V SA/Wa 2972/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant spec. - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. K. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą S. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na korzystanie z procedury TIR 1. uchyla zaskarżona decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza do Szefa Służby Celnej na rzecz K. K. kwotę 757 zł (siedemset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. K. – firma K. K. (zwana dalej: skarżącą) decyzją nr [...] z [...] października 2012 r. Szef Służby Celnej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. nr [...] z [...] sierpnia 2012 r. w sprawie cofnięcia pozwolenia Dyrektora Izby Celnej w W. nr [...] z [...] sierpnia 2008 r. (sygn. akt [...]) na korzystanie z procedury TIR. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Oddział Celny Drogowy w K. [...] grudnia 2011 r. w wyniku kontroli środka transportu dokonał ujawnienia towarów akcyzowych, nielegalnie wprowadzonych na obszar Unii Europejskiej. Przewóz realizowany był w procedurze tranzytu na podstawie karnetu TIR nr [...], w którym zadeklarowano towar w postaci torfu. Zamiast tego towaru wnętrze naczepy w całości wypełnione było papierosami różnych marek bez znaków skarbowych akcyzy, w ilości 546.290 paczek, a ponadto stwierdzono 70 sztuk arkuszy blachy. Posiadaczem karnetu TIR była skarżąca. Kierowcą pojazdu był M. B., pracownik skarżącej. Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r., na podstawie art. 165 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, ze zm., dalej: O.p.) oraz art. 6 ust. 4 Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR sporządzonej w Genewie dnia 14 listopada 1975 r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia pozwolenia nr [...] z [...] sierpnia 2008 r. na korzystanie z procedury TIR. W trakcie postępowania pełnomocnik skarżącej, pismem z 11 czerwca 2012 r. wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej oraz o zawieszenie postępowania do czasu ukończenia postępowania przygotowawczego prowadzonego przeciwko panu M. B. o popełnienie przestępstwa skarbowego i nieprawidłowości odnoszące się do procedury TIR. Organ celny [...] lipca 2012 r. przesłuchał skarżącą w charakterze strony postępowania. Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z [...] sierpnia 2012 r. cofnął skarżącej pozwolenie na korzystanie z procedury TIR, wskazując, że stosownie do art. 6 ust. 4 Konwencji TIR, pozwolenie na korzystanie z procedury TIR jest udzielane jedynie osobom, które spełniają minimalne warunki i wymogi określone w części II załącznika 9; natomiast, z zastrzeżeniem postanowień art. 38, pozwolenie cofa się, jeżeli te warunki i wymogi przestają być spełniane. Skarżąca [...] września 2012 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa poprzez przyjęcie, że jej zachowanie miało charakter często powtarzających się przypadków wykorzystania procedury TIR do przemytu papierosów i przyjęciu, że skarżąca jest winna poważnego naruszenia ustaw bądź przepisów celnych, mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów, i niewyjaśnienie, na czym ta wina miałaby polegać. Skarżąca podkreśliła, że na żadnym z etapów toczącego się postępowania nie kwestionowała faktu zaistnienia stwierdzonych nieprawidłowości. Skarżąca podkreśliła, że przewóz towarów nie był dokonywany przez nią osobiście, tylko przez kierowcę zatrudnionego przez posiadacza pozwolenia. Po rozpatrzeniu odwołania, Szef Służby Celnej decyzją z [...] października 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] sierpnia 2012 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 4 Konwencji TIR – pozwolenie na korzystanie z procedury TIR jest udzielane jedynie osobom, które spełniają minimalne warunki i wymogi, określone w Części II załącznika nr 9 do Konwencji. Zgodnie z ww. przepisem pozwolenie cofa się, jeżeli te warunki i wymogi przestają być spełniane. Jednym z wymienionych w załączniku warunków jest brak jakichkolwiek poważnych lub powtarzających się naruszeń przepisów celnych lub podatkowych. Przy czym ww. przepisy nie pozwalają organowi celnemu na dowolność postępowania w tym zakresie. Zaistnienie przesłanki określonej w przytoczonym artykule musi obligatoryjnie skutkować cofnięciem pozwolenia. Następnie Szef Służby Celnej podkreślił, iż przepisy Konwencji TIR nie traktują jako przesłanki cofnięcia udzielonego pozwolenia konieczności łącznego wystąpienia dwóch wymienionych wyżej okoliczności, to jest poważnego i powtarzającego się naruszenia przepisów prawa. Stąd też przedmiotem postępowania odwoławczego jest wyłącznie odniesienie się do pierwszej z wymienionych przesłanek, stanowiącej podstawę dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zwłaszcza w kontekście analizy oceny, czy stwierdzone uchybienie miało charakter poważnego naruszenia przepisów. W tym zakresie oceniono, iż działania podjęte przez organ I instancji doprowadziły do wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w sprawie. W szczególności w toku prowadzonego postępowania organ celny przyjął, jako dowód w sprawie, zeznania uzyskane w toku przesłuchania posiadacza pozwolenia na korzystanie z procedury TIR. W świetle analizy akt sprawy, brak jest przesłanek dla uwzględnienia zarzutu, iż w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji nastąpiły uchybienia skutkujące brakiem wyczerpującej analizy materiału dowodowego, wpływające na wydane rozstrzygnięcie. W toku postępowania skarżąca nie kwestionowała faktu naruszenia przepisów prawa celnego, ani jego poważnego charakteru. Formułując zarzuty przeciw decyzji wydanej przez organ I instancji podniosła jedynie okoliczność, iż posiadacz pozwolenia "nie ponosi winy" za zaistniałe zdarzenia. W związku z tym organ wyjaśnił, iż kryterium winy czy też bezpośredniego przyczynienia się do powstania nieprawidłowości nie jest w toku postępowania celnego okolicznością rozstrzygającą o treści wydanego rozstrzygnięcia. Prowadzone postępowanie związane jest z odpowiedzialnością posiadacza pozwolenia za przestrzeganie warunków określonych w przepisach Konwencji TIR oraz w treści udzielonego pozwolenia. Stosowny zapis zawierający pouczenie o możliwości cofnięcia decyzji w przypadkach, gdy nie jest spełniony którykolwiek z warunków i wymogów wymaganych dla udzielenia pozwolenia zawarty jest w treści tego pozwolenia. Posiadacz pozwolenia był zatem w pełni świadomy ciążącej na nim odpowiedzialności. W tym przypadku pozostaje bez znaczenia, czy czyn zabroniony prowadzący do naruszenia warunków pozwolenia dokonany został przez posiadacza, czy też inne osoby, które wykonywały czynności na zlecenie lub z upoważnienia posiadacza pozwolenia. W toku postępowania ustalono, iż nielegalne wprowadzenie towarów dokonane zostało z wykorzystaniem karnetu TIR nr [...], którego posiadaczem była skarżąca. Przewóz dokonywany był przez pracownika skarżącej, pojazdem przez przedsiębiorstwo użytkowanym. Zgodnie z art. 1 Konwencji TIR posiadacz karnetu TIR oznacza osobę, której wydano karnet TIR, zgodnie z odpowiednimi postanowieniami Konwencji i w której imieniu zostało złożone zgłoszenie celne w formie karnetu TIR, wskazujące na zamiar objęcia towarów procedurą TIR w wyjściowym urzędzie celnym. Osoba ta jest odpowiedzialna za przedstawienie pojazdu drogowego, zespołu pojazdów lub kontenera wraz z ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR w wyjściowym urzędzie celnym, w przejściowym urzędzie celnym i docelowym urzędzie celnym oraz za ścisłe przestrzeganie innych odpowiednich postanowień Konwencji. Szef Służby Celnej podzielił stanowisko organu I instancji, że posiadacz karnetu TIR realizuje przewozy TIR na podstawie wydanego przez organ celny pozwolenia i zgodnie z przepisami art. 1 lit. o) Konwencji TIR ponosi odpowiedzialność za sposób realizacji procedury. W przedmiotowym przypadku posiadacz karnetu, tj. przedsiębiorstwo, któremu wydano pozwolenie, dopuścił się poważnego naruszenia przepisów celnych i podatkowych, w związku z czym przestał spełniać jeden z wymogów określonych w części II załącznika 9 do Konwencji TIR. Odpowiedzialność posiadacza karnetu TIR za realizację procedury TIR ma charakter bezwarunkowy. Organ rozróżnił odpowiedzialność osobistą za dokonane naruszenie w zakresie prawa karnego od odpowiedzialności posiadacza karnetu TIR wynikającej z przepisów prawa celnego - Konwencji TIR. Właściciel pozwolenia ponosi negatywne konsekwencje powstałej w ramach stosowanego pozwolenia nieprawidłowości, także w przypadku, gdy nie miał wpływu na sposób realizacji procedury TIR. Zwrócił uwagę, że naruszenie przepisów miało miejsce w trakcie trwania transportu TIR. Nie znajduje tu zatem zastosowania art. 40 Konwencji stanowiący o braku odpowiedzialności posiadacza karnetu TIR za rozbieżności, jeżeli dotyczą one procedury stosowanej przed rozpoczęciem lub po zakończeniu transportu TIR. Ponadto podkreślił, że możliwość korzystania z procedury TIR jest swoistym uproszczeniem, udostępnianym tylko przedsiębiorstwom spełniającym określone kryteria wiarygodności i mogącym zagwarantować prawidłowe korzystanie z udzielonego pozwolenia. Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 201 § 1 O.p. – organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zdaniem organu w tej sprawie sytuacja taka nie ma miejsca. Wydanie decyzji w postępowaniu celnym dotyczącej cofnięcia pozwolenia na korzystanie z procedury TIR nie zależy od wyników toczącego się postępowania karnego, ponieważ odpowiedzialność posiadacza pozwolenia na korzystanie z procedury TIR - posiadacza karnetu TIR wynikająca z przepisów prawa celnego ma charakter bezwarunkowy i jest niezależna od odpowiedzialności osobistej osoby dokonującej przewozu towarów za dokonane naruszenie przepisów prawa karnego. W związku z powyższym brak jest przesłanek dla uznania, iż rozstrzygniecie w toczącym się postępowaniu skarbowym prowadzonym przeciwko osobie dokonującej przewozu towarów stanowi zagadnienie wstępne, od rozstrzygnięcia którego byłoby uzależnione wydanie decyzji przez organ celny w postępowaniu celnym dotyczącym cofnięcia pozwolenia na korzystanie z procedury TIR. Skarżąca [...] listopada 2012 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Szefa Służby Celnej. W skardze zarzuciła naruszenie przepisów: 1. prawa materialnego - art. 6 ust. 4 w zw. z pkt. 1 część II załącznika nr 9 i art. 38 Konwencji TIR, poprzez błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że skarżąca (K. K.) jest winna poważnego naruszenia ustaw bądź przepisów celnych, mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przesłuchaniu K. K., wykazów zgłoszeń w procedurze tranzytu, dokonywanych na terenie kraju od 2010 r. oraz postanowienia przesłanego do akt sprawy przez skarżącą wynika, że skarżąca nie ponosi winy za zaistniałą sytuację; 2. prawa procesowego - art. 122 i 187 § 1 oraz art. 191 O.p., poprzez pobieżne i niewyczerpujące rozważenie materiału dowodowego i w konsekwencji niewyjaśnienie w czym miałaby wyrażać się wina skarżącej poważnego naruszenia ustaw lub przepisów celnych, mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów; 3. prawa procesowego - art. 201 § 1 O.p., poprzez nieuwzględnienie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu ukończenia postępowania przygotowawczego nadzorowanego przez Prokuraturę Apelacyjną w B. w sytuacji gdy jego wyniki będą miały bezpośredni wpływ na przyjęcie, że K. K. nie ponosi winy naruszenia ustaw bądź przepisów celnych, mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów. W związku z powyższym wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] sierpnia 2012 r. w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm obowiązujących. Szef Służby Celnej w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. W odpowiedzi na skargę organ m.in. powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2003 r. sygn. akt V SA 750/02. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone rozstrzygniecie administracyjne z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe uwagi Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6 ust. 4 Konwencji dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencji TIR) sporządzonej w Genewie dnia 14 listopada 1975 r. (Dz. Urz. WE L 165 z 26 czerwca 2009 r., str. 3, ze zm.) – pozwolenie na korzystanie z procedury TIR będzie mogło być udzielone jedynie osobom, które spełniają minimalne warunki i wymogi, określone w części II Załącznika 9. Z zastrzeżeniem postanowień artykułu 38, pozwolenie będzie cofnięte, jeżeli te warunki i wymogi przestają być spełniane. W myśl Załącznika 9 Część II "Pozwolenia dla osób fizycznych i prawnych na korzystanie z karnetów TIR" ust. 1 pkt d Konwencji TIR – jednym z minimalnych warunków i wymogów, który musi spełniać osoba ubiegająca się o uzyskanie pozwolenia na korzystanie z procedury TIR, jest brak jakichkolwiek poważnych lub powtórnych naruszeń przepisów celnych lub podatkowych. Stosowanie zaś do art. 38 ust. 1 Konwencji TIR – Każda Umawiająca się Strona będzie miała prawo pozbyć się czasowo lub na stałe prawa korzystania z postanowień niniejszej Konwencji każdą osobę winną poważnego naruszenia ustaw lub przepisów celnych mających zastosowanie do międzynarodowych przewozów towarów. Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 1 lit. o Konwencji TIR – określenie "Posiadacz" karnetu TIR oznacza osobę, której wydano karnet TIR, zgodnie z odpowiednimi postanowieniami Konwencji TIR i w której imieniu została złożona deklaracja celna w formie karnetu TIR, wskazująca na zamiar objęcia towarów procedurą TIR w wyjściowym urzędzie celnym. Będzie on odpowiedzialny za przedstawienie pojazdu drogowego, zespołu pojazdów lub kontenera wraz z ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR w wyjściowym urzędzie celnym, w przejściowym urzędzie celnym i w docelowym urzędzie celnym i za ścisłe przestrzeganie innych odpowiednich postanowień Konwencji TIR. Z powołanych przepisów wynika, że pozwolenie cofa się, jeżeli warunki i wymogi o jakich mowa w Części II Załącznik nr 9 do Konwencji TIR przestają być spełniane przez posiadacza karnetu TIR, a jednym z tych warunków brak jest jakichkolwiek poważnych lub powtórnych naruszeń przepisów celnych lub podatkowych. Przy czym podkreślić należy, że są to dwie rozdzielne przesłanki do cofnięcia pozwolenia, może być to jedno poważne naruszenie, bądź też kilka mniej poważnych ale powtarzających się naruszeń przepisów celnych lub podatkowych. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu celnego, że nieprawidłowość odnosząca się do operacji TIR, polegająca na nielegalnym przewozie 546.290 paczek papierosów, które wiązało się z uszczupleniem należności celnych i podatkowych w łącznej kwocie 8.277.180 zł, miała niewątpliwie charakter nieprawidłowości poważnej. Sposób ukrycia tego towaru wskazuje, iż było to zamierzone i zaplanowane działanie, mające na celu ominięcie przepisów dotyczących międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetu TIR i zmierzało wprost do wykorzystania do celów przestępczych ułatwień celnych, jakie konwencja międzynarodowa przyznaje posiadaczowi karnetu TIR. Niemniej jednak Sąd zwraca uwagę, że wbrew podglądowi wyrażonemu przez organ celny w zaskarżonej decyzji, w trakcie postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia na korzystanie z procedury TIR, organ powinien odnieść się do kwestii istnienia winy po stronie osoby korzystającej z karnetu TIR w przypadku poważnego naruszenia ustaw lub przepisów celnych, o czym wyraźnie stanowi cytowany art. 38 ust. 1 Konwencji TIR. Za koniecznością przeprowadzenia takiej oceny stopnia winy, przemawia także część pierwsza powołanego artykułu, która dopuszcza możliwość pozbycia się (a więc cofnięcia) także czasowego (a nie jedynie stałego) prawa korzystania z postanowień Konwencji TIR. Zdaniem Sądu aby organ celny mógł w pełni odnieść się do stopnia zawinienia posiadacza karnetu TIR, a następnie podjąć decyzję co do potrzeby cofnięcia przedmiotowego pozwolenia, powinien oprzeć się na rozstrzygnięciu, które zapadnie w postępowaniu karnym skarbowym prowadzonym przeciwko pracownikowi skarżącej M. B. (sygn. akt [...]). Organ celny nie mógł już w chwili wydawania zaskarżonej decyzji – gdy toczy się postępowanie przygotowawcze sprawy karno skarbowej – wykluczyć uniewinnienia M. B., co bezpośrednio będzie przekładało się na ocenę stopnia zawinienia samej skarżącej. Inaczej bowiem będzie wyglądała wina skarżącej, gdy jej pracownik zostanie uznany winnym zarzucanych mu czynów tj. brania udziału w przemycie papierosów, poprzez przystosowanie pojazdu i wykorzystanie procedury TIR do ich nielegalnego przewozu, co będzie świadczyło o winie w wyborze skarżącej i uzasadniało odpowiedzialność podmiotu powierzającego czynność. Inaczej zaś powinna być oceniona wina skarżącej, w przypadku, gdy M. B. okaże się niewinny, a wyłączną odpowiedzialność za przemyt towaru ponosi jego nadawca. Mając powyższe na uwadze Sąd stoi na stanowisku, że w niniejsze sprawie zaistniała przesłanka z art. 201 § 1 pkt 2 O.p., czyli do zawieszenia postępowania odwoławczego do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego tj. do zakończenia postępowania karnego-skarbowego. Sąd odnosząc się do przywołanego w odpowiedzi na skargę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2003 r. sygn. akt V SA 750/02 (którego tezy podziela), wskazuje, iż w opisanym tam stanie faktycznym kierowca, któremu powierzono załadunek towaru został wyrokiem Sądu Rejonowego uznany winnym popełnienia przestępstwa skarbowego, polegającego na przywozie z zagranicy bez zgłoszenia celnego i wymaganego pozwolenia towaru podlegającego ograniczeniom przewozu. Natomiast w niniejszej sprawie postępowanie karno skarbowe, jak zauważono wyżej nie zostało zakończone. Z podanych przyczyn Sąd uznał, że trafne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 38 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 4 Konwencji TIR oraz art. 201 § 1 pkt 2 O.p., co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny II instancji powinien ustalić, czy zakończyło się postępowanie karno – skarbowe, a jeżeli tak ponownie rozpatrując odwołanie, winien wziąć pod uwagę zapadłe w nim orzeczenie przy ocenie stopnia winy skarżącej o jakiej mowa w art. 38 ust. 1 Konwencji TIR. W przypadku zaś braku jego zakończenia, postępowanie odwoławcze powinno zostać zawieszono do czasu zakończenia postępowania karno – skarbowego. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).