V SA/Wa 287/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... stycznia 2016 r nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego; oddala skargę. Przedmiotem skargi Z. P. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej też jako "organ odwoławczy" lub "Minister RiRW") z ... stycznia 2016 r., nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z ... listopada 2015 r., nr ..., w sprawie odmowy umorzenia kwoty 1 348 zł nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją nr ... z ... lutego 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. M. ustalił Z. P. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 1348,00 zł. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z ... lutego 2015 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. decyzją nr ... z ... czerwca 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. ... października 2015 r. skarżący złożył do Dyrekcji Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniosek o umorzenie nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący zakwestionował prawidłowość decyzji ustalającej nienależnie pobranie płatności. Skarżący powołał się ponadto na trudną sytuację finansową i podał, że na jego dochody miesięczne składają się wpływy ze sprzedaży mleka od dwóch krów w wysokości 350 zł oraz zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 270 zł. Skarżący podał ponadto, że ma orzeczoną I grupę inwalidzką. Pismem z ... października 2015 r. Prezes ARiMR wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dane dotyczące jego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz wysokości zobowiązań. W piśmie z ... listopada 2015 r. skarżący uzupełnił wniosek podając, że: posiada nieruchomości - dom jednorodzinny o pow. 100 m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni około 6 ha, z ruchomości posiada ciągnik rolniczy i samochód osobowy zakupiony za 600 zł, uzyskuje roczne dochody z gospodarstwa w wysokości ok. 6 000 zł i ponosi wydatki na to gospodarstwo w łącznej wysokości 11 000 zł, prowadzi gospodarstwo z siostrą, która ma orzeczoną III grupę inwalidzką i otrzymuje zasiłek z opieki społecznej w wysokości ok. 300 zł, w gospodarstwie skarżący prowadzi uprawę zbóż i na jego inwentarz składają się trzy krowy, spłaca kredyt bankowy w wysokości 3 100 zł, który zaciągnął na zaspokojenie bieżących potrzeb, skarżący choruje na schizofrenię i ponosi wydatki na leki w wysokości ok 150 zł miesięcznie. Decyzją z ... listopada 2015 r. nr ... Prezes ARiMR odmówił umorzenia kwoty 1 348,00 zł nienależnie pobranych należności. Za podstawę rozstrzygnięcia wskazano treść art. 104 § k.p.a., § 3, § 4 ust. 1, §6 i § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia ... grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747 z późn. zm.). ... listopada 2015 r. strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, powtarzając wcześniejszą argumentację przytoczoną we wniosku i jego uzupełnieniu. Decyzją z dnia ... stycznia 2016 r., nr ..., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (dalej rozporządzenie). Przesłanki umorzenia określa § 3 i § 4 tego rozporządzenia. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności pieniężne pochodzące z EFRROW, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28 sierpnia 2014, str. 18). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. W niniejszej sprawie decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu ... lutego 2015 r., więc należy zastosować kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień ... stycznia 2015 r., który wyniósł 4,2075 zł. Zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 420,75 zł, tym samym w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia. W ocenie Ministra RiRW w stanie faktycznym niniejszej sprawy w stosunku do strony nie znalazły również zastosowania przesłanki umorzenia wskazane w § 3 rozporządzenia. W szczególności biorąc pod uwagę informacje na temat stanu majątkowego strony nie można było stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, a co za tym idzie nie ma możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że ponieważ w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności głównej, zatem zgodnie z § 6 rozporządzenia nie ma również możliwości dokonania umorzenia kwoty należnych odsetek za zwłokę. Odnosząc się do argumentów strony co do trudnej sytuacji materialnej Minister RiRW wyjaśnił, że zgodnie z przepisami rozporządzenia sama ciężka sytuacja materialna strony nie stanowi przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Odnosząc się do argumentów strony co do okoliczności, które doprowadziły do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy wskazał, że powyższe zarzuty dotyczą odrębnego postępowania administracyjnego, które zostało zakończone ostateczną decyzją o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności i mogły być ewentualnie podniesione przez stronę w tamtym postępowaniu, natomiast nie są one istotne w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności. Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności. W skardze strona zarzuciła, że kwota przypadająca do zwrotu jest nienależna, a ponadto że z uwagi na jej bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną nie jest w stanie zapłacić tej kwoty. W odpowiedzi na skargę Minister RiRW wniósł o oddalenie skargi, podnosząc argumenty zbieżne z motywami decyzji organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu przez sąd. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Z kolei, przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy nadto wskazać, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych decyzji. Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 ustawy o finansach publicznych zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (dalej rozporządzenie). Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że umorzenie przez właściwy organ agencji płatniczej w całości lub w części należności dopuszczalne jest tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia). W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z, wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia, przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W sposób oczywisty do strony skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Nie znajdą zastosowania również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję. Kwota pozostała do zwrotu wynosi 1 348 zł (kwota główna) i majątek skarżącego pozwala na jej wyegzekwowanie. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 6 ha, w którym prowadzi działalność rolniczą w postaci uprawy roślin pastewnych, chowu krów i produkcji mleka. Skarżący ma inwentarz ilości trzech krów i dwóch jałówek. Wysokość kosztów upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej i wynoszą one 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym administracji wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie można stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Natomiast istnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego, może zostać stwierdzone dopiero po przeprowadzeniu takiego postępowania. Niewątpliwie w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania również § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności tj. na dzień .... stycznia 2015 r., wyniósł 4,2075 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 420,75 zł i nie przekracza ona wysokości należności wobec strony skarżącej. Wskazywane przez stronę skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej i rodzinnej w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia skarżącego ulgą w postaci umorzenia należności. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja strony skarżącej nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tyko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności. Również nie mogą odnieść skutku prawnego w niniejszej podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty co do nieprawidłowego ustalenia wysokości przypadających do zwrotu należności, albowiem kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego została wcześniej ustalona ostateczną decyzją w innym postępowaniu administracyjnym i decyzja ta nie może być już skutecznie wzruszona w niniejszym postępowaniu. Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.