V SA/Wa 2879/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2008 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że decyzje których nieważność stwierdzono nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu 19 września 2005 r. Z. S. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy za okres od maja 1999 r. do stycznia 2001 r. Wyjaśnił, iż od dnia 10 października 2001 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w P. bez prawa do zasiłku. Zaznaczył, iż od prawie 4 lat nie osiąga żadnego dochodu, nie posiada również żadnego majątku. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr DR [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych; dalej: "Zakład" odmówił skarżącemu umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W ocenie Zakładu, w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności przy spełnieniu przesłanek określonych § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek". Wskazano, iż gospodarstwo domowe płatnika składek utrzymuje się z dochodów żony. Ponadto, istnieje możliwość, że w przyszłości sytuacja finansowa płatnika ulegnie poprawie i możliwa będzie spłata zadłużenia. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] marca 2006 r. Powyższą decyzję Z. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 7 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2545/06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż sentencja zaskarżonego rozstrzygnięcia nie odpowiada dyspozycjom art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie "postanawiam podtrzymać stanowisko" nie mieści się bowiem w kryteriach wymienionych w powołanym przepisie. Sąd zaznaczył ponadto, iż ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany będzie do prawidłowego przeprowadzenia postępowania w sprawie, a następnie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego - po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, a także konsekwentnie wskazywać właściwy organ. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od maja 1999 r. do stycznia 2001 r. Organ uznał, iż w sprawie brak całkowitej nieściągalności należności, będącej w myśl art. 28 ust 2 i 3 u.s.u.s. przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Zakładu, w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności przy spełnieniu przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek. Na podstawie zgromadzonych dowodów w sprawie dokonano analizy miesięcznych dochodów i wydatków w rodzinie płatnika. Wskazano, iż aktualne miesięczne dochody w trzyosobowym gospodarstwie domowym płatnika z tytułu wynagrodzenia za pracę żony wynoszą ok. 3.730 zł brutto (2.350 zł netto). Podkreślono, iż dłużnik nie przedstawił dowodów w sprawie wysokości miesięcznych wydatków, podając jedynie, iż nie reguluje opłat za czynsz, prąd, gaz, wodę, ponieważ nie posiada na ten cel środków. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] znak [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2007 r. Organ wskazał, iż bieżąca sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest trudna, biorąc pod uwagę dochody całej rodziny (dochód za lipiec 2007 r. wyniósł 4.830 zł brutto). Ponadto, stwierdzono, iż skarżący pozostaje w okresie aktywności zawodowej i nie posiada orzeczonej niezdolności do pracy, co umożliwia podjęcie zatrudnienia i spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu. W skardze na powyższą decyzję Z. S. wniósł o umorzenie swoich należności. Zaznaczył, iż od 1 stycznia 2007 r. nie jest nigdzie zatrudniony i nie osiąga żadnego dochodu. Wyjaśnił, iż nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wskazał, iż żona zamieszkuje ze swoimi rodzicami i córką, on zaś mieszka u swoich rodziców. Podkreślił, iż chciałby podjąć próbę spłaty zadłużenia, jednak jego dochody są tak ruchome i nieprzewidywalne, że nie wie jak to zrobić. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Ponadto, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a. Dokonując na tej podstawie oceny decyzji Zakładu z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zdaniem Sądu, decyzja z dnia [...] lipca 2007 r. została wydana przez Zakład z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co wypełnia przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Należy zauważyć, iż wyrokiem z dnia 7 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2545/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wskazując w uzasadnieniu, iż ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany będzie do prawidłowego przeprowadzenia postępowania w sprawie, a następnie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego - po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Należy wyjaśnić, iż z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie nowelizacja u.s.u.s., na mocy której dotychczasowy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. otrzymał brzmienie: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.". Postępowanie wszczęte takim wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a. Powyższe oznacza, że po stwierdzeniu przez Sąd nieważności decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2006 r., podmiotem uprawnionym do wydania decyzji na skutek rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 28 marca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Prezes Zakładu. Zaznaczyć przy tym należy, iż organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. W tym kontekście należy wskazać, iż sentencja decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. została zredagowana w sposób analogiczny, jak w przypadku decyzji Zakładu z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], od której skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli tak jak czyni to organ pierwszoinstancyjny. W tej sytuacji nie mogło być wątpliwe, że ponownego rozpatrzenia sprawy dokonał Zakład orzekając bezpośrednio w sposób merytoryczny, tj. odmawiając umorzenia określonych należności. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Zakładu z dnia [...] lipca 2007 r. Należało jednak stwierdzić również nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] października 2007 r., gdyż decyzja ta rażąco naruszała prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) utrzymując w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji z naruszeniem przepisów o właściwości. Wykazane wady powołanych decyzji sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu. Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach rozporządzenia o umarzaniu składek, na które powołuje się skarżący. Przed wydaniem decyzji Prezes Zakładu powinien również, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.