V SA/Wa 3099/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - ref. staż. Małgorzata Skomiał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2014 r. nr [...] Przedmiotem skargi wniesionej przez J.W. (dalej: ,,Skarżący’’) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu niepłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013-02/2014, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 07/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2011, 12/201-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014. Przedmiotowy wniosek obejmował zarówno należności z tytułu składek osobistych płatnika jak i należności z tytułu składek pracowniczych. W motywach wniosku Skarżący powołał się na ciężką sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił: I. w oparciu o art. 28 ust. 1-3, 4 w związku z art. 32 ustawy o systemie społecznym umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i pracowników w części finansowanej przez płatnika, oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych na: • ubezpieczenia społeczne za okres 11/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.412,70 zł, • ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 7.017,52 zł, • Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 09/2010-08/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.615,16 zł II. w oparciu o art. 28 ust. 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na: • ubezpieczenia społeczne za okres 11/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.412,70 zł, • ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 6.751,52 zł, • Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 09/2010-08/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.116,01 W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: ,,u.s.u.s.’’) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: ,,rozporządzenie’’). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem. W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r., na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: ,,k.p.a.’’) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie ZUS podkreślił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wymienił sytuacje całkowitej nieściągalności przewidziane w ust. 3 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności związane z całkowitą nieściągalnością. Wobec Skarżącego wdrożone zostało postępowanie egzekucyjne i dopóki postępowanie to nie zostało zakończone nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Organ egzekucyjny nie mógł stwierdzić braku majątku, dlatego nie jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z przepisami rozporządzenia. Przepisy te wymagają wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i rodziny, a zapłata spowodowałaby zagrożenie bytu. Organ wyjaśnił, że Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący zarejestrowany jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, w chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego koszty utrzymania określono na poziomie 700 zł miesięcznie, natomiast na zakup leków przeznaczana jest kwota 100 zł miesięcznie. Skarżący nie udokumentował swoich wydatków, a także źródeł ich finansowania w związku z czym twierdzenia Skarżącego o niemożliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie mogą zostać uznane za udowodnione. Organ wskazał, że sytuacja materialna Skarżącego nie została spowodowana okolicznościami o wymiarze klęski żywiołowej, czy też innego nadzwyczajnego zdarzenia co oznacza, że ta przesłanka umorzenia należności nie została również spełniona. Odnosząc się do materiału dowodowego i argumentów Skarżącego organ nie zanegował złego stanu zdrowia Skarżącego. Jednakże problemy zdrowotne Skarżącego nie mają wpływu na podjęcie decyzji o umorzeniu należności, ponieważ do akt sprawy nie przedłożono orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, potwierdzającego ograniczenie w podjęciu zatrudnienia. Ponadto Skarżący nie powołał się na konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny, tym samym także ta przesłanka nie została w sprawie spełniona. W skardze J.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W motywach skargi stwierdził, że udowodnił wszystkie przesłanki wynikające z ustawy, na podstawie których organ mógł wydać pozytywną decyzję. Skarżący stwierdził, że dwukrotnie przebyty udar spowodował nieodwracalne skutku dla jego zdrowia i ujawnił wady wrodzone. Jego choroba ma charakter przewlekły, w związku z czym stan jego zdrowa nie rokuje poprawy, co potwierdzają zaświadczenia wydane przez lekarzy na potrzeby Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Skarżący nie ma żadnego źródła dochodu, nie prowadzi działalności gospodarczej, jest bezrobotny i podejmuje działania celem uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto nie posiada on majątku w postaci mieszkania czy innych nieruchomości, obecnie zamieszkuje w lokalu, z którego ma zostać wyeksmitowany na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla [...] (wyrok z dnia [...] maja 2014 r., sygn. akt [...]). Skarżący zaznaczył, że dalsze prowadzenie egzekucji jest niecelowe, gdyż należne kwoty stały się nieściągalne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Oceniając zapadłe w sprawie decyzje, w kontekście powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że wydane zostały z naruszeniem prawa, uzasadniającym ich uchylenie. Wobec treści żądania skarżącego, domagającego się umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą jak i składek pracowniczych w części finansowanej przez płatnika, zastosowanie w sprawie miał art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład zatem, po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, powinien ustalić czy w sprawie spełnione zostały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o powyższe przepisy i na tej podstawie rozstrzygnąć co do istoty żądanie skarżącego. Występowanie w sprawie dwóch – odrębnych – grup podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek nie upoważniało jednak organu do dwukrotnego rozstrzygnięcia, w decyzji z [...] czerwca 2014 r. nr [...], w kwestii umorzenia tych samych należności Skarżącego, z rozróżnieniem podstaw prawnych zawartych w art. 28 ust. 1-3,4 w związku z art. 32 u.s.u.s. oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a. decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Decyzja z [...] czerwca 2014 r. w pkt I rozstrzygnęła merytorycznie w całości wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Tym samym zbędne było ponowne rozstrzyganie w pkt II decyzji o kwestii załatwionej w pkt I tej decyzji. Nie można zatem było przyjąć, że decyzja z [...] czerwca 2014 r., oraz utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja z [...] lipca 2014 r., w sposób prawidłowy i zgodny z powyższym przepisem rozstrzygnęły - co do istoty - sprawę Skarżącego. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego w sprawie, zwłaszcza w kontekście wymogu właściwego rozważenia zaistnienia przesłanek umorzeniowych, przewidzianych w art. 28 ust.3a w związku z § 3 rozporządzenia. W sprawie jako niesporne należało przyjąć, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, jest bezrobotny i czyni starania o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Poza tym udokumentowany stan zdrowia Skarżącego (m. in. przebyte dwa udary mózgu) wskazuje jednoznacznie na faktyczny brak możliwości podjęcia jakichkolwiek czynności zarobkowych. Organ nie ustalił w ogóle jakie są koszty utrzymania Skarżącego, a także te związane z leczeniem. Wskazane w uzasadnieniu decyzji koszty utrzymania Skarżącego w wysokości 700 zł i koszty leczenia w wysokości 100 zł nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W świetle powyższego za dowolne należało uznać twierdzenie organu, że w sytuacji Skarżącego opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Nie wiadomo na jakiej podstawie organ ustalił, że spłata zadłużenia pozostanie neutralna dla sytuacji bytowej Skarżącego. Przyjąć zatem należało, że organ w rozpatrywanej sprawie wbrew wymogom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie podjął z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej narusza art. 107 § 3 k.p.a. ponieważ nie wskazuje faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd i w sposób zgodny z wskazanymi powyżej przepisami k.p.a. rozpatrzy wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Uwzględniając stwierdzone naruszenia prawa Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.