V SA/Wa 2872/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę. Przedmiotem skargi z 8 października 2008 r. wniesionej przez A. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...], wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2008 r. (wpływ do ZUS dnia [...].02.2008 r.) A. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. W uzasadnieniu wniosku zobowiązana wskazała, że jej zarobki są uzależnione od liczby przepracowanych godzin. Średnia pensja wynosi [...] zł netto. Po potrąceniach komorniczych dostaje "na rękę" około [...] zł. Następnie stwierdziła, że po zmarłej matce odziedziczyła dług w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Długiem tym obciążona jest hipoteka domu, w którym zobowiązana mieszka razem z ojcem i małoletnią córką. Podniosła też, że jej [...] letnia córka uczy się w szkole [...] w P., 50 km od domu. Miesięczny koszt pobytu w internacie razem z wyżywieniem wynosi około [...] zł. Obecnie córka pozostaje pod opieką lekarza ortodonty - ma ona bardzo poważną wadę zgryzu, którą trzeba skorygować, a leczenie potrwa co najmniej dwa i pół roku. Wnioskodawczyni zauważyła, że koszt samego aparatu ortodontycznego wynosi 2200 zł. Dodatkowo wizyty miesięczne u lekarza kosztują 150 zł. Na koniec stwierdziła, że uzyskiwana przez nią pensja nie pozwala na jednoczesne spłacenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia, uregulowanie długu pozostałego po matce oraz pokrywanie bieżących wydatków domowych. Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład odmówił A. B. umorzenia zadłużenia w kwocie [...] zł. Natomiast na podstawie art. 30 i art. 123 u.s.u.s. oraz art. 105 k.p.a. Zakład umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych w wysokości [...] zł wynikającego z decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. przenoszącej na wnioskodawczynię odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wynikających z działalności A. Sp. z o.o. Uzasadniając decyzję tej treści Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powoływanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy spełnione zostaną warunki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład rozważając zaistnienie w ocenianym przypadku przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustalił m.in., że w stosunku do wnioskodawczyni prowadzone jest przez Komornika Sądowego w S. skuteczne postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę. Zobowiązana jest współużytkownikiem wieczystym udziału [...] części działki nr [...] o pow. [...] ha, położonej w S., przy ulicy [...], wpisanej w księdze wieczystej nr KW [...] oraz właścicielką [...] części domu o powierzchni [...] m2 położonego w S., przy ulicy [...], którą to nieruchomość Zakład wycenił na około [...] zł uznając, że kwota ta przekroczy wydatki egzekucyjne. W świetle powyższego, Zakład stwierdził, że w przypadku A. B. nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności. Analizując natomiast sprawę w aspekcie § 3 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., Zakład ustalił w szczególności, że zobowiązana jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w M. Sp. z o.o. Analiza składanych przez płatnika składek do Zakładu miesięcznych raportów rozliczeniowych ZUS RCA wykazała, że podstawa wymiaru składek strony za okres od 11.2007 r. do 01.2008 r. wynosiła średnio [...] zł. Wnioskodawczyni ponosi koszty utrzymania córki w internacie szkoły [...] - średnio [...] zł. Zakład wskazał też, że córka ma przyznane alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie, natomiast ojciec zobowiązanej ma przyznaną emeryturę w wysokości [...] zł brutto. Łączna wysokość świadczenia uzyskiwanego przez ojca A. B. po potrąceniach z tytułu prowadzonej egzekucji przez Komornika Sądowego w S. wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni nie ma zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym w S. Nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Ponoszone przez nią wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł miesięcznie. Córka zobowiązanej znajduje się pod stałą opieką lekarza ortodonty, a związane z tym wydatki wynoszą około 150 zł miesięcznie. Natomiast koszt zakupu aparatu ortodontycznego wynosi 2.200 zł. Zakład stwierdził jednak, że stan zdrowia córki nie pozbawia zobowiązanej możliwości uzyskiwania dochodu. W związku z powyższym Zakład uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w z §3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu powołał się na argumenty zbieżne z przedstawionymi w uzasadnieniu decyzji Zakładu. Stwierdził w szczególności, że zobowiązana uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto. Jej córka otrzymuje alimenty w kwocie [...] zł, a ojciec emeryturę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Komornik Sądowy w S. prowadzi przeciwko zobowiązanej trzy postępowania egzekucyjne na łączną kwotę [...] zł. Postępowania te prowadzone są z jej wynagrodzenia za pracę oraz z nieruchomości, której współwłasność zobowiązana odziedziczyła po matce. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca stwierdziła, że ZUS sugeruje jej sprzedaż nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], chociaż skarżąca jest właścicielką tylko [...] tej nieruchomości i nie może sama nią rozporządzać. Poza tym z tej nieruchomości prowadzona jest już egzekucja. Następnie podniosła, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że są one bezzasadne. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na posiadanie przez nią dochodu w wysokości około [...] zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz otrzymywanie przez córkę skarżącej alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca jest również współwłaścicielem nieruchomości, której wartość przekracza wysokość jej zobowiązań. Ponadto w realizacji pozostaje postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego w S. z wynagrodzenia za pracę skarżącej. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje orzekającym organom. Mogą one umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organów do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy trafnie wskazały, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby istniała którakolwiek z przesłanek pozwalająca na umorzenie zaległych składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim uzyskiwanie stałego dochodu przez skarżącą, którego część może być przeznaczona na pokrycie zaległych składek bez uszczerbku w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono i poddano wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona natomiast, miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Na marginesie należy jedynie wskazać na wadliwość brzmienia II punktu decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. zgodnie z którym Zakład umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych w wysokości [...] zł. Podkreślić trzeba, że choć zgodnie z art. 30 u.s.u.s. składki w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek nie podlegają umorzeniu, to ZUS powinien odmówić stronie umorzenia tych składek, a nie umorzyć postępowanie w tym zakresie. Wadliwość ta została utrzymana w mocy przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu nieprawidłowość taka nie miała jednak wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.