V SA/Wa 30/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA – Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 16 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy oparł się na treści złożonych w sprawie urzędowych formularzy "PPPr" oraz dokumentach nadesłanych przez spółkę na wezwanie m.in. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1977/09. W motywach rozstrzygnięcia podkreślił, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy została rozpatrzona w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie zmuszona ponieść zobowiązana w postępowaniu, z drugiej strony jej realne możliwości majątkowe i finansowe. Wskazał przy tym, że spółka jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i posiadającym zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych i to zarówno w walucie krajowej jak i w walutach obcych. Zatem uiszczenie brakującej kwoty wpisu w żaden sposób nie może doprowadzić do wniosku, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem rozpoznającego wniosek, pomimo zaciągnięcia kredytu przez spółkę oraz wykazanej straty w 2008 r. i wstępnej straty za rok 2009 (powstającej wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – a co za tym idzie brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego) nie stanowi to automatycznie o braku środków finansowych. Z treści postanowienia wynika także, iż spółka będzie kontynuowała działalność handlową, a w roku 2009 trwała jeszcze produkcja [...]. Z powyższym rozstrzygnięciem w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie zgodził się pełnomocnik spółki, który pismem z 15 marca 2010 r. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 16 lutego 2010 r. W piśmie tym wniósł o zmianę postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Autor sprzeciwu wskazał na naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej przede wszystkim jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości finansowych. Składający sprzeciw podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia [...]% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Pełnomocnik zarzucił również naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki. W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie: - art. III – 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego UE, polegające na jego niezastosowaniu, pomimo istniejących w tym zakresie przesłanek, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie ,,nierealnych progów finansowych ‘’; - art. 78 Konstytucji RP, poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż referendarz sadowy nie podjął rozważań w zakresie wpływu skutków globalnego kryzysu na status majątkowy skarżącej, nie uwzględnił także wyników audytu księgowo-rachunkowego za rok 2008, które zostało przyjęte przez KRS. Zakwestionował także powołanie się w orzeczeniu referendarza na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej nie tylko skarżącej, ale i ogólnej kondycji światowej gospodarki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek złożony przez pełnomocnika skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Wniesienie sprzeciwu na postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, iż straciło ono moc, a wniosek pełnomocnika skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd (art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wnioski złożone na urzędowych formularzach PPPr, a także dodatkowe dokumenty nadesłane przez spółkę na wezwanie m.in. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1977/09 oraz twierdzenia podniesione w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 16 lutego 2010 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł (stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) jest to z całą pewnością kwota wpisu, która nie przekracza możliwości finansowych spółki. Podkreślić należy, iż w Wydziale V WSA w Warszawie ze skarg D. Sp. z o.o. toczy się obecnie [...] postępowań, łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 39.156 złotych. W takim też zakresie rozpoznano powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż Skarżąca uiściła tytułem wpisu w powyższych sprawach łączną kwotę [...] zł. W związku z powyższym do opłacenia pozostała kwota [...] złote. Przedmiotem rozważań Sądu po wniesionym sprzeciwie, jest sytuacja majątkowa, w której znajduje się obecnie spółka. Spółka zajmuje się produkcją [...] ([...], która została zakończona [...] czerwca 2009 r.), ponadto zajmuje się sprzedażą hurtową [...]. Jak wynika z przedstawionych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, kryzys na globalnym rynku finansowym spowodował spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i zakończenie działalności produkcyjnej. Jednak zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach zawartym w urzędowym formularzu kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za rok 2008 wyniosła [...] złotych. Wymaga też podkreślenia, iż skarżąca spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz planuje zysk w kwocie 100.000,00 złotych. Środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych (stan rachunków na dzień [...] grudnia 2009 r.) to w walucie krajowej ([...]zł) i w walutach obcych w łącznej wysokości [...] EUR oraz [...] USD. Mając powyższe na uwadze, z samego faktu zgromadzenia na rachunkach bankowych znacznych środków finansowych w wysokości ponad 1 936 000 złotych (przy kursie 3,86 PLN/EUR oraz 2,85 PLN/USD), uiszczenie brakującej kwoty wpisu nie może doprowadzić do wniosku, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosku tego w żaden sposób nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu oraz wykazana strata w 2008 r. w wysokości [...] złotych oraz wstępna strata za rok 2009 w wysokości [...] złotych. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno-prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych - m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień [...] stycznia 2010 r. wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Należy podkreślić, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc się do ogólnie sformułowanych zarzutów w sprzeciwie, m.in do naruszenia przepisów gwarantujących "prawo do sądu" (powołane w sprzeciwie postanowienia Traktatu Konstytucyjnego UE oraz Konstytucji RP) zaznaczyć należy, iż stosownie do regulacji art. 199 p.p.s.a., zainicjowanie własną skargą postępowania przed sądem administracyjnym wymaga poniesienia związanych z tym kosztów sądowych. Realizując zasadę "dostępu do sprawiedliwego osądzenia sprawy", ustawa procesowa (p.p.s.a.) wprowadziła szczególną instytucję prawa pomocy. Nie oznacza to jednak, że prawo pomocy jest udzielane wszystkim zwracającym się o nie stronom. Warunkiem jego przyznania poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wykazanie przez wnioskującą stronę, iż spełnia ustawowe przesłanki w tym zakresie. Literalna wykładnia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W tym zakresie Sąd – analizując oświadczenia złożone we wniosku – uznał, iż Spółka nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskująca Spółka jest w stanie partycypować w kosztach postępowania na jego obecnym etapie, bowiem posiada środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, znacznie przekraczające łączną wysokość wpisów sądowych w sprawach ze skarg Spółki, jakie obecnie toczą się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 78 Konstytucji, na którego treść powołał się pełnomocnik spółki, dyspozycja tego przepisu, stanowi że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w trybie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. służy sprzeciw zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., z którego to środka prawnego pełnomocnik skarżącej spółki skorzystał. Jak już wskazano powyżej wniesienie sprzeciwu na postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd, tak więc zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny. Na zakończenie należy również wskazać, za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym m.in. w postanowieniu z 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 1/10, dotyczącym analogicznej sprawy skarżącej, iż zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie uzasadnia argumentacja powołująca się na światowy kryzys, gdyż odwoływanie się przez wnioskodawcę do "panującego kryzysu finansowego" jest nazbyt ogólnikowe. Powyższe pozwala przyjąć, że skarżąca spółka jest w stanie uiścić należny wpis sądowy, tym bardziej, że z obowiązkiem jego poniesienia powinna się liczyć od dłuższego czasu. Na taką ocenę dodatkowo wpływa okoliczność, iż Spółka korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru", a zatem posiada środki na pokrycie jego wynagrodzenia. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.