V SA/Wa 3053/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2009 r. sprawę ze skargi M.H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2008r Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu Zakładu (powoływany dalej jako --Prezes Zakładu--), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Zakład--) z dnia [...] sierpnia 2008r odmawiającej M. H. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Orzeczenia wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2008r H. Spółka Jawna M.H., E.S. z siedzibą w W. wystąpiła o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł oraz umorzenie należnych od tej kwoty odsetek, za okres od lutego 2007r do marca 2008r włącznie. Pismem z dnia 6 maja 2008r określonym jako ,,uzupełnienie wniosku-- wniesiono o umorzenie zaległości w kwocie [...] zł dotyczących M.H. ZUS rozpatrywał powyższe wnioski w oddzielnych postępowaniach; przedmiotem niniejszego jest kontrola prawidłowości wydanej decyzji dotyczącej tylko M. H. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenia społeczne kwotę [...] zł (za okres 02.2007- 03.2008r.) i odsetek w kwocie 472 zł. Uzasadniając decyzję Zakład stwierdził, że brak jest całkowitej nieściągalności a także nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek w wysokości wymienionej w sentencji pozbawi Zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że Wnioskodawca od dnia [...] 07.2008r jest zatrudniony w firmie R., jego żona także pracuje osiągając z tego tytułu stały dochód w wysokości około 1430zł brutto. Ponadto Zobowiązany jest współwłaścicielem własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 30,9 m. kw., jak również działki zabudowanej położonej przy ul. [...] w W. Nieruchomości te, zdaniem Zakładu, mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności. Ponadto Organ wskazał na możliwość rozłożenia należności na raty. Zakład podniósł także, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wynikające z tego tytułu konsekwencje nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia zadłużenia, bowiem przedsiębiorca, w przypadku niepowodzeń finansowych powinien samodzielnie poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji, bez angażowania środków publicznoprawnych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.H. wskazał, że jako wspólnik spółki jawnej H. był zmuszony do ostrej konkurencji ze strony zagranicznych przedsiębiorstw transportowych. Ponadto, w okresie 2005-2008 doszło do dużej zwyżki kursu euro w stosunku do złotego, co spowodowało duże straty majątkowe w jego firmie. Podkreślił, że do głównych przyczyn pogarszania się stanu rentowności jego przedsiębiorstwa zaliczyć trzeba stale wzrastające koszty paliw i gazu ziemnego. Ponadto podkreślił, iż w tym okresie wdrażał proces restrukturyzacji i modernizacji przedsiębiorstwa w którego zakres wchodził, między innymi, montaż systemu informatycznego. Był zmuszony do ograniczenia pozapłacowych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a mimo to funkcjonował na zasadzie straty majątkowej. Nie ograniczył zatrudnienia utrzymując miejsca pracy i uiszczając należności pracownicze. Niestety liczba zamówień transportowych zmniejszyła się o 50%. Ponadto koszty działalności gospodarczej były związane z ograniczeniem sprzedaży wskutek nieuczciwej konkurencji ze strony przedsiębiorstw zagranicznych. Wszystkie te obiektywne trudności spowodowały powstanie zaległości w uiszczaniu należnych na rzecz ZUS składek. Zobowiązany także podniósł, że jest przedsiębiorcą nie prowadzącym faktycznie działalności, jego żona pracuje w [...] zarabiając 1200zł., tak więc jego sytuacja osobisto-majątkowa powinna być przez ZUS uwzględniona i spowodować umorzenia zaległości. M. H. także wskazał, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2008r Sąd Rejonowy [...] Wydział Gospodarczy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości firmy H. sp. jawna albowiem jej majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Decyzją z dnia [...] października 2008r Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] sierpnia 2008r. W uzasadnieniu decyzji Prezes podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na powyższą decyzję, M. H. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) obrazę przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 27 ust.3b i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez przyjęcie, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna Skarżącego nie jest przesłanką do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, 2) obrazę przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść decyzji poprzez: a) naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b) naruszenia art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli naruszenie zasady pogłębiania zaufania poprzez stosowanie wykładni przepisów prawa contra legem, c) naruszenie art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie Skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, d) naruszenie art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli zasady przekonywania poprzez brak dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że zaległości w uiszczaniu wpłat na rzecz ZUS powstały tylko i wyłącznie na skutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Powtórzył argumenty związane z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, wcześniej podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że oprócz zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS, jego przedsiębiorstwo ma też ponad 700.000 zł zaległości podatkowych, co łącznie powoduje niemożność ich uiszczenia , gdyż nadszarpnęłoby to jego budżet i pogorszyłaby się jego rentowność. Wskazał, iż wszyscy pracownicy spółki zwolnili się, a on sam jest przedsiębiorcą faktycznie nie prowadzącym działalności gospodarczej, wraz z żoną utrzymuje się z jej pensji w wysokości 1200 zl miesięcznie. Nie zgodził się także z twierdzeniem organu, iż powinien się liczyć z ryzykiem gospodarczym przy prowadzeniu działalności, gdyż ten element nie jest wpisany w dyspozycję przepisów prawa. Zdaniem Skarżącego, organy nie wzięły pod uwagę jego trudnej sytuacji majątkowej, chociaż z tego względu są umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne takim podmiotom jak PKP SA, kopalnie, stocznie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że instytucja umorzenie jest oparta na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja przysługuje każdorazowo organowi, który może, ale nie musi umorzyć zaległości w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Również, pomimo braku całkowitej nieściągalności należności mogą (nie muszą) być umarzane jeżeli zaistnieją okoliczności wymienione w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. , które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego (jako osoby fizycznej będącej dla Zakładu odrębnym podmiotem zobowiązanym do opłacania składek za siebie) o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł (kwota główna plus odsetki), za okres 02.2007r - 03.2008r.. Z tych też względów zasadnie organ nie zajmował się ,przy rozpatrywaniu powyższego wniosku o umorzenie, sytuacją całej spółki jawnej i nie uwzględnił tego, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika, to jest H. Spółka Jawna M. H., E. S. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie także uznał, że niezasadny jest wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę o łączne rozpoznanie niniejszej sprawy wraz ze sprawą V SA/Wa 2827/08 dotyczącą umorzenia zaległości na rzecz Zakładu za zobowiązania firmy o nazwie wskazanej wyżej i wniosek ten oddalił na rozprawie w dniu 27 marca 2009r. Na wstępie sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U nr 11 poz. 74 z 2007r., dalej: ,, u.s.u.s.--). należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. M. H. jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. oraz własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 30, 9 m. kw.. Zasadnie więc Zakład uznał, że wymienione wyżej nieruchomości mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności. Ponadto Skarżący pracuje w firmie R. pobierając z tego tytułu wynagrodzenie. Jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jest także zatrudniona w tej samej co on firmie i osiąga dochody miesięczne około 1400zł. Zobowiązany nie wykazał także zaistnienia żadnej poważnej choroby uniemożliwiającej pracę i uzyskiwanie dochodów. Tak więc, zdaniem sądu, słusznie organ przyjął, że nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek w wysokości wymienionej w sentencji orzeczenia pozbawi Zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tylko bowiem wykazanie zaistnienia przesłanek z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz.1365) pozwala Zakładowi na umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności. Jest to nadal możliwość, a nie przymus dokonania umorzenia. Sąd zauważa także, iż obowiązek opłacania składek na rzecz Zakładu wynika z obowiązujących przepisów, a kwestia braku zawinienia w powstaniu zaległości, którą podnosi w skardze Strona, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenia Zakład ma obowiązek kierować się przesłankami wynikającymi z obowiązującego w tym przedmiocie prawa, a ono nie przewiduje możliwości dokonania umorzenia zaległości z powodu braku winy i zaistnienia okoliczności za które Zobowiązany nie ponosi odpowiedzialności. Jedynie do przedsiębiorcy, przy wystąpieniu klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, można z tych powodów zastosować tę instytucję. Także kwestia umorzenia bądź jego braku, dotycząca takich przedsiębiorstw jak PKP.SA, kopalnie, stocznie nie może być w niniejszej sprawie przedmiotem badania sądu. Należy także podkreślić, że jedną z zasad ustrojowych przewidzianych i gwarantowanych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawach jest zasada wolności gospodarczej. Obejmuje ona wiele swobód, m.in. swobodę podejmowania i prowadzenia na warunkach określonych prawem działalności gospodarczej, swobodę wyboru formy organizacyjno-prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, swobodę jej zakończenia. Założeniem zasady wolności jest działanie na własny rachunek, ale także na własne ryzyko przedsiębiorcy. Z powyższych względów, uznając, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego swą słuszne, a rozstrzygniecie organu zgodne z prawem, sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.