V SA/Wa 3114/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. G. – P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. 1. zwolnić od kosztów sądowych; 2. ustanowić radcę prawnego z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. Na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi K.G. wystąpił z wnioskiem (na urzędowym formularzu PPF z 6 lutego 2009 r. oraz późniejszym z 13 lutego 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami oraz siostrą. Rodzice posiadają dom o pow. [...] m2, położony na działce o pow. [...] m2. Skarżący oraz jego ojciec uzyskują miesięczny dochód – każdy w wysokości [...] zł z tytułu "prac dorywczych". Podniósł również, iż z uwagi na toczące się od 2004 r. postępowania administracyjne i egzekucyjne nie może normalnie żyć i pracować, nie może również założyć rachunku bankowego z uwagi na ewentualne zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym. Ma schorowanego ojca, zaś w [...] r. [...], wobec czego poniósł duże straty finansowe. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 26 lutego 2009r. złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych rzeczy wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Mieszka z rodzicami, którym pomaga na tyle, na ile jest w stanie zarobić. Jego ojciec jest chory i utracił majątek dorobkowy [...] r., od tamtego czasu "boryka się finansowo". Wnioskodawca wskazał, iż osiągany dochód w wysokości [...] zł miesięcznie musi wystarczyć na jego utrzymanie, natomiast ubrania kupuje w sklepach z tanią, używaną odzieżą, gdyż nie stać go na inne. Rozpoznając powyższe postanowieniem z dnia 2 marca 2009r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, iż w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy strona nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie zapytania, nie załączyła również żądanych dokumentów, zaś jedynie przedstawiła w sposób ogólny sytuację życiową i majątkową swoją oraz swojej rodziny. Takiego postępowania nie można uznać za wykonanie obowiązku wynikającego z regulacji normujących przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 13 marca 2009 r. (data nadania pocztowego) pełnomocnik K. G. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 marca 2009r., w którym podniósł m.in., że skarżący i jego rodzina nie ma pieniędzy i nie stać go na radcę prawnego. Opisując (niejako w swoim imieniu) sytuację materialną rodziny, pełnomocnik skarżącego wniósł cyt: "o przyznanie prawa pomocy chociażby ograniczonego." Do sprzeciwu załączył pokwitowanie potwierdzające zadłużenie w podatku od nieruchomości oraz rachunek za energię elektryczną na kwotę [...] zł, wystawione na A. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 powołanej ustawy procesowej, strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu charakteru sprawy oraz możliwości finansowych strony. Biorąc powyższe pod uwagę oraz kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie całkowitym tj. poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby ewentualnie zobowiązany składają się wpis od skargi oraz wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja materialna skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Wysokość bowiem dochodów skarżącego i członków jego pięcioosobowej rodziny z prac dorywczych, jak również brak nieruchomości i oszczędności pieniężnych pozwalają wyłącznie na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.