V SA/Wa 2987/14

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W., S. T., M. T.i M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) czerwca 2014 r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania M. W. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. W. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nie dysponuje środkami pieniężnymi i majątkiem na uiszczenie wpisów sądowych w łącznej wysokości 8.241 zł (dwie skargi). Równocześnie wyjaśnił, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, żona jest właścicielką domu (180 m.kw.) na działce o pow. 1.060 m.kw. oraz samochodu, rok produkcji 1999. Skarżący uzyskuje dochód z wykonywanych nieregularnie prac dorywczych (około 2.000 – 2.300 zł miesięcznie) i od kilku miesięcy poszukuje pracy. Jego żona otrzymuje rentę w wysokości 630 zł. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia dokumentów, skierowane do Skarżącego na podstawie art. 255 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Skarżący, reprezentowany przez adw. P. S., wyjaśnił, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu córki. Nie uzyskuje żadnych dochodów (od dwóch miesięcy). Ze względu na stan zdrowia (zdiagnozowany nowotwór) i związany z tym stan psychiczny nie jest w stanie wykonywać żadnej pracy. Wyjaśnił, że rozstał się z żoną i obecnie mieszka w mieszkaniu, które nieodpłatnie udostępniła znajoma. Koszty wyżywienia i energii oszacował na kwotę około 900 zł, koszty te pokrywa córka. Dodał, że organy celne zajęły jego rachunek bankowy. Wyjaśnił również, że nigdy nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nigdy nie korzystał z pomocy społecznej. Do wyjaśnień załączył wyciąg z rachunku bankowego oraz zeznanie podatkowe - własne oraz córki, kopię majątkowej umowy przedmałżeńskiej, informacje z Kliniki Urologii Przy Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w W. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 P.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane przez niego okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Skarżący nie dopełnił jednak w sposób należyty, ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący przedstawił wyciągi bankowe za wrzesień 2014 r. Nie wynika z nich jednak, kto jest posiadaczem rachunków bankowych, z których wydruki zostały przedstawione. Ponadto wezwanie dotyczyło okresu od 1 września 2014 do dnia otrzymania wezwania, tj. 12 grudnia 2014 r., a Skarżący przedstawił wyciągi za 1 miesiąc. Z zeznania podatkowego PIT-36 złożonego przez Skarżącego wynika, że w 2013 r. Skarżący poniósł stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, ale wykazał dochód z innego źródła w wysokości 120.000 zł. Nie można uznać za wiarygodne wyjaśnienia, że Skarżący "przerzucił" i zaewidencjonował we własnym zeznaniu podatkowym dochód uzyskany przez jego córkę. Analizując przedstawiony przez Stronę stan faktyczny, zauważyć należy, że Skarżący powołuje się na fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej z żoną. Obecnie nie mieszka z żoną, ale w lokalu, który należy do jego dawnej znajomej. Wyjaśnił również, że koszty jego utrzymania ponosi córka. Zaznaczyć należy, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 października 2004r. sygn. akt GZ 61/04 (niepubl.) stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 k.r.o.). Tak więc, w postępowaniu o prawo pomocy możliwości finansowe wnioskodawcy należy oceniać z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka oraz członków rodziny. Nie zmienia tego fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej, ponieważ rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Tym samym rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Wskazać również należy, że na obecnym etapie postępowania Skarżący jest zobowiązany do solidarnego, wspólnie z M. T. i M. G., uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Ponadto na Skarżącym ciąży obowiązek zapłaty solidarnego wpisu sądowego od skargi wpisanej do rep. pod sygn. V SA/Wa 2936/14 również w wysokości 500 zł, a więc łączne obciążenie z tytułu wpisów sądowych w dwóch sprawach wynosi 1000 zł. Ponadto, odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pismem z 23 grudnia 2014 r., Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się o wydłużenie terminu do składania wyjaśnień. Równocześnie nie wyjaśnił, jakie dokumenty i wyjaśnienia może złożyć w późniejszym terminie. Zauważyć należy, że od dnia złożenia pisma w dniu 23 grudnia 2014 r. do dnia rozpoznania wniosku, dodatkowe pisma i dokumenty nie zostały złożone. Dodatkowo zauważyć należy, że w wezwaniu skierowanym do Skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. nałożono na niego obowiązek przedstawienia odpisów zeznań podatkowych, majątkowej umowy przedmałżeńskiej, wyciągów z rachunków bankowych, a więc dokumentów, którymi z zasady Skarżący powinien dysponować, bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności np. wyjazdu poza miejsce zamieszkania, występowania do właściwych instytucji o ich udostępnienie. Ponadto Skarżący został wezwany do szczegółowego wskazania i udokumentowania wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie, udzielenia informacji, czy korzystał z jakichkolwiek form pomocy społecznej, wyjaśnienia jakiego rodzaju prace dorywcze wykonuje. W ocenie referendarza sądowego są to informacje, na które Skarżący może odpowiadać na bieżąco; nie posiadają one bowiem waloru informacji szczególnych, dla których uzyskania konieczne było by wyznaczanie dodatkowych terminów. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania stwierdzić należy, iż Skarżący nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.