V SA/Wa 2998/07

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego W wyniku rozpoznania wniosku B. D. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2007 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zasadniczy wpływ na taki kształt rozstrzygnięcia wywarła – jak wskazał Sąd - okoliczność, że skarżąca w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Skarżąca podała co prawda, że utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1451,37 zł brutto oraz świadczenia rentowego męża w wysokości 459,57 zł brutto, jednakże nie nadesłała wyciągów i wykazów z posiadanych przez siebie bądź przez osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, a w przypadku ich likwidacji, dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z saldem zamknięcia. Skarżąca nie nadesłała również zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z posiadanych przez nią nieruchomości. Wnioskiem z dnia 16 października 2008 r. (data nadania pisma w polskim urzędzie pocztowym) B. D. wystąpiła ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika. W wykonaniu zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez nadesłanie wypełnionego formularza PPF, skarżąca przesłała żądany formularz wraz z prośbą o "przydzielenie radcy prawnego". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i niepracującym pełnoletnim synem. Środki utrzymania czerpie z przyznanego jej świadczenia emerytalnego w wysokości 1520 zł brutto oraz ze świadczenia rentowego męża w wysokości 420 zł brutto. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada mieszkanie o powierzchni 51 m² oraz grunt leśny o powierzchni 3,25 ha. Posiadane zasoby pieniężne określiła na kwotę 100 tys. złotych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odniesienie się do zasadności złożonego przez skarżącą żądania ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu sądowym poprzedzić należy wyjaśnieniem, że rozpoznawany wniosek nie jest pierwszym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej z 6 marca 2008 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Następnie, na skutek złożenia sprzeciwu na powyższe orzeczenie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r. ponownie odmownie rozstrzygnął złożony przez skarżącą wniosek o ustanowienie pełnomocnika. Skarżąca nie wniosła środka zaskarżenia na to postanowienie. Należy zauważyć, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże dla zmiany stanowiska sądu konieczna jest zmiana okoliczności, na podstawie których sąd uprzednio odmówił przyznania wnioskodawcy żądanego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 20 maja 2005 r., sygn. akt I OZ 474/05, niepubl.). Reguła ta znajduje swoje uzasadnienie w normie zawartej w przepisie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zastosowując do wniosku złożonego w niniejszej sprawie przez skarżącą powyższe kryterium oceny zasadności przyznania prawa pomocy, stwierdzić trzeba, że skarżąca powołała się co prawda w sposób skuteczny na zmianę okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej i rodzinnej, niemniej zmiana ta nie mogła doprowadzić do wydania w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika odmiennego rozstrzygnięcia, aniżeli to, które zostało wydane uprzednio przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 12 czerwca 2008 r. Przy analogicznych dochodach stałych uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża w postaci świadczenia emerytalnego i rentowego (przy pierwszym wniosku zsumowana kwota świadczeń wynosiła 1910 zł brutto, przy kolejnym wniosku – 1940 zł brutto), istotne znaczenie należy nadać temu, że skarżąca do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zaliczyła również niepracującego syna. W postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z dnia 12 czerwca 2008 r. skarżąca w swoich oświadczeniach nie wymieniła syna, jako osoby, której wydatki muszą obciążać gospodarstwo domowe, albowiem w piśmie z dnia 17 kwietnia 2008 r. (k. 85 akt), podała, że cyt. "dzieci są dorosłe, utrzymują się same (...)". Okoliczność pomniejszenia dochodu gospodarstwa domowego w związku ze zwiększeniem się liczby osób w nim pozostających powinno być, co do zasady, utożsamiane z obciążeniem finansowym, a więc zmianą, która negatywnie wpływa na możliwość poniesienia kosztów udziału w postępowaniu. Na gruncie niniejszej sprawy, nowopowstały obowiązek pokrywania kosztów utrzymania syna – niezależnie jeszcze od nieustalonych przyczyn tego stanu rzeczy – nie mógł jednak być w ten sposób traktowany i wskazywać, że skarżąca z tego powodu nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Jest tak dlatego, że skarżąca poza określeniem nowej liczby osób pozostających wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, podała również majątek (zasoby pieniężne), który zgodnie z oświadczeniem posiada. Wartość posiadanych zasobów pieniężnych (kwota 100 tys. zł) jest okolicznością nową, albowiem nieprzedstawienie szczegółowych wyjaśnień odnoszących się do oszczędności zdeponowanych przez stronę na rachunkach bankowych lub lokatach pieniężnych było jednym z zasadniczych powodów odmownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie żądania przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że ustanowienie zastępstwa procesowego, o co wnosi w niniejszej sprawie skarżąca, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów wynajęcia zawodowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Wysokość posiadanych przez skarżącą oszczędności jest na tyle znaczna, że uwzględniając nawet zwiększony poziom wydatków rodziny wynikający z utrzymywania syna, nie może budzić wątpliwości możliwość samodzielnego pokrycia kosztów ustanowienia radcy prawnego. Wysokość uzyskiwanych stałych dochodów wskazuje na to, oszczędności znajdujące się w dyspozycji wnioskodawcy nie są w żadnym stopniu pożytkowane na niezbędne wydatki bieżące. Uruchomienie tychże środków zależy więc od swobodnej decyzji składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Posiadane oszczędności wielokrotnie przekraczają koszt opłacenia pomocy prawnej, przez co poniesienie wydatków w tym względzie w żaden sposób nie odbije się negatywnie na możliwości pokrycia innych elementarnych kosztów bytowych skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wymaga zauważenia, że skarżąca powołała się w rozpoznawanej sprawie na obciążenia finansowe związane ogólnie "z własnym leczeniem", niemniej nie zostały one nie tyle nawet udokumentowane, co nazwane i uściślone. Występujący brak konkretyzacji wydatków w tym zakresie najlepiej oddaje oświadczenie przesłane Sądowi przez skarżącą, która w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia miesięcznych kosztów związanych z leczeniem stwierdziła, że poprawił jej się stan zdrowia (pismo z dnia 18 marca 2008 r., k. 73). Opisana powyżej sytuacja wskazuje, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z usprawiedliwioną przyczyną niesięgnięcia do posiadanych rezerw finansowych, wynikającą z potrzeby zachowania oszczędności na poniesienie szczególnego rodzaju wydatku (np. na ratowanie zdrowia, rehabilitację). Tak kwalifikowane okoliczności sprawy dotyczące sytuacji majątkowej składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniają przyjęcie generalnej oceny, że skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem referendarza sądowego, sytuacja skarżącej jest na tyle dobra, że pozwala jej bez najmniejszego uszczerbku ponieść koszty ustanowienia radcy prawnego w celu sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej od postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi. Odmowa przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika nie może w opisanej sytuacji być traktowana jako pozbawienie strony konstytucyjnego prawa do sądu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.