V SA/Wa 3004/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2008 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. oddala skargę Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2007 r. (wpływ do ZUS dnia [...].04.2007r.) K. L. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Wskazał, że zaległość powstała w związku z uregulowaniem należności po terminie bez odsetek, o czym nie został wcześniej poinformowany przez Zakład. Dlatego też stwierdził, że jego sprawa jest wyjątkowa i podana przyczyna uzasadnia umorzenie powstałego zadłużenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2002 do 09/2003 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...].04.2007 r. - [...] zł. W treści uzasadnienia decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powoływanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności uzasadniająca uwzględnienie wniosku i umorzenie składek. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy spełnione zostaną warunki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r. Analizując cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od dnia [...].01.1999r. do nadal w zakresie usług [...]. Ustalił również, iż zobowiązany jest zatrudniony w Zakładach [...] w Z. i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto podał, iż wnioskodawca wzywany do dostarczenia dokumentów pozwalających określić sytuację finansową nie nadesłał żadnej dokumentacji potwierdzającej swoją trudną sytuację materialną. W związku z powyższym organ stwierdził, że sytuacja majątkowa zobowiązanego nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Pismem z 1 sierpnia 2007r. K. L. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku ponownie wskazał, że jego zaległości powstały w 1999r. przez opłacenie po terminie należności bez odsetek, a ZUS z dokonanych przez niego wpłat pokrywał zarówno należności jak i odsetki i teraz jest zmuszony płacić odsetki od tamtych odsetek. Podniósł również, iż w kolejnych latach wszystkie należności opłacał regularnie i zgodnie z wyznaczonymi wysokościami składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że zobowiązany opłacił składki zdrowotne po ustawowym terminie i w niepełnej wysokości, wskutek czego powstała zaległość na jego koncie. Dłużnik nie przedstawił żadnej dokumentacji potwierdzającej złą sytuację bytową i finansową. W związku z powyższym organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie został wykazany ważny interes osoby zobowiązanej, który umożliwiłby umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku przesłanek całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności pomimo braku przesłanek całkowitej nieściągalności może mieć miejsce jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Natomiast z akt sprawy wynika, że zobowiązany jest zatrudniony i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto, z którego może spłacić zadłużenie w układzie ratalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący powtórzył zarzuty zawarte we wcześniejszych wnioskach. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działającego w imieniu Zakładu, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się, aby decyzja ta została wydana z naruszeniem norm prawa stanowiących podstawę jej wydania. W ocenie Sądu, decyzja będąca przedmiotem skargi odpowiada prawu, ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne. Należy zatem stwierdzić, iż zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy ( z zastrzeżeniem przepisu art. 3 a), Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak, dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Bezspornym w sprawie jest bowiem to, że skarżący jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i osiąga miesięczne wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd zwraca uwagę, iż także w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd zauważa, że organy podjęły szereg czynności zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego występując do samego wnioskodawcy o nadesłanie stosownej dokumentacji potwierdzającej jego sytuację finansową, a także do różnych właściwych miejscowo organów o udzielenie informacji o dłużniku i jego majątku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację rodzinną i materialną. Ponadto w oparciu o odpowiedzi otrzymane z innych instytucji ustalono, że zobowiązany nie figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciel, współwłaściciel ani jako użytkownik wieczysty jakichkolwiek nieruchomości na terenie powiatu [...], a także nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów. Dodatkowo z powodu braku zainteresowania skarżącego (nieobecność w domu, brak odpowiedzi na wysyłane wezwania w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego) nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania. Mając zatem na względzie wnioski skarżącego oraz uzyskany w toku postępowania materiał dowodowy Prezes ZUS zwrócił uwagę na fakt uzyskiwania przez dłużnika dochodów pozwalających na spłatę istniejącego zadłużenia bez pozbawiania możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Reasumując, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia, z brzmienia zaś § 3 wyraźnie wynika, iż to na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia i wykazania zaistnienia wymienionych w nim przesłanek. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż sytuacja majątkowa skarżącego w rozpoznanej sprawie nie jest taka, aby prowadziła do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Zdaniem Sądu okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 07/2002 do 09/2003 nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności, ponieważ zapis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających Zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta. Wskazane okoliczności nie mogą również stanowić podstawy do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem Sądu, decyzja w niniejszej sprawie wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. - wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym również zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać w toku postępowania interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Sąd zauważa również, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007 r. Nr 11, poz. 74) od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.). Zgodnie z art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent zobowiązany był dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego. Natomiast art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, że jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim, w dniu wpłaty, pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę. A zatem ZUS rozliczając dokonane przez płatnika wpłaty zobowiązany był dokonać ich rozliczenia zgodnie z prawem. Ponadto Sąd stwierdza, iż art. 55 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że odsetki za zwłokę wpłacane są bez wezwania organu podatkowego. Tak więc ZUS nie miał obowiązku informowania dłużnika o konieczności zapłaty odsetek. Ponadto Sąd wyjaśnia, iż nie ma możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany sytuacji majątkowej czy sytuacji dotyczącej stanu zdrowia skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie zamyka zobowiązanemu drogi do złożenia ponownego wniosku w tej sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.