V SA/Wa 2932/14

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą P.H.U. M.-A. M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) maja 2014 r. znak (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia adwokata W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M.P. (dalej: "Skarżący", "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a podstawę jego utrzymania stanowi dochód z działalności gospodarczej oraz najmu nieruchomości w wysokości około 45.000 zł. Skarżący wskazał, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 36,05 m.kw. o wartości 290.000 zł, budynku mieszkalno-usługowego o wartości 200.000 zł, czterech zabudowanych nieruchomości o wartości 1.000.000 zł, 800.000 zł, 1.800.000 zł, oraz 1.200.000 zł, działki zabudowanej o powierzchni 0,7415 ha o wartości 500.000 zł oraz nieruchomości rolnej, powierzchnia około 50 ha o wartości 1.850.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że na 12 ha jest prowadzona produkcja roślinna, a reszta gospodarstwa jest wydzierżawiana rolnikom w zamian za opłatę podatku. Ponadto Skarżący do majątku zaliczył samochody (wartość 500.000 zł) oraz maszyny i urządzenia (wartość 500.000 zł). Do zobowiązań i stałych wydatków Skarżący zaliczył ubezpieczenie majątku (12.000 zł), kredyty: mieszkaniowy (321.921,65 zł), inwestycyjny (186.100 zł), obrotowy (450.000 zł), rolniczy (63.000 zł) oraz pięć kredytów na prowadzenie działalności (łącznie około 2.666.620,62 zł), a ponadto leasingi operacyjne na maszyny oraz samochód (miesięczne raty leasingowe wynoszą około 13.300 zł). Skarżący w miesiącu spłaca 60.000 zł tytułem rat kredytowych. Ponadto Skarżący wskazał, że nie stać go na wynajęcie adwokata, ponieważ: "żądane (...) stawki są zupełnie oderwane od życiowych realiów". Skarżący przeznacza dochód z działalności gospodarczej na spłatę zobowiązań z tytułu kredytów i leasingów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawców oraz ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez ustanowienie adwokata. Z przedstawionych przez Skarżącego informacji wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, prowadzi działalność gospodarczą uzyskując dochód w wysokości około 45.000 zł miesięcznie oraz posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem mieszkania, budynku mieszkalno-usługowego, czterech zabudowanych nieruchomości, działki zabudowanej oraz nieruchomości rolnej o powierzchni około 50 ha. Majątek nieruchomy jest wart około 7.640.000 zł. Wykazany majątek ruchomy: samochody, maszyny i urządzenia przedstawia wartość około 1.000.000 zł. Skarżący spłaca kredyty oraz uiszcza raty leasingowe. Do spłaty pozostała kwota 3.719.012,05 zł tytułem umów kredytowych. Skarżący oświadczył, że w miesiącu ciąży na nim obowiązek uiszczania rat w wysokości około 60.000 zł, a w konsekwencji uzyskiwany dochód jest przeznaczony na spłatę zobowiązań. Mając na uwadze wykazany majątek oraz oświadczony dochód z prowadzonej działalności gospodarczej nie jest zasadne przyznanie Skarżącemu nieopłaconej pomocy prawnej. Oceny tej nie może zmienić fakt, że Skarżący spłaca kredyty oraz uiszcza raty leasingowe. Zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają bowiem z przymiotu pierwszeństwa względem kosztów postępowania sądowego. Warto zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że nie stać go na wynajęcie adwokata, ponieważ: "żądane (...) stawki są zupełnie oderwane od życiowych realiów". Skarżący nie wykazał jednak, że zwracał się o udzielenie pomocy prawnej do konkretnego profesjonalnego pełnomocnika, a z uwagi na wymagane przez tego pełnomocnika wynagrodzenie nie był w stanie z takiej pomocy skorzystać. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Skarżący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający aby zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy wnioskodawca nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji prawa pomocy nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.