V SA/Wa 3025/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych: uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Przedmiotem skargi z 30 września 2014 r. wniesionej przez M. G. (dalej: wnioskodawca lub skarżący) jest decyzja Ministra Finansów z [...] września 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności wynikającej z grzywien nałożonych w drodze 12 mandatów karnych kredytowanych w łącznej kwocie 560 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z 10 marca 2014 r. skarżący zwrócił się do Wojewody [...] o umorzenie grzywien nałożonych w drodze 12 mandatów karnych kredytowanych ze względu na trudną sytuację majątkową i brak zdolności zarobkowych z uwagi na pozbawienie wolności i przewidywane do 22 lutego 2016 r. osadzenie w zakładzie karnym. Decyzją z [...] czerwca 2014 r. Wojewoda [...] odmówił umorzenia grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 56 ust. 1pkt 1, 3 5 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 157, poz. 1240 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: k.p.a.) W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że w sprawie nie zostało definitywnie wykazane, iż wnioskodawca znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że nie jest możliwe dobrowolne uiszczenie grzywien lub że nie zostanie to uczynione w drodze egzekucji administracyjnej. Organ podkreślił, iż ukaranie grzywnami za wykroczenia, podobnie jak aktualna sytuacji skarżącego, jest pochodną jego działań wynikających z zawinionego naruszenia prawa. Wnioskodawca jest winny popełnienia wykroczeń, a umorzenie grzywien mogłoby nie spełnić represyjno – wychowawczych celów kar. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, Minister Finansów decyzją z [...] września 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał ustalony w sprawie stan faktyczny. Organ wskazał następnie, że z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, jak i odmawiające uwzględnienia żądania. W ocenie Ministra Finansów podpierającego się licznymi judykatami, wniosek skarżącego nie spełnia przesłanki interesu publicznego. Obecna sytuacja wnioskodawcy stanowi wynik jego zawinionych działań. Aktualnie skarżący nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem. Ewentualne spłacenie grzywien nie będzie miało wpływu na możliwość ponoszenia innych niezbędnych wydatków. Przyszła egzekucja grzywien nie musi okazać się bezskuteczna tylko dlatego, że skarżący odbywa karę 4 lat pozbawienia wolności. Umorzenie grzywien mogłoby działać na skarżącego demoralizująco i być niezasadne z uwagi na cel wymierzonych kar grzywny. Pismem z 30 września 2014 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wskazaną decyzję Ministra Finansów. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie jest zatrudniony w zakładzie karnym, nie posiada żadnego majątku i dochodów. Przed osadzeniem był osobą bezrobotną. Podjął terapię przeciwalkoholową. Ponieważ posiada wykształcenie jedynie podstawowe i po opuszczeniu zakładu karnego trudno będzie mu znaleźć pracę i uiścić grzywny. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa - art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sąd nie jest przy tym związany zarzutami skargi. Rozstrzyga na podstawie akt sprawy, na podstawie całości przedstawionego materiału. Biorąc pod uwagę wskazane uwarunkowania wypada stwierdzić, że decyzje zarówno Wojewody [...] jak i Ministra Finansów wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w sposób skutkujący koniecznością eliminacji tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Stosownie do prawidłowo przywołanych przez Ministra Finansów w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 157, poz. 1240 ze zm.) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (w tym należności będącej przedmiotem niniejszego postępowania) poprzez umarzanie zobowiązań w całości albo w części, odroczenie ich spłaty lub rozłożenie na raty. Art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których uprawniony organ ma prawo umorzenia zadłużenia. Zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia istnienia którejkolwiek (lub kilku) z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl). Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności. Do jego właściwego zastosowanie konieczne jest wcześniejsze poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie. Przechodząc do niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż Minister Finansów prawidłowo powołał się na brak wystąpienia w sprawie przesłanki interesu publicznego odnoszącej się do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Zasadnie wskazał, że w przedmiotowej sprawie przyczyną powstania należności obciążających skarżącego było jego zawinione działanie, którego skutkiem było wymierzenie kar grzywny w wysokości i terminach płatności przez niego zaakceptowanych. Umorzenie kar powodowałoby uchylenie jej skutków i oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Tym samym, jak trafnie zauważył Minister Finansów odnosząc się do wyżej wskazanych wartości, umorzenie przedmiotowych należności Skarbu Państwa naruszałoby interes publiczny. Za to – jak się obecnie wydaje – zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Finansów wadliwie ustalili, że w sprawie nie występuje kolejna przesłanka umorzenia należności publicznych, tym razem przewidziana w art. 56 ust. 3 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z tym przepisem należności mogą być także umarzane, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Zdaniem organów obu instancji bezskuteczność przyszłego postępowania egzekucyjnego nie jest oczywista. Tymczasem z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. nr [...] z [...] czerwca 2014 r. (k. 13 akt administracyjnych) wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie mandatów, których dotyczy sprawa, zostało już umorzone postanowieniem z [...] marca 2014 r. Co więcej postanowienie to zostało doręczone wierzycielowi 19 marca 2014 r. W tej sytuacji obowiązkiem organów obu instancji było odniesienie tej okoliczności do fakultatywnej przesłanki umorzenia wskazanej w art. 56 ust. 3 in fine ustawy o finansach publicznych. Twierdzenie, że nie występuje ona w sprawie aktualnie wydaje się nieuprawnione. Tym samym postępowanie przed organami obu instancji nie spełniło wymogów wynikających z art. 7 art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponieważ decyzja Ministra Finansów wadliwie zaaprobowała ustalenia, jak się obecnie wydaje, sprzeczne z materiałem dowodowym zebranym już przed organem I. instancji, celowe jest wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć zarówno organu II. Instancji jak i Wojewody [...]. Możliwość taką daje Sądowi art. 135 p.p.s.a. Ponownie procedując w sprawie organy administracji przeprowadzą czynności zgodne także z wskazanymi wcześniej przepisami postępowania. Pamiętać też będą o ograniczeniach czasowych możliwości przymusowego egzekwowania kar grzywny wymierzonych za wykroczenia. Z tych przyczyn orzeczono, jak w sentencji