V SA/Wa 3050/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym S. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i wnukiem, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 formularza oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł oraz świadczenie z MOPS w wysokości [...] zł, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości [...] zł oraz świadczenie z MOPS w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnuk wnioskodawcy jest bezrobotny i nie osiąga dochodów. Wnioskodawca przedstawił również wydatki, na które składają się: czynsz i woda – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, leki – [...] zł, koszty utrzymania – [...] zł oraz "inne" – [...] zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 10 września 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał pismo z dnia 15 września 2015 r., w którym wskazał, iż jest osobą [...], co uniemożliwia mu czytanie i pisanie. W związku z tym zwrócił się z prośbą, o rozpatrzenie jego wniosku na podstawie złożonego wniosku. W ocenie skarżącego, odpowiedź na wezwanie mógłby przygotować za niego adwokat, o którego występuje. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem w niniejszej sprawie nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Pismem z dnia 17 listopada 2015 r. S. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podtrzymał pismo z dnia 15 września 2015 r.. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż Skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, w szczególności wobec tego iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z 10 września 2015 r., którym został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało czy pełnoletni wnuk skarżącego jest zrejestrowany jako osoba bezrobotna, czy posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych, czy otrzymuje jakiekolwiek świadczenia pieniężne, czy korzysta z pomocy społecznej, czy wykonuje prace dorywcze, czy uzyskuje jakiekolwiek dochody, jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem (opłaty za mieszkanie, wyżywienie, ubranie, leczenie), czy wnioskodawca bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Podnieść należy, że Skarżący również w sprzeciwie nie podał informacji o które był wzywany zarządzeniem z dnia 10 września 2015 r., nie dołączył również dokumentów wskazanych w ww. wezwaniu. W związku z powyższym należy uznać, iż Skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej wątpliwości spowodowały, iż nie można było dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Ustosunkowując się do stanowiska wyrażonego przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 15 października 2015 r., w pierwszej kolejności wskazać należy na swoistą sprzeczność pomiędzy informacją o niemożliwości czytania i pisania oraz samym faktem udzielenia odpowiedzi na piśmie. Nie wdając się w domniemania, czy wezwanie oraz postanowienie z 6 listopada 2015 r. zostało skarżącemu odczytane przez członka rodziny, czy też osobę trzecią, jak również w jaki sposób została sporządzona odręczna odpowiedź z dnia 15 września 2015 r. oraz sprzeciw (czy osobiście przez wnioskodawcę czy też z pomocą innej osoby), już sama okoliczność ustosunkowania się do wezwania oraz postanowienia z dnia 6 listopada 2015 r. świadczy o tym, iż ich treść doszła do świadomości wnioskodawcy, a zatem była mu znane. Nic nie stało zatem na przeszkodzie by w piśmie z dnia 15 września 2015 r. oraz w sprzeciwie zostały także zawarte odpowiedzi na zadane pytania. Jednocześnie zauważyć należy, iż skarżący nie uzasadnił dlaczego nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych. W tej sytuacji oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się Skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.