V SA/Wa 2904/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Protokolant - ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. O.-M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez J. O. od decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne: J. O. została ukarana przez Inspekcję Transportu Drogowego mandatem karnym w wysokości 200 zł. Pismem z dnia [...] października 2014 roku złożyła wniosek do Głównego Inspektora Transportu Drogowego o umorzenie należności. W wyniku przeprowadzonego postępowania Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., odmówił umorzenia należności pieniężnej. J. O. od powyższej decyzji złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż organ dokonał pobieżnej analizy złożonych przez nią dokumentów, jej sytuacja życiowa jest ciężka, oczekuje na operację wszczepienia endoprotezy, porusza się na wózku inwalidzkim i o kulach. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w całości. Odnosząc się do odwołania organ II instancji podkreślił, że na podstawie art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Umorzenie w całości należności pieniężnej, która została nałożona decyzją administracyjną możliwe jest na podstawie art. 56 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, oz. 1240) stanowiącego, iż na wniosek dłużnika: 1. osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2. osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia egzekucji tych należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4. jednostka egzekucyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. W ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z przedstawionej przez stronę dokumentacji wynikało, że strona sama prowadzi gospodarstwo domowe. Dochód gospodarstwa domowego przed złożeniem wniosku wyniósł ok. 1.132,24 zł miesięcznie uzyskiwane z tytułu emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego. W złożonym oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania strona oświadczyła, że ponosi koszty w wysokości od ok. 1.092,24 zł do ok. 1.430,35 zł, które są ponoszone w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego ([...] zł opłata za energię, [...] zł opłata za gaz, [...] zł opłata za wywóz nieczystości, [...] zł żywność, od ok. [...] zł do ok. [...] zł wydatki na leki, [...] zł wpłata na PCK, [...] zł opłata za czynsz). Ponadto strona posiada spółdzielcze własnościowe mieszkanie o powierzchni 39,95 m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji 1997. Wnioskodawczyni nie posiada innych nieruchomości w tym też i rolnych, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Analizując przesłanki umorzenia należności w całości stwierdził, że w przedmiotowej sprawie należy wziąć pod uwagę następujące przesłanki: zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jak wskazał, nie wynika, by prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub, by zachodziło uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Strona nie wykazała, że zachodzi jej ważny interes w udzieleniu ulgi, tj. sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności. Zastosowanie ulgi jest możliwe wyłącznie w razie ustalenia, że stan faktyczny należy do wyjątkowych, a więc takich, w których sytuacja strony w sposób oczywisty wymaga, aby interes fiskalny Państwa ustąpił miejsca interesowi dłużnika (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. akt: I SA/Kr 706/09 i I SA/Kr 707/09 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 391/13). Odnosząc się do przesłanek ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego, wskazał iż ważny interes dłużnika dotyczy ochrony powszechnie aprobowanych społecznie wartości, akceptując, że szczególne miejsce w tej hierarchii zajmuje życie i zdrowie ludzkie, możliwość zarobkowania postrzegana, jako środek do utrzymania strony i jej rodziny. Mieszczą się w tym przypadku wszelkie nadzwyczajne okoliczności, które wystąpiły niezależnie od dłużnika w następstwie, których popadł on w zaległości w regulowaniu swoich należności publicznoprawnych. Interes publiczny natomiast, jest przesłanką odnoszącą się do wartości właściwych funkcjonowaniu całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, porządek publiczny rozumiany, jako zaufanie do organów administracji publicznej, szeroko rozumiane działanie w interesie państwa. Wskazał, iż tylko wyjątkowe i nadzwyczajne względy mogą być podstawą do udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ podniósł, że okoliczności przedstawione przez stronę nie mają charakteru wyjątkowego. Ponadto podkreślił, że trudna sytuacja materialna strony sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem zobowiązanego. Ponadto wskazał, iż ciężar udowodnienia ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego spoczywa na zobowiązanym. Do organu należy natomiast ocena i kwalifikacja przedstawionych argumentów i okoliczności oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego, który w przedmiotowej sprawie nie znalazł przesłanek udzielenia stronie ulgi w spłacie należności. Decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2015 r. zaskarżyła J. O. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazała, iż decyzja została wydana z naruszeniem przepisów, a organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł ojej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Skarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, co uzasadnia by w pierwszej kolejności dokonać oceny działań podejmowanych przez organ administracyjny w postępowaniu z wniosku strony, jak również prawidłowości zastosowanych przepisów proceduralnych. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania jest – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. – tylko takie ich naruszenie, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, a co więcej wpływ istotny. W ocenie Sądu stan faktyczny, na gruncie którego orzekały organy administracyjne, został ustalony w sprawie prawidłowo. Analiza akt postępowania nie potwierdza bowiem, aby zapadłe decyzje wydano w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, charakteryzującego się brakiem staranności, które miałoby w konsekwencji doprowadzić do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez błędną interpretację zebranych dowodów. Organ prowadzący postępowanie działał zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Dopełnił powinności: tak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, jak i prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena zebranych w sprawie dowodów, w tym analiza materiałów obrazujących sytuację materialną strony, znalazła swój wyraz w uzasadnieniu skarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona zgodna z prawem. Argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, że mogłyby one mieć istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego zauważyć należy, iż zgodnie art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 2013, poz. 885 tj. ze zm. zwana dalej u.f.p.) stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl ww. przepisu oraz art. 57 ww. ustawy, należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Stosownie do art. 56 ust. 1 ustawy należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1/ osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2/ osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie, 3/ zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4/ jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5/ zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umorzone"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia zależności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt. 1 – 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., 207 r., sygn. akt II UPZ 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). J. O. wnosząc o umorzenie kary pieniężnej powołała się na trudną sytuację finansową. W myśl art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. przesłanka "ważnego interesu dłużnika" powinna być interpretowana w oparciu o ustalone orzecznictwo sądów administracyjnych, jak również na kanwie art. 67a §1 Ordynacji podatkowej, który operuje pojęciem "ważnego interesu podatnika" a więc w zasadzie tożsamym z zawartym w art. 56 ust.1 pkt. 5 u.p.f. W zakresie rozumienia przesłanki "ważnego interesu dłużnika" wymaga to od organu ustalenia sytuacji majątkowej podatnika oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny, co w przedmiotowej sprawie zostało przez organy właściwie wypełnione, pomimo odmiennego zdania skarżącej. Organ zasadnie rozważając istnienie pozostałych przesłanek z art. 56 ust. 1 u.f.p. wskazał, że w sprawie nie zachodzi podejrzenie, że strona nie będzie w stanie uiścić kosztów postępowania egzekucyjnego (pkt 3 ww. przepisu). Uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością działania organu. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie do kompetencji organu. W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 k.p.a., odniósł się do zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika. Sąd podziela stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu". Tym samym należy stwierdzić, że organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, ze szczególnym uwzględnieniem przepisu art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych. Zdania Sądu w przedmiotowej sprawie nie zmieniły podnoszone przez skarżącą argumenty, które Sąd poddał dokładnej ocenie. Na koniec Sąd zauważa, iż odmowa umorzenia należności pieniężnej nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej - zobowiązany może więc występować o umorzenie należności tak długo, jak długo należności te istnieją (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399). Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o finansach publicznych. Wnioskodawca będzie musiał jednak wykazać, iż w sprawie wystąpiły nowe okoliczności faktyczne, które uzasadniają ponowne złożenie wniosku. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 2012, poz. 270 tj. ze zm.).