V SA/Wa 2968/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2008 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę. Decyzję z dnia [...] września 2007 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych - stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-4, art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 roku, o systemie ubezpieczeń społecznych (określanej dalej jako u.s.u.s.), Dz. U. z 2007 roku Nr 11, poz. 74 ze zm. - odmówił umorzenia L. G. wynikających ze składek na Fundusz: Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczeń Zdrowotnych i Pracy. W motywach wskazano, że wniosek w tym przedmiocie został złożony [...] lipca 2007 roku, zaś zadłużenie wynika z wyroku Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2007 roku sygn. IIIAVA 217/07. Warto w tym kontekście wskazać, że decyzją z dnia [...] maja 2003 roku ZUS przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania Z.P.-H. "T." Sp. z o.o. w O. B. na w/w. jako Prezesa Zarządu. Ostatecznie wskazany wyżej Sąd Apelacyjny w Gdańsku ograniczył odpowiedzialność skarżącego za wskazane zaległości do okresu 1 listopada 2000roku do 21 maja 2001 roku, zaś ZUS ustalił zaległości na łączną kwotę w wysokości [...] złotych. W wyniku dokonywania analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego Organ orzekający doszedł do wniosku, że aktualna sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna nie stanowią podstaw do umorzenia należności. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes ZUS decyzję z dnia [...] października 2007 roku - stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny. W motywach podtrzymał wcześniej zajęte stanowisko przez Organ I-szej instancji. W skardze - nie wskazując żądania - L. G.: a) Zareagował trafność w/w. rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wskazując, iż wskazane wcześniej zaległości są efektem działalności nabywcy Spółki, w której to pełnił funkcję Prezesa. Zwrócił uwagę, że w umowie kupna-sprzedaży zawarta była klauzula, z której wynikało, iż to kupujący przejmuje nie tylko aktywa ale również pasywa Spółki. b) Wskazał, iż "w okolicznościach sprawy (...) istnieją poważne podstawy do stwierdzenia, iż zwłoka wierzyciela w uruchomieniu egzekucji oraz brak w sytuacji majątkowej i stosunkach personalnych Spółki zadecydowały o bezskuteczności egzekucji w stosunku do jej majątku", albowiem na dzień jej sprzedaży - z bilansu - jednoznacznie wynika, że dysponowała ona majątkiem pozwalającym na zaspokojenie roszczeń ZUS. c) Podniósł, iż po sprzedaży Spółki nie miał wpływu na podejmowane decyzje. Zdaniem Skarżącego podjęte w sprawie rozstrzygnięcia wskazują na nieznajomość stosunków wiążących Spółkę z osobą pełniącą funkcję członka Zarządu. W szczególności w dniu [...] maju 2001 roku utracił uprawnienia do działania w imieniu Spółki. d) Wskazał też, że wszystkie dotychczasowe osiągane z pracy dochody pochłaniają sprawy sądowe, przy czym ZUS również nie wskazuje dobrej woli żądając - przed zawarciem układu ratalnego - wpłaty jednorazowej kwoty [...] zł. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; (powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia w/w. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanego dalej jako k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s, ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Organ jasno wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Warto więc wskazać, że na obecnym etapie postępowania Sąd nie może kwestionować ani decyzji ZUS z dnia [...] maja 2003 roku o przeniesieniu na Skarżącego odpowiedzialności za długi Spółki, ani prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2007roku. Treść zawartych tam rozstrzygnięć jest dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wiążąca. Kwestie podnoszone w skardze, opisane w punktach a-c były zapewne oceniane w tamtych postępowaniach, co tylko zaowocowało nieznacznym ograniczeniem odpowiedzialności Skarżącego w stosunku do pierwotnego rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ZUS z dnia [...] maja 2003 roku. Nie ulega również wątpliwości, że aktualna sytuacja materialna Skarżącego nie pozwala na umorzenie egzekwowanych należności. Prawidłowe w tym względzie ustalenia zawiera zarówno decyzja Organu I i II - giej instancji. Złożone zaś na rozprawie oświadczenie, o konieczności utrzymania 87 - letniej matki tych konstatacji nie podważa, albowiem jej świadczenia emerytalne w całości pokrywają koszty dodatkowej opieki. Nie ulega też wątpliwości, iż procesy sądowe, z których część zakończyła się sukcesem Skarżącego, będą aktualnie mniej kosztochłonne. Trzeba zaś wskazać, że osiągane obecnie dochody i stan majątkowy Skarżącego pozwala na regulowanie dochodzonych przez ZUS zaległości. Trzeba też dodać, że stosownie do treści art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28 tejże ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych pracowników płatnika, co oznacza, że ta część zadłużenia nie zostanie nigdy objęta umorzeniem, nawet gdyby zostały spełnione wszystkie inne - wskazane w ustawie - warunki. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca tez uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez Organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia