V SA/Wa 2961/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Sylwia Wojtkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] znak sprawy: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję - H. S. (zwana dalej: "Skarżącą") wnioskiem z [...] czerwca 2004 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w K. (zwanego dalej: "Zakładem") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] maja 2003 r. do [...] marca 2004 r. Wniosek umotywowała tym, iż od wielu lat będąca źródłem utrzymania jej 4 osobowej rodziny działalność gospodarcza - Zakład Produkcyjny "K." - z powodu narastającego zadłużenia została zlikwidowana i obecnie jej rodzina utrzymuje się wyłącznie z emerytury męża, a Skarżąca jest bezrobotna. Zakład decyzją z [...] sierpnia 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwaną dalej: "u.s.u.s."), odmówił umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia na: ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2001 r. do marca 2004 r. w kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2003 r. do marca 2004 r. w kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy za okres od marca 2002 r. do marca 2004 r. w kwocie [...] zł tj. w łącznej wysokości 7401,78 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład podał, iż Skarżąca jest osobą bezrobotną po pobierającą zasiłek dla bezrobotnych, mąż osiąga dochody z emerytury i sprzątania w kwocie 1930 zł miesięcznie. Na utrzymaniu Skarżącej pozostaje syn i córka. Nie jest właścicielem nieruchomości oraz pojazdu na których można zabezpieczyć istniejące zadłużenie. Od maja 2004 r. zadłużenie z tytułu składek jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. Powyższe - zdaniem Zakładu - stanowi o braku podstaw do umorzenia zaległych należności, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, a dochodu rodziny umożliwiają spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Pismem z [...] września 2004 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyjaśniła, iż jej sytuacja rodzinna uległa dalszemu pogorszeniu, ponieważ jedynym dochodem 4 osobowej rodziny pozostaje emerytura męża. Do wniosku załączyła m.in.: pisma dotyczące opłaty za czesne studiów córki oraz pisma spółdzielni o rozłożeniu na raty zaległego czynszu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem Zakładu") decyzją z [...] grudnia 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu powtórzył argumentację z decyzji Zakładu z [...] sierpnia 2004 r. Skarżąca na powyższą decyzję złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 26 października 2005 r. stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu. Powodem powyższego rozstrzygnięcia było to, że organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład był w dacie wydawania zaskarżonej decyzji Minister Polityki Społecznej. Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z [...] czerwca 2006 r. przekazał wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu jako organu właściwego. Powyższe spowodowane było zmianą treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od 24 sierpnia 2005 r. Prezes Zakładu decyzją z [...] września 2007 r. nr [...] sprostowaną postanowieniem z [...] listopada 2007 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz 83 ust. 3 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, iż na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Następnie stwierdził, iż Skarżąca pobiera świadczenie rentowe w kwocie umożliwiające prowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Zatem warunek całkowitej nieściągalności nie został przez Skarżącą spełniony. Ponadto przywołał treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.") dającym możliwość umorzenia z tytułu składek za ubezpieczonych będących płatnikami składek, pomimo braki ich nieściągalności. Zgodnie z cytowanym rozporządzeniem - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Prezesa Zakładu, przedstawione przez Skarżącą okoliczności nie wyczerpują znamion określonych w powyższym rozporządzeniu, ponieważ koszty utrzymania rodziny Skarżąca określa na kwotę około 500 zł miesięcznie, natomiast łączny dochód w rodzinie wynosi 1.717,62 zł. Skarżąca nie wykazała, że trudna sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia opłacenie należności, które pociągnęłyby dla niej zbyt ciężkie skutki. Prezes Zakładu stwierdził, że z przedstawionych dokumentów wynika, że rodzina Skarżącej posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalno - rentowego wypłacanego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Ponadto małżonek Skarżącej od 1 kwietnia 2007 r. nabył prawo do renty strukturalnej. Rodzina Skarżącej nie korzysta z pomocy opieki społecznej co niewątpliwie świadczy o tym, że jej sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. Ponadto zmiana sytuacji materialnej w zakresie zwiększenia zapewnienia podstawowych potrzeb egzystencjalnych oraz pogorszenie stanu zdrowia nie uniemożliwiają spłaty przedmiotowego zadłużenia. Na końcu Prezes Zakładu podkreślił, że decyzje w zakresie umorzeń należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne maja charakter uznaniowy oraz że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. W skardze z [...] października 2007 r. uzupełnionej pismem procesowym z [...] maja 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła, iż decyzja ta zawiera wiele błędów merytorycznych oraz pomylenia faktów na podstawie których została podjęta zaskarżona decyzja. Stwierdziła, iż nie zalega ze składkami za okres od lipca 2001 do marca 2004 r. i nie prosiła o taki okres umorzenia. Zarzuciła, iż nie pobiera świadczenia rentowego w kwocie umożliwiającej prowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej, co więcej w ogóle nie pobiera żadnego świadczenia rentowego, a już tym bardziej z KRUS, jak to napisano w decyzji. Nic jej nie wiadomo, aby jej maż nabył prawo do renty strukturalnej. Zarzuciła, iż nie określiła kosztów utrzymania rodziny na kwotę 500 zł, co musi wynikać z nieporozumienia. Podkreśliła, iż stały dochód jaki pobiera jej 4 osobowa rodzina to dochód jej męża, który nie pozwala na minimum egzystencji, które ustala państwo. Z pomocy społecznej nie korzysta, ponieważ jej mąż nie chce aby chodziła po jałmużnę od państwa. Następnie opisała w jaki sposób (możliwie najbardziej oszczędny) jej rodzina wydaje pieniądze. Podkreśliła, iż komornik nie stwierdził w jej domu niczego co mogłoby stanowić jakąś wartość. Pomimo [...] nie wykupuje wszystkich zalecanych przez lekarza leków. Jej mąż cierpi na chorobę [...] i nie stać go na prywatną terapię. Na leczenie zębów męża wzięli kredyt. Wyjaśniła, iż obecnie pracuje jako sprzątaczka i zarabia 430 zł netto z czego 80 zł wydaje na dojazdy, połowę tego dochodu zajmuje Zakład. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko faktyczne i prawne wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji Zakładu. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Organ administracji zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zasada prawdy obiektywnej realizowana jest przez przepisy normujące postępowanie dowodowe zwłaszcza przez art. 77 § 1 k.p.a., nakazujący organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organy prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. W niniejszej sprawie - zdaniem Sądu - organ nie ustalił w sposób bezsporny stanu faktycznego. Przede wszystkim podnieść należy, iż organ w zaskarżonej decyzji wskazał, iż rodzina Skarżącej posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalno - rentowego wypłacanego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz że małżonek Skarżącej od 1 kwietnia 2007 r. nabył prawo do renty strukturalnej. Powyższe ustalenia organu zakwestionowała Skarżąca, podnosząc, iż nie pobiera żadnego świadczenia rentowego z KRUS, jak też nic jej nie wiadomo, aby jej maż nabył prawo do renty strukturalnej. Powyższe zarzuty Skarżącej należy uznać za trafione, zważywszy, że ustalenia organu opisane w zaskarżonej decyzji nie znajdują żadnego potwierdzenia w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Ponadto za zasadny należało uznać zarzut dotyczący nieprawidłowego ustalenia kosztów miesięcznego utrzymania rodziny (500 zł). Organ nie wziął pod uwagę tego, że zadeklarowane przez Skarżącą w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek kwota 500 zł (k. 93 akt adm.) dotyczyła jedynie opłat za eksploatację mieszkania, a nie całkowitej kwoty kosztów utrzymania rodziny. Należy więc stwierdzić, iż w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy nie został w sposób pełny i jednoznaczny wyjaśniony. Tymczasem dokładne ustalenie stanu faktycznego w sprawie jest warunkiem koniecznym dla wydania prawidłowej decyzji. Tym bardziej, że treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Należy również wskazać, iż prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień określonych w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ są nieprawidłowe, co doprowadziło do wydania decyzji, która narusza reguły procesowe zawarte w art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Organ rentowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien - w związku z zarzutem skargi dotyczącym błędnego ustalenia okresu za jaki Skarżąca domaga się umorzenia zaległych składek - wyjaśnić, jakiego okresu on dotyczy - od [...] maja 2003 r. do [...] marca 2004 r. (wskazanego we wniosku z 14 czerwca 2004 r. - k. 1 akt adm.) czy od lipca 2001 r. do marca 2004 r. (wskazanego w decyzji z 31 sierpnia 2004 r. - 39 akt adm.) oraz bezspornie ustalić stan faktyczny sprawy - biorąc także pod uwagę argumenty Skarżącej podnoszone w skardze - z zachowaniem wyżej wymienionych reguł procesowych. Następnie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy zbadać, czy w przypadku Skarżącej zachodzą przesłanki z art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., dające organowi rentowemu możliwość umorzenia zaległości składowych. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu.