V SA/Wa 2992/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi J B C na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi z [...] listopada 2008 r. wniesionej przez J B C jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2008 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] stycznia 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z [...] października 2007r. J B C zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Podniósł, iż od [...] lat nie osiąga żadnych dochodów. Mieszka wraz z[...] -letnią matką, inwalidą [...] grupy wymagającą stałej opieki. Wskazał również, iż budynek przez nich zamieszkały wymaga remontu. Wnioskodawca podkreślił, iż pozostaje bez środków do życia. Do wniosku załączył zaświadczenie o [...] gr. inwalidztwa matki oraz informacje medyczne o swoim stanie zdrowia. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, iż w przypadku wnioskodawcy brak jest dostatecznych podstaw dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Podkreślono, iż dłużnik nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej. A zatem, zdaniem organu, istnieją potencjalne możliwości podjęcia pracy i poprawy sytuacji majątkowej Zobowiązanego, a w związku z tym i spłaty zadłużenia wobec ZUS. Organ podniósł również, iż Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości, na której dokonano zabezpieczenia swoich wierzytelności. W dalszej części uzasadnienia wyjaśniono, iż Zobowiązany nie udowodnił, że jego sytuacja osobista i majątkowa stanowi przesłankę umorzenia w oparciu o art.28 ust.3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem"). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS decyzją nr [...] z [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, iż brak jest podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska zajętego w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji i podkreślił uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności. Powyższą decyzję skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt VSA/Wa 867/08 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż doszło do naruszenia. przepisów postępowania tj. art. 6 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zaznaczył, iż Organ podejmując rozstrzygnięcie w sprawie nie uzasadnił swojego stanowiska i nie zaprezentował wywodu, który obrazowałby, dlaczego uznano, iż wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2008 r. Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wobec wnioskodawcy nie stwierdzono zaistnienia przesłanek wynikających z art. 28 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych pozwalających na umorzenie zaległości dłużnika wobec Zakładu. Organ dokonał także analizy sytuacji skarżącego w świetle art. 28 ust 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. z 2003 Nr 141, poz. 1365 ) uznając, iż wobec dłużnika nie zachodzi żadna z przesłanek uzasadniająca umorzenie na tej podstawie należności z tytułu nieopłaconych składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] listopada 2008 r. J B C podniósł, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Zdaniem Skarżącego, dokumenty przedstawione do sprawy uzasadniają umorzenie zaległości wobec ZUS. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Prezes ZUS sprostował decyzję nr [...] ( znak [...] ) z dnia [...] października 2008 r., w ten sposób że zamiast wpisu "postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] odmawiająca umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres 04/2005 r. do 09/2007 r. ‘’ zastąpił wpisem "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres 04/2005 r. do 09/2007 r.’’ W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż decyzja z dnia [...] stycznia 2008 r. została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2008 r. sygn. akt VSA/Wa 867/08 w związku z tym nie było możliwe jej podtrzymywanie. Zaznaczył, iż odwoływanie się w decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. do decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. poprzez użycie słów wskazujących na jej podtrzymywanie stanowi oczywistą omyłkę, gdyż celem organu było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Pismem z dnia [....] marca 2009 r. skarżący podtrzymał skargę. Odnosząc się do ustaleń organu zaznaczył, iż jego sytuacja uzasadnia umorzenie zaległości, gdyż nie jest w stanie spłacić należności wobec Zakładu, z uwagi na zbyt ciężkie skutki spłaty tych należności dla niego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Należy wskazać, iż prowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie przez Prezesa ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności, jak i wydanie takiej decyzji następuje w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "kpa" ). Zgodnie bowiem z treścią art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie do właściwego Sądu nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 . dalej jako u.s.u.s.). w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 kpa stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te są zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych kodeksem postępowania administracyjnego. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, w art. 156 § 1 pkt 1-6 kpa oraz na mocy art. 156 § 1 pkt 7 kpa . jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. dotknięta jest wadą kwalifikowaną ujętą w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W/w decyzją Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]r. Wymaga podkreślenia, iż w/w decyzja została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2008 r. sygn. akt VSA/Wa 867/08. Należy wskazać, iż "skutkiem prawomocnego uchylającego wyroku sądu administracyjnego jest powrót do sytuacji, która miała miejsce przed wydaniem zaskarżonego aktu lub podjęciem czynności. Dalszy tok postępowania w sprawie, już przed organami administracji publicznej, zależny jest od stwierdzenia, czy w danym konkretnym przypadku istnieje możliwość i potrzeba wydania nowego aktu lub podjęcia czynności w sprawie, czy też przeciwnie - wydanie takiego aktu lub podjęcie czynności jest niedopuszczalne." Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże strony jak i sąd, który je wydał. "Skutkiem prawomocnego wyroku jest jego oddziaływanie na zakończone postępowanie administracyjne, w którym został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność. Oddziaływanie tego orzeczenia nie ogranicza się jednak jedynie do postępowania, które już się toczyło. Ma ono zakres szerszy i obejmuje związanie organów administracji publicznej i sądu administracyjnego w przypadku ponownego orzekania w sprawie (po uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu albo stwierdzeniu bezskuteczności czynności przez sąd administracyjny) ("Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz" pod. red. T. WOŚ. Warszawa 2005 r. s.508 i 509). W wyniku wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 16 czerwca 2008 r., którym została uchylona decyzja Prezesa Zakładu nr [...] z dnia 16 stycznia 2008r., w obrocie prawnym pozostaje decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [....] z [...] listopada 2007 r. W związku z powyższym wobec złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu był zobowiązany wydać nową decyzję w przedmiotowej sprawie odnoszącą się do decyzji pierwszoinstancyjnej, nie zaś utrzymywać w mocy decyzję, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu. Ponowne orzeczenie przez organ co do decyzji, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu jest rażącym naruszeniem prawa. Powyższe uchybienie organ próbował konwalidować wydając postanowienie nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r., którym dokonał sprostowania zaskarżonej decyzji z dnia 7 października 2008 r. w zakresie oznaczenia numeru i daty decyzji utrzymywanej w mocy wskazując, iż właściwą decyzją utrzymywaną w mocy jest decyzja nr [...] z dnia [...] listopada 2007r. Należy wskazać, iż określona w art. 113 § 1 k.p.a. instytucja sprostowania służy wyłącznie do usuwania nieistotnych wadliwości decyzji, polegających na prostowaniu błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych pomyłek. Redakcja tego przepisu wskazuje wyraźnie, że wymienione w nim wady orzeczenia charakteryzować się muszą cechą oczywistości. Cecha ta stanowi granice dopuszczalności sprostowania wyrażającej się tym, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji. Nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a. błędy i omyłki istotne, czyli takie, które decydują o zgodności z prawem orzeczenia. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 134 i 135 oraz 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.