V SA/Wa 30/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom"; oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez D. C. (dalej: skarżący) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) z [...] października 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: organ I instancji) z [...] sierpnia 2013 r. nr 3 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco. Organ I instancji wydał decyzję z [...] czerwca 2008 r. nr [...] o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w wysokości 50.000 zł z zastrzeżenie dopełnienia warunków. Pomoc finansowa został wypłacona na konto skarżącego na jego wniosek 8 sierpnia 2008 r. Skarżący 7 października 2010 r. przedłożył w ARiMR akt notarialny rep. A nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. Inwestycja, której przedmiotem był akt notarialny dotyczyła zakupu udziałów w nieruchomości składającej się z działek o numerach [...] o łącznej powierzchni 5,5790 ha. Skarżący zakupił udziały ojca J. C. oraz brata S. C. wynoszących odpowiednio [...] i [...] nabytych uprzednio przez J. C., D. C. i S. C. w drodze spadku po zmarłej matce H. C. Organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień w zakresie daty rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach rolnych. Skarżący pismem z 25 marca 2013 r. oświadczył, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które prowadzi od 13 listopada 2007 r. tj. od dnia zakupu gruntów rolnych. Ponadto wyjaśnił, że procedura spadkowa dotycząca gruntów po zmarłej matce została przeprowadzona w 2008 r., a wymienione w wezwaniu grunty zakupił w 2011 r. Do tego czasu dysponentem tych gruntów była R. w W. (działki nr ew. [...]). Na tych gruntach nie prowadził działalności rolniczej aż do momentu ich zakupu. Skarżący ponownie wezwany przez organ I instancji do wyjaśnień, pismem z 4 czerwca 2013 r. poinformował, że działki [...] były przez niego użytkowane od 2008 r., a dysponowanie tych działek przez R. w W. zostało zdjęte dopiero przed zakupem. Skarżący stwierdził, że zakup udziałów w nieruchomości składającej się z działek nr [...] od ojca w udziale wynoszącym 4/6 nie był sprzeczny z zasadami programu. Skarżący wspólnie z ojcem odziedziczył grunty po zmarłej matce i wykup udziałów od ojca służył wyłącznie temu by skarżący stał się jedynym właścicielem i użytkownikiem. Była to więc w istocie umowa spłaty udziałów spadkowych czego program nie zabrania, a nie zakup od osoby będącej wstępnym. Organ I instancji pismem z 20 czerwca 2013 r. poinformował skarżącego o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, a po upływie terminu na ich zwrot, zawiadomieniem z 26 lipca 2013 r. wszczął postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie. Efektem przeprowadzenia tego postępowania było wydanie przez organ I instancji decyzji z [...] sierpnia 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 50.000 zł powiększonych o odsetki. Po rozpatrzeniu odwołania z 28 sierpnia 2013 r., Prezes ARiMR zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wyjaśnił, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 98, poz. 634 ze zm.; dalej: ustawa o ARiMR) - ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Prezes ARiMR wskazał, że wypłacone skarżącemu środki pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy. Następnie Prezes ARiMR wyjaśnił, że płatność z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.; zwane dalej: rozporządzeniem). Prezes ARiMR wskazał, że skarżącemu 8 sierpnia 2008 r. została wypłacona kwota 50.000 zł przyznana decyzją z [...] czerwca 2008 r. W decyzji tej znalazło się pouczenie (pkt 3d) o konieczności poniesienia wydatków w wysokości 70% kwoty przyznanej pomocy na inwestycje określone w biznesplanie do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. W myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Jednocześnie zgodnie z §18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia – beneficjent powinien wydatkować, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70 % kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Prezes ARiMR wskazał, że skarżący zobowiązany był do wydatkowania 35.000 zł (70% kwoty przyznanej pomocy) na inwestycje zgodnie z założeniami biznesplanu, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy tj. do 8 sierpnia 2011 r., czego nie dopełnił. Prezes ARiMR ustalił, że skarżący 7 października 2011 r. przedłożył organowi akt notarialny rep. [...] nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. dotyczący zakupu udziałów w nieruchomości składającej się z działek o numerach [...] o łącznej powierzchni 5,5790 ha. Skarżący zakupił udziały ojca J. C. oraz brata S. C. wynoszących odpowiednio [...] i [...] nabytych uprzednio przez J. C., D. C. i S. C. w drodze spadku po zmarłej matce H. C. Z aktu notarialnego wynika, że skarżący zapłacił z własnych środków na rzecz ojca kwotę 17.000 zł, a na rzecz brata kwotę 4.250 zł. Pozostałą do zapłaty kwotę w wysokości 85.000 zł skarżący zobowiązał się spłacić z kredytu inwestycyjnego z dopłatami ARiMR, udzielonego przez Bank S. w O. w kwocie 68.000 zł na rzecz J. C. i 17.000 zł na rzecz S. C. Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR powołał się na § 18 ust. 5 rozporządzenia, w myśl którego – zakupy w ramach inwestycji, o których mowa w ust. 2, nie mogą być dokonane na podstawie umowy zawartej między beneficjentem a małżonkiem, wstępnym lub zstępnym beneficjenta ani wstępnym lub zstępnym małżonka beneficjenta. W opinii Prezesa ARiMR przywołany przepis wskazuje na brak możliwości uznania zakupu nieruchomości, co w tej sprawie oznacza udziałów w spadku od ojca strony. Z akt sprawy wynika, że cena sprzedaży nieruchomości, zgodnie z aktem notarialnym została ustalona na kwotę 106.250 zł, to udział ojca strony wyniósł 85.000 zł, a udział brata strony wyniósł 21.250 zł. Jednocześnie zobowiązanie skarżącego określone w biznesplanie polegało na zakupie działki o powierzchni 2,50 ha to koszt zakupu działki o tej powierzchni od brata wynosi 9.522,32 zł. Uwzględniając te ustalenia Prezes ARiMR uznał, że skarżący wydatkował kwotę 9.522,32 zł na inwestycje określone w biznesplanie, a tym samym skarżący nie dopełnił obowiązku wydatkowania 35.000 zł w terminie zakreślonym przepisami prawa tj. do 8 sierpnia 2011 r. W związku z tym Prezes ARiMR podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem skarżący nie wydatkował 70% kwoty przyznanej pomocy na inwestycje określone w biznesplanie do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Konsekwencją powyższego jest zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia potrącenie skarżącemu 100% wypłaconej kwoty pomocy. Odnosząc się do zarzutów odwołania Prezes ARiMR stwierdził, że skarżący w punkcie XV wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" potwierdził własnoręcznym podpisem, iż znane są mu zasady przyznawania i wypłaty pomocy. W odpowiedzi na argument dotyczący braku naruszenia prawa tj. art. 18 ust. 5 rozporządzenia przy dokonaniu spłaty udziałów w nieruchomości J. i S.C. składających się z działek nr [...] z uwagi na fakt, że przedmiotowa regulacja nie dotyczy spłaty udziałów w nieruchomości, Prezes ARiMR wyjaśnił, że przepis mówi o "zakupach w ramach inwestycji". Sformułowanie to oznacza bardzo szeroki katalog zakupów. W ocenie Prezesa ARiMR w tym katalogu znajduje się spłata udziałów w nieruchomości, a brak jest możliwości przyjęcia do rozliczenia wydatkowania 70% kwoty pomocy, spłaty udziałów ojca skarżącego. Na końcu decyzji Prezes ARiMR wskazał przepisy regulujące sposób zwrotu i wyliczenia nienależnie pobranej płatności wraz z odsetkami. Skarżący 25 listopada 2013 r. złożył skargę do tutejszego Sądu wnosząc o uchylenie decyzji Prezesa ARiMR wraz z decyzją organu I instancji oraz o umorzenie postępowania w sprawie. Skarżący stwierdził, że obie decyzje rażąco naruszają prawo, a w szczególności: § 18 ust. 5, § 20 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 73 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 i art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że działalność rolniczą rozpoczął 15 listopada 2007 r. i wówczas powierzchnia jego gospodarstwa stanowiła ok. 13 ha, kolejne grunty zakupił 13 marca 2008 r. i 27 kwietnia 2011 r. Obecnie powierzchnia gospodarstwa wynosi ok. 23 ha. Podkreślił, że stara się modernizować swoje gospodarstwo (inwestuje w nowy sprzęt rolniczy, podnosi swoje kwalifikacje zawodowe). Skarżący podkreślił, że pomimo rosnącego kryzysu i ciężkiej sytuacji gospodarczej dzięki własnym staraniom i pomocy bliskich, udaje mu się w miarę regularnie spłacać zobowiązania względem banku i instytucji z którymi współpracuje. Skarżący zaznaczył, że jego sytuacja bytowa i rodziny jest ciężka, ponieważ kredyty, które spłaca w znaczny sposób obciążają budżet rodzinny. Na utrzymaniu skarżącego i żony jest dwójka małoletnich dzieci w wieku 10 i 5 lat. Żona aby poprawić sytuację finansową rodziny pracuje jako nauczyciel, lecz mimo tego po pracy zmuszona jest aktywnie uczestniczyć w pracach gospodarstwa rolnego. Skarżący zaznaczył, że otrzymaną pomoc w 100% wydatkował na rozwój gospodarstwa. Skarżący wskazał także, że w założeniach biznesplanu był zakup pola o powierzchni 2,5 ha a wykup udziałów spadkowych pozwolił mu powiększyć gospodarstwo o kolejne 2 ha. Wykup udziałów spadkowych nie miał na celu łamania przepisów, a jedynie realizację założeń biznesplanu. Zdaniem skarżącego rzekomy zakup udziałów w nieruchomości składającej się z działek [...] od ojca J. C. w udziale wynoszącym [...], nie był sprzeczny z zasadami programu. Była to w istocie umowa spłaty udziałów spadkowych czego program nie zabrania, a nie zakup od osoby będącej wstępnym. Skarżący Nadmienił, że kupił więcej gruntów niż zamierzał pierwotnie i zapisane było w P., co świadczy o chęci i woli dalszego rozwoju gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentacje zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Rozpatrując sprawę w powyższych granicach należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR – Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Płatność przyznana skarżącemu pochodziła ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy. Sąd wskazuje, że płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. W związku z tym, że przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej sensu należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności zważyć należy, czy organy administracyjne działały w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa a następnie, zważywszy na sporne pomiędzy stronami okoliczności, odnieść się do podniesionych w skardze zarzutów. W prawie krajowym Zasady przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 określone zostały w przepisach powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy (...). Bezspornym w sprawie jest złożenie przez skarżącego [...] czerwca 2008 r. w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, a także wypłata przyznanej pomocy w wysokości 50.000 zł, po wypełnieniu warunków jej przyznania. Kwestią sporną pozostaje to, czy skarżący spełnił właściwie przesłanki do przyznania pomocy finansowej w trybie § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia – beneficjent powinien zrealizować do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy założenia biznesplanu, w szczególności wydatkować, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Stosowanie do § 18 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia – wydatki na inwestycje, o których mowa w ust. 1 pkt 3 lit. b, mogą obejmować zakup gruntów rolnych, które przez okres 5 lat od dnia wypłaty pomocy beneficjent będzie wykorzystywał do działalności rolniczej w gospodarstwie. Jednakże w myśl § 18 ust. 5 rozporządzenia – zakupy w ramach inwestycji, o których mowa w ust. 2, nie mogą być dokonane na podstawie umowy zawartej między beneficjentem a małżonkiem, wstępnym lub zstępnym beneficjenta ani wstępnym lub zstępnym małżonka beneficjenta. W zaskarżonej decyzji wskazano, że skarżący naruszył przesłanki § 18 ust. 1 pkt 3 lit. i ust. 5 rozporządzenia, ponieważ nie wydatkował co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie (zakup gruntów), a przyczyną tego było to, że zakupu w ramach inwestycji tj. udziału w gruntach dokonał na podstawie umowy zawartej ze wstępnym (ojcem J. C.). Skarżący z takim stanowiskiem się nie zgadza, ponieważ uważa, że wykup udziałów, a w istocie spłata udziałów w świetle cytowanych przepisów jest możliwa. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest całkowicie słuszne. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że skarżący w momencie złożenia wniosku o pomoc finansową ([...] czerwca 2008 r.) posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni 17,04 ha, co wynika z zapisów Planu Rozwoju Gospodarstwa (PRG). Skarżący zobowiązał się do powiększenia gospodarstwa o 2,5 ha do 2011 r., co także wynika z PRG i potwierdza decyzja organu I instancji z [...] czerwca 2008 r. (pkt 3 lit. d pouczenia decyzji). Niewątpliwie gruntami rolnymi, które powiększyły gospodarstwo skarżącego były działki nr [...] o powierzchni przekraczającej wymagane 2,5 ha (5,5790 ha). Były to więc inwestycje o jakich mowa w § 18 ust. 1 pkt 3b rozporządzenia. Następnie wskazać należy, że powiększenie gospodarstwa rolnego skarżącego o wymienione działki nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży z [...] kwietnia 2011 r. zawartej w formie aktu notarialnego ([...]). Zdaniem Sądu zakup udziałów od ojca ([...]) i brata ([...]) oznacza nic innego jak nabycie nieruchomości. Tym samym organy poprawnie uznały, że skarżący dokonał zakupu w ramach inwestycji (gruntów rolnych) na podstawie umowy (sprzedaż) zawartej z ojcem (wstępnym), co w świetle § 18 ust. 5 rozporządzenia jest niedopuszczalne. Konsekwencją powyższego był brak możliwości przyjęcia do rozliczenia wydatkowania 70% kwoty pomocy dotyczącej spłaty udziałów ojca skarżącego, a jedynie rozliczenie udziałów brata. Z wyliczenia dokonanego przez organy wynika, czego nie kwestionuje sam skarżący, że skarżący wydatkował na zakup działki od brata tylko 9.522,32 zł. Oznacza to, że skarżący wydatkował kwotę 9.522,32 zł na inwestycje określone w biznesplanie, a tym samym organy poprawnie uznały, że skarżący nie dopełnił obowiązku wydatkowania 35.000 zł (70% kwoty pomocy finansowej) w terminie zakreślonym przepisami prawa tj. do 8 sierpnia 2011 r. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że nie są zasadne zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia § 18 ust. 5 rozporządzenia. Powyższe powoduje, że organ miały obowiązek zastosowania w sprawie § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, który stanowi, że – w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa § 18 ust. 1 pkt 1, 1a, 3, 5, 6, 7 lub 8 – zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy. Tak więc ustalenie kwoty 50.000 zł jako nienależnie pobranych płatności było zasadne. Sąd stwierdza, że w trakcie prowadzonego postępowania organy nie naruszyły reguł procedury stosowanej w sprawach dotyczących przyznania pomocy. W szczególności należy podkreślić, iż wypełniając obowiązek udzielania informacji faktycznej i prawnej, w pouczeniu decyzji z [...] czerwca 2008 r. o przyznaniu pomocy finansowej organ powiadomił skarżącego o konieczności potwierdzenia wydatkowania przynajmniej 70 % kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu. Skarżący został również pouczony o sankcjach przewidzianych za niespełnienie powyższego wymogu. Ponadto, sam skarżący składając wniosek oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania i wpłaty pomocy z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom. Sąd zauważa także, że argumentacja skargi dotycząca trudnej sytuacji materialnej, jak również ciągłym rozwoju gospodarstwa rolnego, nie jest kwestionowana. Jednakże argumenty te w świetle przepisów regulujących pomoc przyznawaną w programie "Ułatwianie startu młodym rolnikom" nie zostały przewidziana jako dające ewentualną możliwość odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej. Sąd nie stwierdził aby w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego bądź procesowego i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.