V SA/Wa 2962/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA -Barbara Wasilewska, Sędzia WSA -Joanna Zabłocka, Sędzia WSA -Beata Krajewska (spr.), Protokolant -Anna Michałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję. W dniu 29 marca 2007 r. J. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w O. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę. Uzasadniając swój wniosek wskazała, iż po śmierci męża - który zajmował się prowadzeniem działalności gospodarczej, w maju 2005 r., wyrejestrowała firmę i od tego czasu rozpoczęły się jej problemy finansowe i zdrowotne. Wskazała, iż razem z 17 letnim synem utrzymuje się z renty rodzinnej i pomocy społecznej. Powołała się także na zły stan zdrowia tj. hospitalizację w szpitalu psychiatrycznym oraz przebytą chorobę nowotworową. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Zakład odmówił J. K. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05.2001 - 05.2002 r. w łącznej kwocie 2.284,19 zł (w tym: z tytułu składek - 1.246,39 zł, z tytułu odsetek - 1.029 zł, koszty upomnienia 8,80 zł). W uzasadnieniu decyzji przytoczono ustalony w sprawie stan faktyczny oraz wskazano, iż żadnej z powoływanej przez wnioskodawczynię okoliczności nie odmówiono wiarygodności. Przytoczono treść przepisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) określającego warunki umarzania zaległych wobec Zakładu składek. Organ administracyjny I instancji uznał, iż powołane przez Wnioskodawczynię argumenty i zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano tutaj, iż Wnioskodawczyni uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego płatnego w KRUS, z tytułu renty rodzinnej syna po zmarłym ojcu, oraz jest właścicielką nieruchomości i majątku ruchomego przedstawiającego wartość egzekucyjną w postaci trzech tuczników. W związku z powyższym, w ocenie Zakładu, z uwagi na brak przesłanek umożliwiających umorzenie zaległych składek wniosek J. K. o umorzenie zadłużenia nie został uwzględniony. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Wnioskodawczyni jeszcze raz powołała się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wskazała, iż gospodarstwo rolne nie przynosi obecnie żadnych dochodów, bowiem na jakąkolwiek pracę nie pozwala jej stan zdrowia, natomiast syn uczęszcza do technikum i także nie może zajmować się gospodarstwem. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż z co miesięcznych dochodów po opłaceniu stałych kosztów (leki, wydatki na edukację syna), pozostaje jej kwota 678 zł, co pozwala zaledwie na bardzo skromne wyżywienie. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekającego jako organ II instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano ustalony przed organem I instancji stan faktyczny, ocenę organu I instancji oraz stan faktyczny sprawy (tożsamy z uprzednim) aktualny na dzień wydania decyzji przez organ II instancji. Przytoczono treść przepisów prawa dotyczących możliwości umorzenia zaległych składek oraz wskazano okoliczności, na które powoływała się zainteresowana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Prezesa Zakładu decyzja organu I instancji była uzasadniona a zważywszy na brak nowych okoliczności w sprawie należało stwierdzić, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] października 2007 r., Skarżąca powoływała się na te same okoliczności co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, wskazując na okoliczności ustalone w toku postępowania wyjaśniającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia, wbrew zawartej w skardze prośbie, merytoryczne orzeczenie przez Sąd o umorzeniu należności z tytułu zaległych składek. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem wyłącznie organy administracji publicznej. Natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy - nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowały wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga jest zasadna. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 kpa, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego. Analiza bezspornego w sprawie stanu faktycznego prowadzi do wyłonienia obrazu rodziny, w której samotna matka - wdowa, pomimo bardzo ciężkich chorób (nowotworowej i psychicznej), stara się stworzyć synowi warunki do kontynuowania nauki w technikum. Podstawę egzystencji rodziny stanowi renta wnioskodawczyni w kwocie ok. 162 zł oraz zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 263 zł. miesięcznie. Wsparciem finansowym mają być w przyszłości hodowane tuczniki. Natomiast renta przysługująca synowi Strony, po jego zmarłym ojcu, w kwocie 700 zł. winna służyć zabezpieczeniu finansowemu chłopca w celu kontynuowania przez niego nauki i tylko ewentualnie wspierać budżet domowy a nie, jak to przyjął organ, stanowić podstawowy składnik majątku, z którego ma nastąpić spłata zadłużenia. Organ, zobligowany treścią art. 7 kpa, winien po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony uwzględniając powyższe okoliczności. Nawet przy przyjęciu za zasadne stanowiska organu, iż posiadanie przez Wnioskodawczynię nieruchomości rolnej oraz trzech tuczników przesądza o braku podstaw do przyjęcia występowania po jej stronie przesłanki całkowitej nieściągalności, to w sprawie niniejszej organ winien należycie rozważyć, czego zabrakło w zaskarżonej decyzji, zastosowanie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z 31 lipca 2003 r. Dokonanie przez organ w decyzjach obu instancji analizy możliwości płatniczych Strony bez szczególnego zwrócenia uwagi na charakter i cel świadczenia rodzinnego otrzymywanego przez syna Skarżącej a także brak przeanalizowania wpływu udokumentowanych chorób wnioskodawczyni na możliwość uzyskiwania przez nią dochodu pozwalającego na opłacenie należności, pozwala Sądowi na postawienie zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia sformułowanej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów. Wskazane wyżej uchybienia winny być naprawione przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy a uzasadnienie decyzji musi wyjaśniać wszystkie wątpliwości faktyczne i prawne. Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.