V SA/Wa 304/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Protokolant specjalista - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi złożonej przez G. B. (zwaną dalej skarżącą lub stroną) jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego (zwanego dalej GITD lub organem) z [...] grudnia 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] października 2016 r., nr [...], odmawiającą stronie umorzenia w całości oraz odmowy umorzenia w części grzywny w wysokości 500 zł, nałożonej mandatem sera Aa numer [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części mandatu karnego. W uzasadnieniu wniosku strona wyjaśniła, że nie jest w stanie uregulować całej należności ze względu na trudną sytuację materialną i spłata zadłużenia spowodowałaby brak wystarczających środków na utrzymanie. Strona podała, że utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 1 280,58 zł miesięcznie, jest osobą samotną, chorą na [...] i niepełnosprawną ruchowo, jest współwłaścicielem (wraz z dwiema córkami) samochodu marki [...]. Strona wskazała, że ponosi następujące stałe opłaty miesięczne: gaz 28,90 zł, telefon stacjonarny 48,90 zł, telewizja kablowa 29 zł, energia elektryczna 54,95 zł, czynsz 549,55 zł, a na leczenie i żywność pozostaje jej 566,51 zł. Do wniosku załączono stosowne dokumenty na dowód przywołanych okoliczności. Po przeprowadzeniu postępowania, GITD decyzją z [...] października 2016 r. odmówił umorzenia w całości lub w części nałożonej grzywny. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 56 ust. 1 pkt 5 oraz art. 57 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (dalej: "u.f.p."), które mogłyby uzasadniać uwzględnienie wniosku. W złożonym 20 października 2016 r. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że choroba ([...]) pochłania znaczną część jej dochodów i zapłata 500 zł mandatu w sposób znaczący pogorszy stan jej zdrowia, ograniczając funkcjonowanie i leczenie. Skarżąca zadeklarowała, że jest w stanie zapłacić mandat w wysokości 100 zł i wnosi o umorzenie do takiej kwoty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, GITD decyzją z [...] grudnia 2016 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2016 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na przesłanki określone w art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 oraz art. 57 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 1 u.f.p. i po ponownym przeanalizowaniu przedstawionego przez stronę stanu jej sytuacji finansowej uznał, że nie zachodzą podstawy do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności w całości lub w części. W oparciu o oświadczenia strony i przedłożone przez nią dokumenty organ ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m2 oraz współwłaścicielem samochodu marki [...] rok prod. 2010, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1 280,58 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi wydatki w wymiarze miesięcznym w wysokości 1 260,49 zł, w tym: czynsz za mieszkanie 549,55 zł, opłata za energię elektryczną 54,95 zł, leki 300 zł, gaz 28,90 zł, telefon stacjonarny 48,90 zł, telewizja kablowa 29 zł. Pozostała kwota ok. 270 zł jest przeznaczana na żywność, odzież i inne potrzeby. Organ poddał jednak w wątpliwość przedstawiony przez stronę stan majątkowy z uwagi na fakt, że nie zostały w nim ujęte wydatki związane z użytkowaniem samochodu. Organ stwierdził, że strona nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych, jak również, że zachodzi jej ważny interes. W sytuacji posiadania przez stronę miesięcznego dochodu i jednocześnie istnienia ulg, które mniej ingerują w interes Skarbu Państwa, umorzenie należności w całości lub w części nie znajduje uzasadnienia. W ocenie organu strona jest w stanie poczynić oszczędności w celu spłaty zobowiązania, gdyż mimo istnienia licznych wydatków posiada majątek, z którego może spłacić zobowiązanie oraz ma możliwość pozyskania środków na spłatę. Rozpatrując przesłankę uzasadnionego interesu Skarbu Państwa oraz względów społeczno-gospodarczych w udzieleniu ulgi, organ wskazał na prewencyjny charakter kary grzywny, która została nałożona w związku z naruszeniem przez stronę przepisów prawa oraz na okoliczność, że przy ograniczeniu wydatków strona będzie w stanie spłacić to zobowiązanie. Strona, w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżyła decyzję GITD z [...] grudnia 2016 r. w całości, zarzucając jej dowolność w ocenie materiału dowodowego oraz wnosząc o umorzenie grzywny do kwoty 100 zł. Strona podniosła, że nie jest faktycznym użytkownikiem samochodu, a córki ujęły ją w dowodzie rejestracyjnym ze względu na zniżki w ubezpieczeniu komunikacyjnym. Córki mieszkają i pracują w Warszawie, gdzie też samochód jest użytkowany, a skarżąca korzysta z niego sporadycznie gdy córki odwiedzą ją w Stalowej Woli. Strona wskazała, że kosztem ograniczeń w zakresie wykupu niezbędnych leków, żywności i rehabilitacji wnioskowała o umorzenie grzywny do kwoty 100 zł, którą zamierza pożyczyć od znajomych i oddać im w ratach. Skarżąca podniosła, że nie ma majątku, z którego mogłaby pozyskać środki na zapłatę grzywny, a mieszkania w którym mieszka nie może sprzedać ani wynająć ponieważ podlega ono podziałowi po rozwodzie. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie sąd uwzględnił skargę z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Organ w zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy. Kwestia udzielania ulg względem należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. jest uregulowana w art. 64 u.f.p. w związku z art. 55 u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego prowadzącego działalność gospodarczą, może udzielić określonych w art. 55 u.f.p. ulg (umorzenie w całości albo w części, odroczenie spłaty lub rozłożenie na raty) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 22.05.2015 r. sygn. akt II GSK 829/14, wyrok z 7.06.2016 r. sygn. akt II GSK 239/15) art. 55 u.f.p. , powołany w art. 64 u.f.p., określa tylko rodzaje ulg. Z treści art. 60 u.f.p., jak i pozostałych przepisów regulujących ulgi w spłacie należności o charakterze publicznoprawnym nie wynika, aby ustawodawca przyjął, że ulgi obejmujące te należności są udzielane na tych samych podstawach materialnoprawnych co ulgi w należnościach o charakterze cywilnoprawnym. Nie ma podstaw prawnych stanowisko, że do udzielania ulg w zakresie należności publicznoprawnych stosuje się te same zasady (przesłanki), które odnoszą się do udzielania ulg w należnościach cywilnoprawnych, a zatem art. 56 i 57 u.f.p. Oznacza to, że na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p. należy stosować w tym zakresie odpowiednio przepisy działu III ustawy z 1997 r. - Ordynacja podatkowa, czyli art. 67a § 1 o.p. Według tego przepisu organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może udzielać ulg w spłacie należności publicznych w tym przepisie określonych. Przesłanki ważnego interesu podatnika (dłużnika) lub interesu publicznego, wymienione w art. 67a § 1 o.p. mają odpowiednik w przesłankach ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego, o których mowa w art. 57 i 56 u.f.p. W rozpatrywanej sprawie organ II instancji oparł się na art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 oraz art. 57 pkt 1 u.f.p. Mając na uwadze, iż przesłanki ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego, określone w tych przepisach, są tożsame ze wskazanymi w art. 67a § 1 o.p., samo powołanie się przez organ II instancji na niewłaściwą podstawę prawną uznać należy za naruszenie, które nie miało wpływu na wynik sprawy. Użycie w art. 55 u.f.p. i w art. 67a § 1 o.p., zwrotu, że należności mogą być umarzane, wskazuje na to, że decyzja GITD w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Zatem nawet w przypadku, gdy zaistnieje któraś z sytuacji określonych w art. 67a § 1 o.p., GITD nie ma obowiązku wydania decyzji o umorzeniu należności. Nie oznacza to jednak, że decyzja GITD w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. W sytuacji wykazania przez stronę ważnego interesu dłużnika w umorzeniu wnioskowanej należności, uznaniowy charakter decyzji GITD mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby uzasadnionemu żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu publicznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez GITD jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności. Sytuacja, w której uregulowanie zaległości publicznoprawnej przez zobowiązaną pozbawi ją środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spowoduje konieczność sięgnięcia przez nią do środków pomocy państwa (pomocy społecznej), jest sprzeczna z ważnym interesem dłużnika i jednocześnie nie jest też zgodna z interesem publicznym. W ocenie sądu okoliczność, iż skarżąca poza dochodami z tytułu emerytury nie ma innego majątku, z którego GITD mógłby skutecznie wyegzekwować zaległe należności, a wysokość uzyskiwanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego wystarcza jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, pozwala na stwierdzenie, że w sytuacji skarżącej zaistniał przypadek "ważnego interesu podatnika" (dłużnika) i "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 o.p. Egzekwowanie zadłużenia spowoduje bowiem u skarżącej brak zabezpieczenia minimum socjalnego, pozwalającego na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie zbadał, czy w sprawie zaistniał interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia umotywowanego wniosku skarżącej o umorzenie należności w części. GITD badając czy istnieje przesłanka interesu publicznego w umorzeniu należności wskazał jedynie na prewencyjny charakter grzywny oraz obiektywnie istniejącą możliwość jej wyegzekwowania. Jednocześnie GITD nie wskazał i nie umotywował interesu publicznego, który przeważyłby nad powinnością zabezpieczenia skarżącej minimum egzystencji i usprawiedliwiał odmowę uwzględnienia wniosku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy weźmie pod uwagę wyżej poczynione wywody. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.