V SA/Wa 3/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... października 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego p o s t a n a w i a: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania J. J., dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący" prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu tut. Sąd postanowieniem z 10 maja 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 14 marca 2016 r. Doręczając jego odpis Sąd poinformował, że postanowienie z 10 maja 2016 r. jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu. Przy piśmie z dnia 29 lipca 2016 r. Skarżącemu wysłano odpis prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 7 stycznia 2016 r. Ponieważ Wnioskodawca nie zapłacił wpisu, postanowieniem z 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił jego skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 października 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego. Pismem z 31 października 2016 r. Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku – uzupełnionym o urzędowy formularz PPF podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jest emerytem i jego świadczenie emerytalne wynosi 1.100 zł netto. W kręgu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał małżonkę, podkreślając, iż posiadają rozdzielność majątkową. Żona Skarżącego pobiera emeryturę w wysokości 1.080 zł. Jako miesięczne wydatki konieczne do utrzymania Wnioskodawca wymienił: opłatę za energię elektryczną – 80 zł, opłatę za gaz – 60 zł, opłatę za wodę i kanalizację - 100 zł, opłatę za wywóz śmieci – 14 zł, koszty zakupu leków – 80 zł, koszty zakupu środków czystości – 40 zł, koszty zakupu opału – 200 zł, inne wydatki: "coś do ubrania i coś nieprzewidywalnego" – 100 zł. Skarżący oświadczył, że małżonkowie mieszkają z córką w jej domu. Do wniosku załączył dokument zakupu węgla, decyzję z 01.03.2017 r. o waloryzacji emerytury, kopie faktur za światło, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Zauważyć należy, że wniosek ten został złożony po odrzuceniu skargi postanowieniem tut. Sądu z dnia 10 października 2016 r. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego. Podkreślić należy, że stosownie do art. 220 § 4 p.p.s.a. zażalenie wniesione na zarządzenie przewodniczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu. Na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Na podstawie wskazanych regulacji, przysługujące Stronie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi w związku z nieuiszczeniem wpisu sądowego pozostaje wolne od wpisu sądowego. Na obecnym etapie postępowania tj. po odrzuceniu skargi na Stronie nie ciążą koszty sądowe. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając na uwadze, że na obecnym etapie postępowania na Stronie nie ciążą koszty sądowe, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zbędne, a w konsekwencji, stosownie do art. 249a p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega umorzeniu. W związku z powyższym wniosek Skarżącego należy ocenić pod kątem zasadności ustanowienia radcy prawnego, a więc w zakresie przyznania prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów postępowania jednak posiada. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Przechodząc do oceny informacji przedstawionych przez Skarżącego oraz wynikających z akt sprawy wskazać należy, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Zauważyć należy, że Skarżący powołuje się na ustanowioną przez małżonków rozdzielność majątkową, a jednocześnie oświadcza, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących wysokość dochodów małżonki oraz ponoszonych przez nią kosztów utrzymania, w tym wydatków na leczenie. W tym miejscu podkreślić należy – odwołując się również do postanowienia tut. Sądu z 10 maja 2016 r. - że fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej nie może uzasadniać zaniechania przy ocenie wniosku oceny sytuacji materialnej każdego z nich. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia małżonków istnienie rozdzielności majątkowej między nimi. W razie ustanowienia rozdzielności, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 oraz z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 884/15; orzeczenia dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie podjął żadnych starań w celu udokumentowania sytuacji materialnej małżonki, ograniczając się do własnych wyjaśnień. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy tej osoby oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Skoro jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącego i jego małżonki. Podkreślić należy, że aktualnie oceniany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym w sprawie. W toku poprzednich postępowań Skarżący był informowany o zasadach obowiązujących przy rozpoznawaniu wniosku, w tym o konieczności wykazania sytuacji majątkowej przez Wnioskodawcę, na którym co do zasady spoczywa inicjatywa dowodowa w zakresie uzasadnienia słuszności wniosku. Skarżący nie uwzględnił tych reguł. Ponadto wskazać należy, że Skarżący posiada źródło dochodu oraz ma zapewnione potrzeby lokalowe. Z informacji przedstawionych w zakończonych postępowaniach wynika, że małżonkowie posiadają nieodpłatną służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie korzystania z pomieszczeń na parterze nieruchomości należącej do córki. Reasumując, Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, wybiórcze, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej. Niezależnie od powyższych ustaleń wskazać należy, że zażalenie na postanowienie odrzucającego skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego nie musi zostać sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika: adwokata albo radcę prawnego. Odmowa ustanowienia radcy prawnego z urzędu nie zamyka tym samym możliwości złożenia tego środka zaskarżenia. Mając na uwadze całość rozważań uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, a na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.