V SA/Wa 3111/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 2 marca 2009r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2008r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia radcy prawnego. K. G. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą P., działając przez swojego pełnomocnika A. G. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] października 2008r. Nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z [...] stycznia 2009r. wezwał pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. W toku postępowania przed Sądem skarżący złożył wypełniony na formularzu wniosek z [...] lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podał, iż od [...] roku toczy spór z Urzędami Celnymi oraz Izbą Celną, która wystawiła tytuły egzekucyjne, co nie pozwala mu na podjęcie normalnej pracy i otwarcie konta w banku. Wnioskodawca podkreślił ponadto, iż korespondencja prowadzona przez wiele lat z Urzędami Celnymi oraz Izbą Celną kosztowała dużo pieniędzy, bo każde z pism tam kierowanych wymagało potwierdzenia doręczenia. Oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze swym ojcem, matką oraz siostrą i jej synem. Podał, że miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny to ok. [...] zł., pochodzący z pracy dorywczej wykonywanej przez skarżącego i jego ojca, a majątek stanowi dom o powierzchni [...] m², posadowiony na działce o powierzchni [...] m². Przedsiębiorąca wskazał ponadto, na trudną sytuację rodzinną, ciężką chorobę jego ojca (pełnomocnika w sprawie) a także straty, które ponieśli w wyniku pożaru hurtowni z artykułami [...]. Skarżący, zobowiązany do złożenia dodatkowych dokumentów, przesłał do Sądu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, postanowienie o umorzeniu śledztwa w sprawie pożaru hurtowni oraz wynik badania [...] ojca. Postanowieniem z 2 marca 2009r. sygn. akt VSA/Wa 3111/08, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę należycie wykonane, strona nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie zapytania, nie załączyła żądanych dokumentów, a jedynie w sposób ogólny przedstawiła sytuację życiową i majątkową rodziny. Od powyższego postanowienia pełnomocnik przedsiębiorcy złożył sprzeciw i wniósł cyt: "o przyznanie prawa pomocy chociażby ograniczonego.", załączył nieprzedstawione wcześniej zestawienie opłat ponoszonych we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnił także, iż wnioskodawca przedstawił sytuację materialną w sposób ogólny ale taka jest aktualna sytuacja życiowa jego rodziny. Pełnomocnik podał, iż stracił w [...]r. w wyniku pożaru dorobek swego życia, a organy ścigania do dnia dzisiejszego nie ustaliły sprawców tego przestępstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarskiemu z 2 marca 2009r. straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczeń i załączonych dokumentów skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami oraz siostrą i jej synem, miesięczny dochód rodziny wynosi w sumie ok. [...] zł, (praca dorywcza), a majątek rodziny stanowi dom o powierzchni [...] m². Pełnomocnik skarżącego wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarskiego z 2 marca 2009r. uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy o dokumenty, których nie załączył w toku wcześniejszego postępowania o przyznanie prawa pomocy, a także podtrzymał wcześniejsze oświadczenia o trudnej sytuacji socjalno-bytowej rodziny. Pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, iż skarżący, ani jego rodzina nie posiadają kont bankowych, zasobów majątkowych, ani przedmiotów wartościowych, matka skarżącego pozostaje bez pracy, a siostra wychowuje samotnie dziecko, pracując jedynie dorywczo. Ojciec skarżącego, a jednocześnie pełnomocnik w sprawie niniejszej, jest osobą chorą na [...], wymaga leczenia i przyjmowania leków. Rodzina skarżącego, została dotknięta pożarem prowadzonego przez nich sklepu z artykułami [...], na skutek którego powstały straty o łącznej wartości ok. [...] zł., co spowodowało jej zubożenie i utratę miejsc pracy. Z załączonego zestawienia i kserokopii rachunków opłat ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę wynika, iż uiszczają oni zaległy podatek w wysokości [...] zł. (kwartalnie), podatek bieżący w wysokości [...] zł. (kwartalnie), ponoszą opłaty za energię elektryczną w wysokości [...] zł. (miesięcznie), odbiór śmieci to wydatek ok. [...] zł. (miesięcznie), a także co miesięczny koszt butli z gazem – [...] zł. Ponadto w sezonie grzewczym rodzina wydaje ok. [...] zł. na opał ([...] m³ drzewa i [...] tony węgla), co po zsumowaniu niezbędnych wydatków i porównaniu ich z dochodami rodziny (praca dorywcza) daje dochód na jednego członka rodziny w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (poza sezonem grzewczym). W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe są bowiem na tyle niskie, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący wraz z rodzicami oraz siostrą i jej synem dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu. Należy również zauważyć, iż skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] skarg na zawarte w decyzjach Dyrektora Izby Celnej w W. rozstrzygnięcia materialnoporawne w zakresie celnym. Jednocześnie do każdej skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprawach m.in. o sygn. akt VSA/Wa 3105-3109/08, VSA/Wa 3112-3113/08, VSA/Wa 3115/08, VSA/Wa 3117-3118/08 przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Wszystkie ze złożonych skarg dotyczą decyzji organu celnego o tym samym przedmiocie, tj. uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego. Przyjąć zatem należało, iż są to sprawy jednorodzajowe, biorąc pod uwagę i tę okoliczność, iż sporządzone osobiście przez stronę skargi nie różnią się w zakresie zawartych w nich żądań i wniosków oraz twierdzeń sformułowanych na ich poparcie. Wobec powyższego oraz mając na uwadze, iż we wszystkich sprawach przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, należało mieć na uwadze ustalaną na jej podstawie wysokość wynagrodzenia radcowskiego w razie ustanowienia pełnomocników we wszystkich pozostałych sprawach skarżącego. Przypomnieć bowiem należy, iż koszty te – niezależnie od wyniku sprawy – obciążyłyby ponad miarę budżet państwa. Jednocześnie wskazać skarżącym należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.