V SA/Wa 2905/07

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 17 marca 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007r. Pismem z dnia 25 kwietnia 2008r. (data złożenia) skarżący wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z dnia 13 maja 2008r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwójką uczących się dzieci, utrzymuje się z dochodów z tytułu produkcji mleka w wysokości 1.200 złotych miesięcznie oraz renty żony w wysokości 425 złotych netto. Oświadczył, iż jest właścicielem domu o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 20 ha. Wskazał, iż posiada przestarzały sprzęt rolniczy, który zdaniem skarżącego nie posiada żadnej wartości. Podał, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: leczenie żony – 200 złotych, koszty wykształcenia syna łącznie 750 złotych (dojazd, koszt nauki, utrzymanie), koszty wykształcenia córki 800 złotych (dojazd, stancja, utrzymanie). W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 20 maja 2008r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 29 maja 2008 r. (data nadania) skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym podał, iż wydatki związane z utrzymaniem kształtują się następująco: 1) opłaty za mieszkanie – koszt ubezpieczenia 733 złote (rocznie) wliczony do podatku płaconego kwartalnie w wysokości 433 złotych, 2) energia elektryczna – 130 złotych, 3) Internet – 120 złotych miesięcznie, 4) woda -50 złotych, 5) wywóz nieczystości – 50 złotych, 6) gaz - 40 złotych, 7) telefon -80 złotych, 8) wyżywienie rodziny od 2000 do 3000 złotych, 9) koszty ubrań – 600 złotych, 10) leczenie żony – 300 złotych (leki i dojazd), 11) nawozy mineralne 7.400 złotych, 12) środki ochrony roślin – 2.000 złotych rocznie, 13) ziarno kukurydzy – 600 złotych, 14) paliwo – około 2000 litrów rocznie, 15) części i naprawy sprzętu – 4000 złotych, 16) ubezpieczenie KRUS – 269 złotych kwartalnie. Dochody skarżącego rocznie wynoszą: 1) dopłaty do gruntów 26.669,20 złotych, 2) dochody z gospodarstwa rolnego 26.854,80 złotych rocznie, 3) renta żony 425,75 złotych miesięcznie. Ponadto skarżący zmienił swoje poprzednie oświadczenie w zakresie uzyskiwania dochodów z tytułu produkcji mleka i podał, że miesięcznie z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 2000 złotych. Ponadto oświadczył, iż osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie wykonywały i nie wykonują pracy zarobkowej, nie posiadają oszczędności pieniężnych. Córka skarżącego ukończyła pierwszy etap nauki i zamierza podjąć następny. Do pisma skarżący załączył wyciąg bankowy z saldem na dzień 19 maja 2008r. w wysokości 782,22 złotych, decyzję z dnia 1 lutego 2008r. w sprawie przyznanych dopłat do gruntów, zaświadczenie z Urzędu Gminy wskazujące roczny dochód z gospodarstwa w wysokości 26.854,80 złotych, zaświadczenie z dnia 28 maja 2008r. z uczelni o ukończeniu przez córkę skarżącego nauki w dniu 11 marca 2008r., decyzję o przyznaniu żonie skarżącego renty w wysokości 746,59 złotych brutto oraz zaświadczenie z dnia 27 maja 2008r. o niekorzystaniu z pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawyp.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi M. C. jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, zatem skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Zauważyć należy, iż skarżący nie był wzywany do uiszczenia wpisu od skargi. W związku z tym, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a, przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym i porównując je z kosztami związanymi z ustanowieniem adwokata należało uznać, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Odmawiając udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy zauważyć należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Biorąc zatem pod uwagę oświadczenia skarżącego ilustrujące osiągane przez niego dochody, jak również miesięczne wydatki (które mieszczą się w kategorii "wydatków niezbędnych dla utrzymania"), nie sposób uwzględnić jego wniosku w omawianym zakresie. Zgodnie bowiem z oświadczeniem skarżący otrzymuje rocznie dochody w wysokości 82.946,20 złotych [5442,20 (renta – kwota z wyciągu bankowego) + 24000 (dochód z produkcji mleka) + 26854,80 (dochód z gospodarstwa rolnego) + 26669,20 (dopłaty bezpośrednie)]. Natomiast wydatki skarżącego za cały rok wynoszą kwotę 65.800 złotych. Przy czym do obliczenia tej kwoty przyjęto wydatki na wyżywienie w wysokości 2000 miesięcznie i cenę za paliwo w wysokości 4,50 złotych. Różnica pomiędzy dochodami a wydatkami wynosi 17898,2 złotych. Dlatego też należy uznać, iż skarżący posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na ustanowienie adwokata. Ponadto należy zauważyć, iż koszty związane z wyżywieniem w wysokości od 2000 do 3000 złotych miesięcznie, ubraniem w wysokości 7200 złotych rocznie i napraw w wysokości 4000 złotych wydają się kwotami znacznie zawyżonymi. Skarżący posiada grunty rolne (ponad 20 ha), na których zapewne również uprawia rośliny służące zaspokojeniu potrzeb gospodarstwa domowego. Ponadto części kosztów wykazanych przez skarżącego nie można uznać za konieczne np. części wydatków na ubrania, kosztów Internetu, a tylko takie mogą zostać uwzględnione. Zwrócić należy również uwagę, że córka skarżącego od marca 2008r. nie studiuje, w związku z tym skarżący nie ponosi kosztów związanych ze studiami. Zgodnie z jego oświadczeniem córka zamierza rozpocząć dopiero kolejny etap nauki, a rok akademicki rozpoczyna się w październiku. Dodatkowo skarżący nie nadesłał żadnych rachunków potwierdzających powyżej wymienione koszty. W tym miejscu przywołać należy utrwalone już orzecznictwo, zgodnie z którym, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 254 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.