V SA/Wa 2950/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2011r. sprawy ze skargi W.N. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie; 2. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz W.N. kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] kwietnia 2009 r. W.N. (dalej – skarżący) złożył w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej - ARiMR) wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. W piśmie z [...] września 2010 r., nr [...] [...] Oddział Regionalny ARiMR poinformował skarżącego o odmowie przyznania pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, a w odpowiedzi nadesłał tylko część wymaganych dokumentów i - z uwagi na nieuregulowany stan posiadania działek wchodzących w skład gospodarstwa - zwrócił się o przedłużenie terminu do uzupełnienia pozostałych braków o 6 miesięcy. Następnie wskazano że 2 lutego 2010 r. skarżący nadesłał dokumenty, na podstawie których kontynuowano weryfikację wniosku. Z uwagi na stwierdzenie uchybień ponownie wystąpiono do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku. W odpowiedzi skarżący ponownie zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu na dokonanie uzupełnień o 6 miesięcy z uwagi na toczącą się sprawę spadkową dotyczącą działek rolnych wchodzących w skład gospodarstwa. W związku z powyższym organ przedłużył ww. termin do 31 sierpnia 2010 r. jednakże do tego dnia skarżący nie przedstawił żadnego z wymaganych dokumentów, co zdaniem organu uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. Pismem z 21 września skarżący zwróci się do Prezesa ARiMR z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. W rozstrzygnięciu z [...] grudnia 2010 r., nr [...] Prezes ARiMR wskazał, iż w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa przez ARiMR. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie skarżący zwrócił się o uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w piśmie [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] września 2010 r., nr [...], informującego o odmowie przyznania pomocy. W.N. wyjaśnił, iż wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy złożył dokumenty potwierdzające tytuł prawny do działek objętych wnioskiem, jednakże z uwagi na śmierć współwłaścicielki działek i toczące się postępowanie spadkowe zwrócił się o zawieszenie postępowania dotyczącego przyznania pomocy. Następnie zaznaczył, iż z uwagi na fakt, że postępowanie spadkowe nie zostało zakończone do 31 sierpnia 2010 r., tj. do czasu jaki wyznaczono mu na uzupełnienie brakujących dokumentów, organ winien był zawiesić postępowanie prowadzone w sprawie wniosku o przyznanie pomocy. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, iż w niniejszej sprawie – wobec prośby skarżącego – dwukrotnie przedłużano termin na dokonanie uzupełnień wniosku. Jednakże skarżący w wyznaczonym terminie nie przedstawił dokumentów potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości zadeklarowanych we wniosku, co uniemożliwiło przeprowadzenie jego poprawnej weryfikacji. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu wskazującego, iż - wobec toczącego się postępowania spadkowego - organ winien z urzędu zwiesić postępowanie dotyczące wniosku, Prezes ARiMR wskazał, że do postępowań w sprawach przyznania pomocy nie stosuje się art. 97 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, wydanego w trybie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, z późn. zm.) stanowi § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 193, poz. 1397, z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią o pomoc może ubiegać się osoba fizyczna, która jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego w rozumieniu Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha lub nieruchomości służącej do prowadzenia produkcji w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; wielkość ekonomiczna gospodarstwa stanowi co najmniej równowartość 4 ESU (Europejska Jednostka Wielkości Ekonomicznej). Jak wynika z akt sprawy, w uzasadnieniu odmowy przyznania pomocy w odniesieniu do niniejszego wniosku wskazano na niespełnienie wymogu dostarczenia dokumentów potwierdzających tytuł prawny do działek nr 10, 11/2, 26, 28/1, 42, 51/3, 52/1, 52/2, 53/1, 91/4. Należy wyjaśnić, iż zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia wniosek o przyznanie pomocy zawiera w szczególności informację o załącznikach. We wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych" w części VI Informacja o załącznikach jako załączniki dotyczące prowadzonej działalności oraz operacji wskazano cztery akty notarialne potwierdzające tytuł prawny do gospodarstwa, w którym będzie realizowana operacja. W instrukcji wypełniania wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych" dla wersji wniosku PROW na lata 2007-2013, w zakresie załączników dotyczących prowadzonej działalności i operacji, w punkcie 15 dotyczącym dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa, w którym będzie realizowana operacja wskazano, iż dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do gospodarstwa rolnego, którego dotyczy operacja może być odpis aktu notarialnego wraz z kopią wniosku o wpis do księgi wieczystej. Kopia wniosku powinna zawierać czytelne potwierdzenie jego złożenia w sądzie. Jednocześnie w opisie sposobu wypełniania tabeli III.A wniosku zawierającej informację o powierzchni działek ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa, którego dotyczy operacja objęta wnioskiem wskazano, iż do wypełnienia tabeli niezbędne są dokumenty odzwierciedlające stan prawny posiadania gruntów rolnych. Skarżący zasadnie wskazuje zatem, iż nieprawidłowo stwierdzono, iż nie dostarczył dokumentów potwierdzających tytuł prawny do działek objętych wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej. Do wniosku dołączone zostały bowiem kopie wypisów aktów notarialnych dokumentujących nabycie budynków i nieruchomości w S., gmina K., przez W. i G. N. na prawach ustawowej wspólności majątkowej. Akty notarialne zawierały wnioski do sądu wieczystoksięgowego o wpisanie tych praw do ksiąg wieczystych. Zaznaczyć przy tym należy, iż akty notarialne są przewidzianą przez prawo formą dokumentu urzędowego sporządzonego przez notariusza, działającego jako osoba zaufania publicznego, w której strony dokonują określonej czynności prawnej. Należy w powyższym kontekście zauważyć ponadto, że ustawodawca w treści § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się pojęciem "posiadania" a nie "własności". Poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż oba wskazane wyżej pojęcia prawne różnią się od siebie w sposób zasadniczy. Dla prawidłowej wykładni wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia koniecznym wydaje się przypomnienie zasadniczych kwestii odnoszących się do "posiadania", jako zasadniczego elementu konstrukcji prawnej powstałej dla określenia przesłanek przyznania pomocy. Zróżnicowanie wskazanych wyżej pojęć prawnych przejawia się chociażby w tym, że przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.); dalej: "k.c." konstruują posiadanie jako instytucję samodzielną. Samodzielność tej instytucji przejawia się między innymi w samodzielnym przedmiocie niezależnym w zasadzie od przedmiotu własności. Skoro przepis art. 336 k.c. wskazuje, że istotnym elementem posiadania jest materialny związek osoby z rzeczą to nie może być wątpliwości, że nie prawo, lecz rzecz leży u podstaw konstrukcji posiadania (vide J. Ignatowicz, Ochrona posiadania, Warszawa 1963,3.53-61). Według przeważającej opinii doktryny posiadanie jest stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy, to jest faktyczna władza (corpus possessionis) i wola wykonywania tego władztwa dla siebie (animus rem sibi hebendi). Przepis art. 336 k.c. stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Takie określenie posiadacza uwypukla przede wszystkim element władztwa faktycznego. Przepis art. 336 k.c. odwołuje się do takich praw podmiotowych, z których wynikają uprawnienia do władania rzeczą w celu korzystania z niej lub pobierania pożytków bądź upoważniają do władania w celu zagwarantowania realizacji zabezpieczenia wierzytelności. Oczywistym więc jest, że nie chodzi tutaj o prawa rzeczowe, które nie uprawniają do władania rzeczą, jak np. hipoteka. Również wskazany wyżej przepis prawa nie odnosi się do takich stosunków prawnych, które wprawdzie zawierają element władztwa nad rzeczą, lecz ta władza nie jest wykonywana wyłącznie w interesie władającego. Należy bowiem wyraźnie rozróżnić między władaniem jako wykonywaniem jednego z uprawnień objętych własnością i posiadaniem jako samodzielną instytucją oderwaną od podłoża prawa podmiotowego. Ustawowe określenie "faktycznie włada" oznacza, że władający jako posiadacz ma taki związek z rzeczą, który można określić mianem związku rzeczywistego, jako realnej rzeczywistej możliwości, uzasadnionej konkretnymi okolicznościami do korzystania z rzeczy (vide A. Kunicki, Przedmiot i zakres sądowej ochrony posiadania, PIP nr 7-8/1962, s. 278, J. Ignatowicz, System Prawa Cywilnego tom II, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974, s. 826). Należy zauważyć, że wnioskodawca przedstawił kopię wniosku z [...] listopada 2008 r. o dział spadku po żonie G. N. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż uczestnik spadku Z. D. nigdy nie mieszkała i nie pracowała w gospodarstwie, nie ponosiła również żadnych kosztów związanych z utrzymaniem i prowadzeniem gospodarstwa. Skarżący oświadczył, że sam ponosi wszystkie zobowiązania pieniężne, a ponadto wskazał, iż gospodarstwo stanowi obecnie jego jedyne źródło utrzymania. Należy w powyższym kontekście zaznaczyć, iż z posiadaniem łączy się szereg domniemań prawnych (art. 339-341 k.c.), które w braku przeciwnych danych, ułatwiają określenie charakteru danego władztwa nad rzeczą. Zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, że ten kto rzeczą fatycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Władztwo samoistnego posiadacza powinno przy tym polegać na korzystaniu z rzeczy, czerpaniu z niej pożytków, ale także ponoszeniu wszelkich ciężarów z nią związanych, w sposób nie podporządkowany dyspozycjom innej osoby. Przepis art. 339 k.c. jest źródłem domniemania wzruszalnego, którego rola polega na tym, że jego zastosowanie prowadzi do zwolnienia wnioskodawcy od konieczności prowadzenia dowodów, na okoliczność stwierdzenia samoistności posiadania posiadanej przez niego rzeczy. Nie oznacza to jednak, że ten kto powołuje się na to domniemanie nie powinien udowodnić faktu władania rzeczą. Musi bowiem wykazać, że po jego stronie było władztwo faktyczne nad rzeczą (corpus). Należy zatem uznać, iż skarżący zasadnie wywodzi, iż ARiMR nie rozpoznała sprawy w kontekście całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien w pierwszej kolejności dokonać analizy przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów potwierdzających tytuł prawny do gospodarstwa, którego dotyczy projekt. Dokonując powyższej analizy ARiMR powinna mieć jednakże na względzie fakt, iż ewentualne braki w zakresie złożonych dokumentów potwierdzających stan prawny nieruchomości skarżący może uzupełnić przedkładając dowody potwierdzające faktyczne władanie nieruchomościami zadeklarowanymi we wniosku. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a uchylił zaskarżony akt. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy.