V SA/Wa 3065/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie z dnia (...) września 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek p o s t a n a w i a: 1. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że od 1 października 2016 r. jest osobą bezrobotną, a z uwagi na wiek (50 lat) i niskie kwalifikacje zawodowe nie może znaleźć zatrudnienia. Wcześniej pracowała na podstawie umowy zlecenia jako opiekunka osób starszych za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 1.000 zł, lecz ze względu na problemy z kręgosłupem nie może kontynuować tej pracy. Skarżąca oświadczyła, iż nie osiąga żadnych dochodów; zamieszkuje na terenie ogródków działkowych. Do miesięcznych wydatków zaliczyła wydatki na leczenie i rehabilitację – 300 zł oraz koszty zakupu leków – 100–150 zł. Jednocześnie wskazała, że sporadycznie korzysta z pomocy pełnoletniej córki (zakup leków). Skarżąca podniosła również, iż jest zadłużona wobec Prokura NSFIZ na kwotę ponad 35.000 zł (wynikającą z nakazu zapłaty wydanego w dniu 29 listopada 2014 r. przez Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim w sprawie o sygn. akt I Nc 1794/14) oraz względem ZUS; obciążają ją też koszty egzekucyjne. Skarżąca przedłożyła oświadczenie adwokata P. J. z 24 października 2016 r., w którym – w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy – wyraził zgodę na ustanowienie go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej w niniejszej sprawie. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego, skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez: a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie, czy skarżąca korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to zobowiązano do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżąca jest utrzymywana, tj. kto zapewnia jej żywność, mieszkanie, odzież oraz pokrywa koszty zakupu leków – skoro, jak podała skarżąca w formularzu wniosku, nie osiąga żadnych dochodów, b) przedstawienie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego fakt, że skarżąca od 1 października 2016 r. figuruje w ewidencji osób bezrobotnych ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku, c) oświadczenie, czy skarżąca posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżąca nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano ją do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) przedłożenie dokumentów wskazujących na wysokość zadłużenia skarżącej względem ZUS i innych podmiotów, e) ewentualnie nadesłanie innych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca podała, że utrzymuje się z prac dorywczych, nie korzysta z pomocy społecznej, a materialnie wspiera ją córka. Skarżąca nie jest też zarejestrowana jako osoba bezrobotna i nie pobiera zasiłku. Wszystkie dokumenty odnośnie jej zadłużenia w ZUS i u innych podmiotów skarżąca złożyła do ZUS i powinny być one załączone do akt niniejszej sprawy. Skarżąca pamięta, iż komornik egzekwuje od niej kwotę ponad 30.000 zł. Posiada także rachunek bankowy, lecz nie ma na nim żadnych obrotów ani oszczędności. Do odpowiedzi skarżąca załączyła potwierdzenie salda na przedmiotowym rachunku (prowadzonym w Banku Zachodnim WBK S.A. od 28 października 2015 r.), które na dzień 16 stycznia 2017 r. wynosiło 9,65 zł. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w myśl art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. z dnia (...) września 2016 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia (...) czerwca 2015 r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 12.2005 r. do 02.2016 r. W tym miejscu należy wskazać na przepis art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. stanowiący, iż strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 2/15, do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., należą sprawy z ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżąca jest zatem z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W konsekwencji rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne i stosownie do treści art. 249a p.p.s.a. podlega umorzeniu, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji postanowienia. Wobec ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, merytorycznemu rozpoznaniu podlega wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Skoro sprawą strony skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, to Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny i klarowny swojej sytuacji majątkowej. Z odpowiedzi skarżącej na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca utrzymuje się z prac dorywczych, a nadto materialnie wspiera ją córka, przy czym skarżąca nie wyjaśniła ani na jakim poziomie kształtuje się jej miesięczny dochód z prac dorywczych ani na czym polega wsparcie materialne ze strony córki (we wniosku podała, iż córka pomaga jej sporadycznie kupując leki). Również skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała swojego zadłużenia, ograniczając się do stwierdzenia, iż dokumenty w tym przedmiocie powinny być dołączone do akt niniejszej sprawy (skarżąca pamięta jedynie, że komornik egzekwuje od niej kwotę ponad 30.000 zł). Skarżąca nie wykazała też historii operacji na jej rachunku bankowym z okresu ostatnich trzech miesięcy, przedstawiając wyłącznie potwierdzenie salda bieżącego według stanu na dzień 16 stycznia 2017 r. Okoliczność, iż pomimo przedstawianej sytuacji materialnej skarżąca dotychczas nie występowała o pomoc społeczną, jak również nie zarejestrowała się jako bezrobotna (chociaż we wniosku oświadczyła, że jest bezrobotna od 1 października 2016 r.), zaś pomoc od córki ma charakter sporadyczny, pozwala przypuszczać, iż skarżąca posiada środki finansowe na pokrycie przynajmniej jej bieżących potrzeb. Reasumując, z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącą, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji jej wniosek o ustanowienie adwokata nie może zostać uwzględniony. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.