V SA/Wa 2898/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia ... sierpnia 2016 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. E.Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W., dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 7.200 zł, środki trwałe według bilansu za ostatni rok przedstawiają wartość 3.457.528,23 zł, a w roku 2015 Spółka uzyskała zysk netto w wysokości 12.646,44 zł. Spółka wykazała pięć rachunków bankowych, w tym dwa dewizowe. Uzasadniając wniosek Skarżąca wskazała, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować utratę płynności finansowej, zwolnienie dziewięciu pracowników i rozwiązanie umów zlecenia z pięcioma osobami. Do wniosku Spółka załączyła sprawozdanie finansowe za 2015 r., odpis KRS, zestawienie obrotów i sald kont syntetycznych oraz deklaracje CIT-2 składane w 2017. Ponadto Spółka wyjaśniła, że środki pieniężne zgromadzone na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez BZ WBK S.A. stanowią przyznaną Skarżącej kwotę dofinansowania i mogą być wydatkowane wyłącznie na realizację programu. Odpowiadając na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów oraz złożenie wyjaśnień Skarżąca nadesłała do Sądu wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za 2016 r., sprawozdanie finansowe za 2015 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2014-2015, ewidencję środków trwałych za rok 2016, bilans i rachunek zysków i strat za 2015 r., zestawienie obrotów i sald kont syntetycznych oraz tabelę rozrachunków. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek wykazania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Wskazać również należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 16.250 zł, a Spółka uiściła na poczet wpisu kwotę 200 zł. Na obecnym etapie postępowania wpis od skargi jest jedyną opłatą sądową ciążącą na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżąca złoży wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 8.125 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), o ile Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez Stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Spółka argumentuje, że konieczność poniesienia pełnych kosztów sądowych doprowadzi do utraty "i tak nikłej" płynności finansowej, o czym świadczą dane zaewidencjonowane w dokumentach finansowych: sprawozdaniu finansowym za 2015 r. oraz deklaracjach CIT-2. Analizując przedstawione sprawozdanie finansowe wskazać należy, że na zakończenie roku obrotowego 2015 r. Skarżąca uzyskała zysk w wysokości 12.646,44 zł, przy czym wykazywała przychody netto ze sprzedaży produktów w kwocie 1.693.926,50 zł, środki trwałe w budowie (3.365.000 zł) oraz przychody operacyjne w wysokości 256.749,08 zł, w tym – oprócz dotacji – inne przychody operacyjne w kwocie 135.003,76 zł. Koszty działalności operacyjnej (w tym wydatki na zużycie materiałów i energii, usługi obce oraz wynagrodzenia) wyniosły 1.934.631,92 zł. W tej grupie kosztów największą pozycję stanowią "pozostałe koszty rodzajowe" (771.967,96 zł). Z przedstawionego bilansu za 2015 r. wynika, że Spółka posiada majątek w wysokości 89.278 zł w postaci środków transportu oraz maszyn i urządzeń technicznych o wartości 8.250,31 zł. Warto zwrócić uwagę, że w roku 2015 stan posiadanego majątku zwiększył się, bowiem na początku roku Spółka nie posiadała maszyn i urządzeń technicznych, a środki transportu stanowiły majątek o wartości 60.209,87 zł. Zwrócić uwagę należy, że Skarżąca przedstawiła sprawozdanie finansowe za 2015 r. i oświadczyła, że nie posiada "aktualnego sprawozdania finansowego". Oceniając złożone wyjaśnienia wskazać należy, że odpowiedź na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów Skarżąca nadała w urzędzie pocztowym 10 stycznia 2017 r., a więc po zakończeniu roku kalendarzowego i równocześnie po zakończeniu roku obrotowego (z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu KRS rok obrotowy kończy się 31 grudnia każdego roku kalendarzowego). Istotne jest również, że Strona nie była wzywana do przedstawienia pełnego sprawozdania finansowego, ale do przedstawienia bilansu, rachunku zysków i straty. W związku z wezwaniem obowiązana była je przygotować i złożyć w Sądzie. Nie przedstawienie opisanych dokumentów ocenić należy jako częściowe niewykonanie wezwania skierowanego do Spółki na podstawie art. 255 p.p.s.a. Skarżąca przedstawiła natomiast zeznania podatkowe CIT- 8 za lata 2014 - 2015. Wynika z nich, że w tym okresie Spółka wykazała dochody do opodatkowania, a co bardziej istotne w przypadku jednostek prowadzących działalność gospodarczą uzyskiwała wysokie przychody (w 2014 r. – 3.018.486,14 zł, a w 2015 r. – 1.951.105,41 zł). Z kolei deklaracja o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-2) za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r. wskazuje, że we wskazanym okresie Skarżąca poniosła stratę w kwocie 448.204,49 zł uzyskując przychody w wysokości 604.797,87 zł. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując informacje dotyczące sytuacji finansowej Spółki w 2016 r. stwierdzić należy, że Spółka kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, bowiem sprzedaje towary i usługi oraz dokonuje ich zakupów, co wynika zarówno z deklaracji podatkowych VAT-7, jak również z wykazy rozrachunków i zestawienia obrotów i sald. W sprawozdaniu Zarządu z działalności Spółki w 2015 r. zaproponowano aby wypracowany zysk spółki przeznaczyć na kapitał zapasowy. Ponadto Zarząd oświadczył, że Spółka zamierza kontynuować bieżącą działalność oraz planuje pozyskiwać nowych odbiorców, stara się realizować terminowo wszystkie zobowiązania wobec dostawców krajowych oraz urzędów skarbowych. W stosunku do Spółki nie są prowadzone żadne egzekucje administracyjne. Podsumowując Zarząd uznał, że aktualny stan finansów i pozycja rynkowa Spółki oraz warunki działalności gospodarczej w 2015 r. pozwalają na prawidłowe prowadzenie aktywności w dotychczas realizowanym zakresie. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego – informacja dodatkowa cz. 1 wskazano, że nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności. W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 24 listopada 2016 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej lub informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że przychody jakie Spółka osiągała na przestrzeni trzech ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Odnieść się należy również do złożonych wyciągów z rachunków bankowych. Spółka podkreśla, że kwoty zgromadzone na dwóch rachunkach prowadzonych w banku: Bank Zachodni WBK S.A. stanowią środki przyznane na realizację Programu i nie mogą zostać przeznaczone na inne cele. Analizując pozostałe wyciągi z rachunków bankowych wskazać należy, że na rachunku prowadzonym przez PKO Bank Polski w walucie USD Skarżąca posiada 1.338,51 USD, na innym rachunku prowadzonym przez bank PKO Bank Polski Spółka wykazała saldo końcowe (+) 47.923,79 zł (nr rachunku (...)) i ten fakt stanowi wystarczającą okoliczność do uznania, że Spółka nie spełnia przestanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy dodać, że w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; LEX/el., 2016. Stan prawny na 31 marca 2016 r.). Jak natomiast wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (np. w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13), z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może ona być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wskazać należy, że Spółka oświadczyła, iż wobec dwóch wspólników podjęta została decyzja o dopłatach. Wbrew złożonemu oświadczeniu Spółka nie przedstawiła dokumentów potwierdzających obowiązek dopłat, w tym uchwał wspólników podjętych w tym przedmiocie. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.