V SA/Wa 2902/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] września 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), w wyniku złożenia przez Z. B. - Skarżącą - w niniejszej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z [...] lipca 2008 r., którą to decyzją odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Skarżąca pismem z 15 maja 2008 r. wniosła o umorzenie ww. należności wobec trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Decyzją z [...] lipca 2008 r. Zakład odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Pismem datowanym na 11 sierpnia 2008 r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła Zakładowi pobieżną analizę sytuacji materialnej i zdrowotnej w jakiej się ona znajdowała. W odpowiedzi na pismo organu Skarżąca przy piśmie z 10 września 2008 r. złożyła dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki (mieszkanie-451,89zł, energia elektryczna - 14,51 zł, gaz - 22,88 zł, telefon - 28,06 zł, telewizja - 49,30 zł). Wyjaśniła ponadto, iż zadłużenie w stosunku do Zakładu powstało na skutek niewiedzy o konieczności opłacania wszystkich składek. Skarżąca z uwagi na fakt zatrudnienia na - etatu była przeświadczona, iż jej obowiązkiem jest opłacanie jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zaznaczyła, że gdyby wiedziała o konieczności regulowania składek zakończyłaby prowadzenie działalności lub też korzystała z zasiłków chorobowych, bowiem w tym czasie chorowała. Podała również dane dotyczące osiąganych dochodów w latach 1999 - 2007, zaznaczając, że w 2008 roku osiąga miesięczny dochód w wysokości 667,98 zł. Wyjaśniła, że w marcu bieżącego roku wykonała pracę na postawie umowy zlecenia, z której uzyskała kwotę 2.800,00 zł, jednakże zlecenie to poniosło za sobą kłopoty zdrowotne. Stwierdziła również, że kredyt uzyskany w 2007 roku w [...], został już spłacony i był przeznaczony do uregulowania zobowiązań wobec rodziny i znajomych. Wskazała, że jedynym majątkiem jaki posiada jest spadek po rodzicach i synu - 1 ha ziemi, która nie jest uprawniana a jedynie stanowi symbol po najbliższych. Skarżąca nie posiada oszczędności, ani też wartościowych przedmiotów. W protokole przesłuchania z 10 września 2008r. Skarżąca oświadczyła, że żyje bardzo skromnie, po opłaceniu wszelkich należności związanych z utrzymaniem do dyspozycji pozostaje kwota ok. 60,00 zł miesięcznie. Wskazała, że korzysta z nieznacznej pomocy finansowej pełnoletniego syna, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wyjaśniła również, iż w najbliższym czasie jest kierowana na operację, co poniesie za sobą dodatkowe koszty. Stwierdziła także, że na dzień 10 września 2008 roku jedynym zobowiązaniem była należność wobec Zakładu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] września 2008r. utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2008r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż podstawowym źródłem utrzymania wnioskodawczyni było świadczenie rentowe, w 2008 roku podjęła skarżąca również dodatkowe zatrudnienie. Organ stwierdził, że zainteresowana posiada majątek nieruchomy, tj. grunty w miejscowości L. oraz współudział w nieruchomości położonej w M. Ponadto ustalił, iż skarżąca oprócz zadłużenia w ZUS nie posiada innych zobowiązań. W związku z powyższym organ stwierdził, iż w sytuacji skarżącej nie zaistniała żadna przesłanka dotyczących całkowitej nieściągalności należności opisana w art. 28 ust. 3.ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej: u.s.u.s. Prezes Zakładu działający w imieniu Zakładu wyjaśnił, iż wobec skarżącej nie wdrożono postępowania egzekucyjnego, od efektów którego w dużej mierze zależy ocena czy należności są do wyegzekwowania. Ponadto wskazał, że zadłużenie wobec Zakładu nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, a było jedynie wynikiem błędnej interpretacji przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie zbiegu ubezpieczeń. Nieznajomość przepisów prawnych w zakresie zasad naliczania składek lub też błędne ich zastosowanie nie może stanowić dla zobowiązanej przesłanki zastosowania ulgi. Organ również podniósł, że za umorzeniem nie może przemawiać fakt, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wypłacił skarżącej zasiłków chorobowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Odnosząc się do obecnej sytuacji finansowej skarżącej organ stwierdził, iż jest ona trudna, jednakże zauważył, że wnioskodawczyni ma możliwości pozyskiwania dodatkowych dochodów, o czym świadczył fakt wykonywania umowy zlecenia od 15 marca 2008r. do 31 marca 2008r. i uzyskania z tego tytułu wynagrodzenia w wysokości 2.800 złotych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało także, iż przeszkodą w uzyskiwaniu dodatkowego dochodu nie był stan zdrowia. Ponadto organ zauważył, iż działalność gospodarczą prowadziła skarżąca do dnia 29 stycznia 2007r. i w tym okresie miała już problemy zdrowotne, o czym świadczyła przedłożona przez nią dokumentacja medyczna. Reasumując organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia, w myśl art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. W skardze na powyższą decyzję Z. B. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu i zaliczenia tego okresu jako okres chorobowy. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podtrzymała stanowisko prezentowane w trakcie postępowania administracyjnego, iż nie posiadała wiedzy o konieczności opłacania składek. Ponownie podkreśliła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a stan zdrowia i sytuacja rodzinna powodują, że nie jest realnym wywiązanie się z zobowiązań wobec Zakładu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Badając zaskarżoną decyzję w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności, czy też zaliczyć okresu za który skarżąca zalega z należnościami jako okres chorobowy. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu, działającego w imieniu Zakładu, nie narusza prawa, oddalił skargę. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające wskazały, że skarżąca uzyskuje dochody ze świadczenia rentowego, jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości. Ponadto posiada możliwości pozyskiwania dodatkowych dochodów, czego przykładem były dochody w wysokości 2800 złotych z umowy zlecenia. Dodatkowo należy zauważyć, iż wobec skarżącej nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do wnioskodawczyni nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż skarżąca uzyskuje stały dochód w wysokości ok. 660 złotych. Ponadto stwierdził także, że skarżąca posiada możliwości dodatkowego uzyskiwania dochodu, czego przykładem były dochody z umowy zlecenia. W związku z powyższym należy podkreślić, że prawidłowo organ uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia należności mimo braku całkowitej nieściągalności. Podkreślić także należy, iż skarżąca mimo kłopotów zdrowotnych nie wymaga stałej opieki drugiej osoby, a choroba jej nie ma wpływu na możliwości zarobkowania. Dodatkowo należy wskazać, iż skarżąca jest właścicielem nieruchomości w miejscowości L. oraz współwłaścicielem innych nieruchomości, których ewentualna sprzedaż, zdaniem Sądu, mogłaby doprowadzić do zmniejszenia zadłużenia wobec Zakładu. W ocenie Sądu wiek skarżącej, stan zdrowia, pobieranie świadczenia rentowego oraz majątek w postaci nieruchomości, dają możliwość spłaty należności wobec Zakładu w dłuższym okresie czasu ze względu na 10 letni termin ich przedawnienia. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających umorzenie należności składkowych w oparciu o ww. przepisy. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, iż zaległości wobec Zakładu powstały na skutek nieznajomości prawa należy zauważyć, iż okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ zapis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających Zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta. Wskazane okoliczności nie mogą również stanowić podstawy do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ww. rozporządzenia. Tym samym - w ocenie Sądu - ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.