V SA/Wa 2860/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R. P. (dalej: "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawowym źródłem utrzymania jest renta rodzinna w kwocie 1.131,85 zł. Skarżąca nie wykazała na formularzu PPF żadnego majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Do wydatków zaliczyła opłaty za media – 340 zł, koszty leczenia – 180 zł, opał – 380 zł, spłatę "linii kredytowej" – 80 zł. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie posiada oszczędności i nie jest w stanie ich poczynić z uwagi na niskie dochody, a z uwagi na trudną sytuację finansową pożycza pieniądze od znajomych oraz zawarła z bankiem umowę limitu debetowego w rachunku bankowym. Wskazała również na problemy ze zdrowiem oraz wyjaśniła, że nie jest w stanie samodzielnie prowadzić sprawy zawisłej przed tut. Sądem. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca przedstawiła dowody wypłaty świadczenia rentowego w listopadzie 2015 r. i grudniu 2015 r., zeznania podatkowe PIT za lata 2013 – 2014, potwierdzenie zawarcia umowy o limit w saldzie debetowym wraz z odcinkiem dokonania spłaty, rachunki za zakup leków, fakturę za energię elektryczną. Skarżąca wyjaśniła również, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w domu, którego jest współwłaścicielką i ponosi koszty utrzymania domu (energia elektryczna, opał), nie korzysta z pomocy społecznej i nie posiada majątku. Do innych kosztów utrzymania zaliczyła koszty leczenia – 100 zł, wyżywienie – 240 zł, spłatę zadłużenia na rachunku bankowym – 100 zł. Postanowieniem z 29 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wobec niejasności w złożonym oświadczeniu dotyczącym posiadanego majątku, jak również z powodu nieprzedstawienia wyciągu z rachunku bankowego, niemożliwym jest dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej. Ta zaś jest podstawowym elementem umożliwiającym przyznanie prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyżej wskazanego postanowienia, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do sprzeciwu załączyła wyciąg z rachunku bankowego obejmujący okres od 1 października 2015 r. do 25 stycznia 2016 r., wyjaśniając jednocześnie, że rachunek ten został założony jedynie w celu podpisania umowy o limit debetowy. Wyjaśniła także, że jest jedynie współwłaścicielką zabudowanej nieruchomości położonej w Radzyminie, nie jest w stanie podać jej wartości, a w związku z byciem jej współwłaścicielką nie ma prawa do samodzielnego dysponowania nią. Natomiast jeśli chodzi o nieruchomość rolną, stanowi ona przedmiot dzierżawy, zdaniem skarżącej generuje jedynie koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jako mające charakter wyjątkowy stosowane jest w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem; przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Z przedstawionych przez Skarżącą materiałów, uzupełnionych przy wniesionym sprzeciwie, wynika, że posiada ona stały przychód z tytułu renty w kwocie 1160,61 zł. Wskazane koszty niezbędnego utrzymania oscylują wokół kwoty 1000 zł. Przedstawiony przez nią wyciąg z rachunku bankowego w istocie potwierdza, że służy on jedynie umożliwieniu skorzystania z limitu debetowego – 500 zł. W tym zakresie została wyjaśniona zatem część wątpliwości leżących u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. Natomiast wyjaśnienia dotyczące gruntu rolnego nie są przekonujące dla Sądu – skoro jest on przedmiotem dzierżawy i generuje koszty przewyższające przychody, być może należałoby rozważyć zmianę warunków dzierżawy tej działki rolnej. Na obecnym etapie sprawy koszty sądowe, jakie musi ponieść skarżąca, zamykają się w kwocie 100 (sto) złotych z tytułu wpisu od zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie jest to kwota, której uiszczenie stanowiłoby nadmierny uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Ponadto pomijając ww. aspekt finansowy fundamentalny w kwestii oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczne na obecnym etapie postępowania. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na obecnym etapie sprawy na dostęp do sądu administracyjnego. Strona może, co zresztą uczyniła w niniejszym przypadku, samodzielnie sporządzić zażalenie, za wyjątkiem zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej: w tym wypadku ma zastosowanie reguła dotycząca skargi kasacyjnej. Skarżąca została pouczona o przysługującym środku odwoławczym od postanowienia o odrzuceniu skargi i złożyła go zgodnie z tym pouczeniem, zatem jej prawo do sądu nie zostało w żaden sposób ograniczone Co więcej, nawet brak profesjonalnie sformułowanych zarzutów przez stronę skarżącą nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku objęcia kontrolą całokształtu rozpatrywanej sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 262 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.