V SA/Wa 289/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy S. M. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwiema niepełnoletnimi córkami. Rodzina mieszka w domu o powierzchni 150 m.kw. Podstawą utrzymania jest prowadzone gospodarstwo rolne. Jako łączny dochód Skarżący wskazał "-75000". Strona posiada użytki rolne o powierzchni 33,92 ha i uprawia zboża. W skład gospodarstwa wchodzą: dwie stodoły, dwa kaczniki, dwa budynki gospodarcze, 7 silosów zbożowych, garaż, 2.500 sztuk kaczek reprodukcyjnych, przyczepa rolnicza 12t oraz platforma do słomy. Do wydatków zaliczył spłatę dwóch kredytów na zakup gruntów (497.740 zł i 153.000 zł), opłaty za media: 15.000 zł. W skali roku łączny koszt spłaty kredytów wynosi 95.000 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego, umowę kredytu z 27 lutego 2017 r. na budowę budynku inwentarskiego dla drobiu – kaczek niosek z wyposażeniem, umowę kredytu inwestycyjnego w ramach rachunku kredytowego "A.P." z 20 kwietnia 2015 r., umowę kredytu inwestycyjnego z dopłatami ARiMR na urządzenie gospodarstwa rolnego przez osoby, które nie ukończyły 40 roku życia z dnia 31 grudnia 2012 r., decyzję w sprawie wymiaru zobowiązania podatkowego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2016 - 2017, decyzje w sprawie wymiaru podatku rolnego, od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r., decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego na rok 2015, decyzję w sprawie zmiany wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2015 oraz decyzję w sprawie wymiaru zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej za lata 2015-2017. Ponadto wyjaśnił, że otrzymuje roczne dopłaty rolnicze w wysokości 30.000 zł, nie posiada dokumentów potwierdzających wydatki na gospodarstwo domowe, rodzina otrzymuje świadczenie "500+". Dodał, że w powodu epidemii ptasiej grypy poniósł straty, poprzez zmniejszenie zainteresowania rynku drobiem. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 1500 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, a jego skarga zostanie oddalona oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł, jeżeli Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że Skarżący posiada znaczny majątek, bo tak należy ocenić okoliczność, iż posiada nieruchomości rolne o pow. 33,92 ha, na których uprawia zboża. W tym zakresie Skarżący nie określił ani wartości nieruchomości ani wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzonej uprawy. Nie jest jasne, czy kwota 1.221.120 zł wskazana na formularzu PPF w rubryce 7.1. oznacza wartość posiadanych użytków rolnych, czy jest to dochód w uprawy zboża. Skarżący nie wskazał również wartości nieruchomości budynkowych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Oprócz majątku nieruchomego Skarżący posiada majątek ruchomy do którego należy zaliczyć maszyny i urządzenia rolnicze. W tym zakresie również nie określił wartości wykazanych składników majątku. Analizując informacje i dokumenty przedłożone przez Stronę w związku z wezwaniem na podstawie art. 255 p.p.s.a. wskazać należy, że Skarżący nie przedstawił dokumentów (np. faktury, rachunki) wskazujących na wysokość dochodów z uprawy zbóż oraz hodowli drobiu w latach 2014 - 2016. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że w dniu 01.12.2016 r. na konto bankowe wpłynęła kwota 20.000 zł z tytułu sprzedaży jaj. Kolejne przychody z tego tytułu wpływały na konto bankowe w dniach: 19.12.2016 r. – 20.000 zł; 10.01.2017 r. - 10.000 zł; 31.01.2017 r. - 20.000 zł; 03.02.2017 r. - 50.000 zł. Powołane kwoty wskazują, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne w znacznych rozmiarach, a podkreślić należy, że oprócz hodowli kaczek w gospodarstwie jest uprawiane zboże. Z uzasadnienia decyzji z 18 stycznia 2017 r. w sprawie wymiaru zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej wynika, że stado hodowanych kaczek wynosi 3.600 sztuk. Na formularzu PPF Skarżący oświadczył, że dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi 0 zł. Jako łączny dochód wskazał: "-75.000 zł". Nie zostało wyjaśnione, czy wskazana kwota stanowi dochód, czy jest to strata z prowadzonego gospodarstwa. Wobec nieprecyzyjnych i wybiórczych wyjaśnień referendarz sądowy nie jest w stanie określić, jakie są rzeczywiste dochody Skarżącego i ile wynoszą koszty utrzymania rodziny. W tym zakresie wskazać należy, że nie można uznać za wystarczające złożonego oświadczenia, iż Skarżący nie posiada dokumentów potwierdzających wydatki na gospodarstwo domowe i utrzymanie rodziny. Już ta okoliczność ma istotny wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy mając na uwadze, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okolicznością negującą twierdzenia Strony o trudnej sytuacji finansowej rodziny jest jej zdolność kredytowa. Wskazać należy, że Skarżący zaciągnął trzy kredyty bankowe, których obsługa roczna zgodnie z jego oświadczeniem wynosi 95.000 zł. Podkreślić należy, że ostatnią umowę kredytu bankowego Skarżący podpisał 27 lutego 2017 r., a więc już po dacie wniesienia skargi do Sądu (04.01.2017 r.). Oceniając miesięczne wydatki Skarżącego w zakresie spłaty kredytów wskazać należy, że opisane zobowiązania pieniężne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty zaciągnięte przez Skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji majątkowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu szeregu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym (kredyty, pożyczki) i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia takich zobowiązań. Innymi słowy rzecz ujmując, Skarżący ma prawo do zadłużenia, a także do wystąpienia z wnioskiem o prawo pomocy, jednakże powoływanie się na konieczność zaspokojenia zadłużenia przed kosztami sądowymi nie znajduje racji bytu zarówno w świetle instytucji prawa pomocy, jak też konstytucyjnych wartości gwarantujących równe traktowanie wszystkich obywateli (art. 32 Konstytucji RP). W orzecznictwie znane jest również stanowisko, zgodnie z którym, skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powyższe rozważania, stwierdzić należy, że Skarżący i jego rodzina nie są pozbawieni środków do życia, a niewątpliwie do takich osób adresowana jest instytucja prawa pomocy. Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o znacznych rozmiarach; jest właścicielem nieruchomości o pow. 33,92 ha. Na jego rachunek bankowy przelewane są środki pieniężne realizowane wypłaty gotówkowe. Rodzina otrzymuje pomoc państwa na utrzymanie i wychowanie dzieci (500 +). Nie pozostaje bez znaczenia fakt, że Skarżący nie wywiązał się w pełnym zakresie z obowiązku złożenia dokładnych informacji oraz dokumentów wskazanych w wezwaniu z 29 marca 2017 r. Z tych względów uznano, że Skarżący nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.