okres od pierwszego kwartału 2006 r. do pierwszego kwartału 2008 r. w kwocie ... zł. Organ wskazał, iż wnioskodawcy od ...01.1999r. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników (obecnie W. M. podlega ubezpieczeniu wypadkowemu na wniosek ograniczony). Aktualne zadłużenie wynosi ... zł. i dotyczy okresu wymienionego w sentencji decyzji. Zadłużenie za okres podlegania ubezpieczeniu wynika z obowiązku uiszczania składek, o którym mowa w art. 4 u.s.r., a zgodnie, z którym składki za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik, obowiązek opłacania składki powstaje z pierwszym dniem kwartału, w którym powstało ubezpieczenie, a ustaje z ostatnim dniem kwartału, w którym ustało ubezpieczenie. Organ przyznał, iż sytuacja bytowa wnioskodawców bywała trudna, z tych powodów otrzymywali oni daleko idącą pomoc w spłacie zadłużenia w postaci wszystkich rodzajów ulg. We wrześniu 2001r. umorzono im 100 % odsetek za okres od ... kw....r. do ... kw....r.w kwocie ... zł pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym. W związku z tym, że nie wywiązali się ze spłaty zadłużenia, układ rat został zerwany. W grudniu 2005r. ponownie umorzono odsetki za okres od ... kw....r. do ... kw....r. w kwocie ... zł. Kilkakrotnie odraczano terminy płatności składek. Ponadto na prośbę W. M. przyznane świadczenia krótkoterminowe (zasiłki chorobowe i jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym) tylko w części zostały pomniejszone na poczet zadłużenia. Z powyższego wynika, że wnioski W. i M. M. o różną formę pomocy były rozpatrywane przez KRUS pozytywnie. Od stycznia 2007r. W. M. ma przyznane prawo do renty chorobowej, które jednakże w całości jest pomniejszana na poczet zadłużenia. Organ stwierdził, iż wnioskodawcy prowadzą działalność rolniczą we własnym gospodarstwie rolnym, z którego uzyskują dochody, pomimo tylko częściowego zagospodarowania gruntów. Na okoliczność poniesionych obecnie strat w uprawach spowodowanych niedrożnością rowu i zniszczeniem tuneli foliowych przez wiatr wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dokumentów poświadczających powyższe. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z ... kwietnia 2008 r. (data wpływu do organu: ... kwietnia 2008 r.) strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o " wydanie w ciągu 7 dni nowej decyzji umarzającej w całości uzurpowane zadłużenie wraz z uwzględnieniem zadłużenia wynikającego ze zwrotu wszystkich potrąceń przyznanych świadczeń na jego poczet". Wnioskodawcy podnieśli, iż ich zadłużenie powstało nie wskutek niewywiązywania się przez nich z obowiązku opłacania składek – jak twierdzi KRUS - lecz w wyniku uporczywego niewywiązywania się KRUS z obowiązku odszkodowań i świadczeń rentowych z tytułu ciężkich i utrzymujących się skutków wypadku przy pracy rolniczej w 2001r. Ponadto protokół z wizytacji w gospodarstwie rolnym z ... marca 2008 r. jest wiarygodnym dokumentem potwierdzającym faktyczne straty z powodu zaniedbań gminy w udrożnieniu rowu i zniszczenia tuneli foliowych. W toku postępowania odwoławczego wnioskodawczyni W. M. złożyła protokół Komisji powołanej przez Wojewodę M. szacującej straty w gospodarstwach rolnych spowodowanych klęską suszy w okresie ...05.2008r. do dnia ...07.2008r., podpisany przez dwóch z czterech członków Komisji, jednocześnie zobowiązała się do dostarczenia prawidłowego protokołu niezwłocznie po otrzymaniu go z urzędu gminy. Ponadto do KRUS wpłynęło pismo Urzędu Gminy w S. z ...08.2008r., iż w 2008r. wnioskodawcy nie zgłaszali straty tuneli foliowych. Prezes KRUS decyzją z ... sierpnia 2008 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podtrzymał dotychczasowe argumenty, wskazał, że renta chorobowa przyznana W. M. jest tylko w części pomniejszana na poczet zadłużenia. Powołał się na fakt prowadzenia przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. przeciwko wnioskodawcom egzekucji skierowanej do ich niezabudowanej nieruchomości rolnej o powierzchni ... ha oraz wystawienie przez KRUS dalszych tytułów wykonawczych. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu i powołania się wnioskodawców na zdarzenia losowe, podniósł, że były już one podstawą udzielenia im ulg. Wypadek, który miał miejsce w 2001r. był podstawą udzieleni ulgi w postaci umorzenia odsetek w kwocie ... zł. (decyzja z ...12.2005r.). Wnioskodawcy nie złożyli natomiast żadnych dokumentów potwierdzających: straty w tunelach foliowych, skutki skażenia mieszaniną ... oraz problemy zdrowotne córki, pomimo wydłużenia o 30 dni ( na wniosek W. M.) terminu do składania dowodów. Organ natomiast ustalił w Urzędzie Gminy, że w 2008r. nie zostały przez wnioskodawców zgłoszone straty w tunelach foliowych. Odnosząc się z kolei do złożonego protokołu Komisji powołanej przez Wojewodę M. szacującej straty w gospodarstwach rolnych spowodowanych klęską suszy organ wskazał, że stwierdzono straty jedynie, co do gruntów o powierzchni ... ha, co stanowi tylko część użytkowanego przez wnioskodawców gospodarstwa rolnego, natomiast na pozostałych gruntach strat nie wykazano. Powołując się na treść art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ wskazał, że ww. przesłanki oraz stan funduszów emerytalno – rentowego i składkowego nie dają podstaw do podjęcia innej decyzji w kwestii umorzenia, niż określona w sentencji. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując na argumenty podnoszone już w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu skargi wnioskodawcy zarzucili organowi fałszowanie dokumentacji we wszystkich ich sprawach ponadto powołali się na przeprowadzoną z ich majątku egzekucję poprzez licytację części gospodarstwa oraz poniesione w 2008r. straty. W odpowiedzi na skargę KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. W piśmie z ...03.2009r. wnioskodawcy poparli swoją skargę, dodatkowo wnieśli "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest wyznaczony treścią art.134 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustawodawca używa pojęcia "sprawa" w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżących z dnia ...marca 2008r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek (od pierwszego kwartału 2006 r. do pierwszego kwartału 2008 r. w kwocie ... zł.), wraz z odsetkami. Tylko w zakresie tej sprawy administracyjnej może orzekać sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, wskutek wniesienia skargi na decyzję Prezesa KRUS z dnia ... sierpnia 2008r. nr ... wydaną w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Poza zakresem orzekania sądu w tym postępowaniu są natomiast inne, liczne sprawy, które skarżący prowadzą z KRUS. Dlatego niemożliwe i niedopuszczalne byłoby uwzględnienie innych żądań skarżących zawartych w piśmie z ...03.2009r. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.r. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wobec treści wniosku skarżących o umorzenie zaległych należności wraz z odsetkami, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżący żądanie w zakresie umorzenia zaległości wynoszącej ... zł uzasadniali we wniosku fałszowaniem dokumentacji przez KRUS, nieistnieniem zaległości ("uzurpowane zadłużenie KRUS") oraz trudną sytuacją finansową, następnie powoływali się na szkody spowodowane zalaniem uprawy warzyw, a w toku postępowania odwoławczego podnieśli, że ich gospodarstwo zostało dotknięte klęską suszy. Organ orzekający wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pozwala to Sądowi na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia i stwierdzenie, iż w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, że rzeczywiście w gospodarstwie rolnym skarżących w 2008 r. nastąpiło zalanie upraw warzyw pod tunelami foliowymi oraz zostało one dotknięte w tym roku klęską suszy . Organ rentowy nie kwestionował tych okoliczności, wskazał jednak, że jeśli chodzi o zalanie to nie jest w stanie sam oszacować strat, natomiast strona nie zgłaszała tych strat w Urzędzie Gminy w S., właściwym do ich wyceny (pismo Urzędu Gminy z ...08.2008r. k ... akt admin.).Odnosząc się natomiast do suszy w 2008r. podkreślił, że z protokołu Komisji powołanej przez Wojewodę Mazowieckiego z dnia ...08.2008r. ustalono, że straty w uprawach w gospodarstwie dotyczą jedynie gruntów o powierzchni ...ha, co stanowi tylko część użytkowanego przez wnioskodawców gospodarstwa, na pozostałych gruntach strat nie wykazano. Nie zostały ponadto udokumentowane straty z tytułu skażenia mieszaniną ..., ponadto trudna sytuacja bytowa i życiowa była już podstawą do udzielenia wnioskodawcom różnego rodzaju ulg. Organ wskazał też, że wnioskodawcy nie są niewypłacalni, jest prowadzona skuteczna egzekucja skierowana do części gospodarstwa rolnego, są ściągane też zaległości z części świadczeń rentowych przysługujących wnioskodawczyni. W ocenie Sądu stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Należy podkreślić, o czy organ wspomniał w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, iż wnioskodawcom udzielono pomocy w spłacie zadłużenia w postaci wszystkich rodzajów ulg. We wrześniu 2001r. umorzono im 100 % odsetek za okres od ... kw....r. do... kw....r. w kwocie ... zł pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym. W związku z tym, że nie wywiązali się ze spłaty zadłużenia, układ rat został zerwany. W grudniu 2005r. ponownie umorzono im bezwarunkowo odsetki za okres od... kw. ...r. do ... kw....r. w kwocie ...zł. Kilkakrotnie odraczano terminy płatności składek. Wydając rozstrzygnięcie organ miał również na uwadze, że W. M. uległa w 2006r. wypadkowi, z tego tytułu miała wypłacony jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku w gospodarstwie rolnym ( co wynika z akt administracyjnych), ma również przyznane prawo do renty chorobowej, które tylko częściowo jest pomniejszane na poczet zadłużenia. Ponadto bezsporne jest, że wnioskodawcy prowadzą w swoim gospodarstwie działalność rolniczą. Dodatkowo z akt administracyjnych wynika, że ponoszona przez stronę w niniejszym postępowaniu sprawa skażenia środkami ochrony roślin w 2001r., była przedmiotem odrębnego postępowania, a wnioski M. M. oraz dzieci wnioskodawców- J. M. i P. M. o odszkodowanie zostały załatwione negatywnie, wobec niedoznania przez nich uszczerbku na zdrowiu. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołania zainteresowanych uznając tym samym decyzje organu rentowego za prawidłowe. W takiej sytuacji, zdaniem sądu, organ nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania wnioskodawcom kolejnej ulgi. Przypomnieć bowiem trzeba, o czym wyżej wspomniano, iż organ orzekając o umorzeniu nieuiszczonych należności z tytułu składek winien mieć na uwadze nie tylko interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny, w tym przypadku stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu podniesionego w postępowaniu sądowym (jak również w toku postępowania administracyjnego) o nieistnieniu zadłużenia lub powstaniu go z przyczyn istniejących po stronie KRUS. Ta sprawa nie podlega badaniu w niniejszym postępowaniu, sąd ocenia w nim bowiem legalność decyzji z dnia ....08.2008r., natomiast kwestionowanie wysokości zadłużenia może odbyć się w trybie art. 36 ust. 1 pkt. 1 i ust. 3 oraz art. 40 ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdzie ustalenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie dokonuje się w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Jak wynika zresztą z akt, sprawa ta została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli sądu. Nie mogła zatem podlegać ani badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu sądowym. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Prezesa Kasy. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący mogą ponownie wystąpić do Prezesa Kasy z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Podkreślenia zatem wymaga, iż nie stwierdzono w sprawie takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub być podstawą wznowienia postępowania administracyjnego; postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., a strona miała możliwość brania udziału w postępowaniu i powiadomiona prawidłowo - w trybie art. 10 § 1 k.p.a. - mogła wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.