V SA/Wa 3127/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2009 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2008 r. nr ... w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. uchyla zaskarżoną decyzję Opisując swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, wnioskiem z dnia... grudnia 2007r. S. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, wskazując jednocześnie, iż stan jego zdrowia oraz wiek nie pozwala na jakiekolwiek działania mające na celu podwyższenie jego dochodów. Rozpatrując powyższy wniosek decyzją z ... stycznia 2008r., nr ..., wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3a, 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład umorzył w części nieopłacone przez S. W. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 1999r. do grudnia 2003r. w kwocie ... zł wraz z odsetkami liczonymi na dzień ... grudnia 2007r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż od stycznia 1999r. wnioskodawca zgłosił się do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacił należne składki do miesiąca września 1999r., natomiast kwota zadłużenia powstała po wrześniu 1999r. ustalona została w postępowaniu administracyjnym. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje natomiast, iż S. W. jako osoba po amputacji [...] jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, a informacje uzyskane od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. wskazują, iż nie korzysta z pomocy tego ośrodka oraz że jest osobą samotną, schorowaną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Z dochodu w kwocie ... zł wypłacanego z KRUS reguluje m.in. należności za leki, energię elektryczną, gaz, środki czystości oraz żywność. Jak wskazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalony średnio miesięczny koszt wnioskodawcy zakupu lekarstw i energii, w okresie ... wyniósł ok. ... zł. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji przytoczył treść przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części oraz że zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b wskazanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Oceniając sytuację majątkową i zdrowotną S. W. Zakład stwierdził, iż choroba wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej w celu uzyskiwania dodatkowych przychodów, a długotrwały i przewlekły charakter choroby nie rokuje zmniejszenia wydatków związanych z jej leczeniem. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu, nie ma możliwości radykalnej poprawy sytuacji finansowej S. W., co uzasadnia stanowisko umorzenia powstałego zadłużenia w wysokości 50% posiadanych należności składkowych w oparciu o przepisy prawa materialnego m.in. w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... października 2008r. nr ... wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s utrzymał w mocy decyzję z dnia ... sierpnia 2008r. w sprawie umorzenia w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania i powtórzył argumentację wyrażoną w decyzji organu I instancji. Podniósł dodatkowo, iż S. W. jest w - współwłaścicielem domu parterowego o powierzchni ... m/kw, a z dwójką pełnoletnich dzieci, jak i z rozwiedzioną żoną nie utrzymuje kontaktów. W oparciu o ustalony stan faktyczny Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) stwierdził, iż opłacenie przez wnioskodawcę całości posiadanego zadłużenia mogłoby mieć negatywne konsekwencje dla możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych, jednakże sytuacja materialno-bytowa S. W. nie jest na tyle dramatyczna aby zachodziły podstawy do umorzenia całości zadłużenia. W pełni podzielając stanowisko organu I instancji, Prezes ZUS podniósł, iż przesłankami warunkującymi umorzenie wnioskodawcy powstałego zadłużenia, w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., jest jego choroba, trwale uniemożliwiająca podjęcie działań w kierunku uzyskania środków finansowych oraz okoliczność świadcząca o złej sytuacji socjalno-bytowej, w której podjęcie spłaty należnych zobowiązań składkowych mogłoby wpłynąć negatywnie na możliwość zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Jednak, w ocenie organu odwoławczego, cyt. "przy odrobinie dobrej woli" S. W. jest w stanie przeznaczać z uzyskiwanego, stałego dochodu miesięcznego w kwocie ok. ... zł netto niewielką część na poczet nieopłaconych składek. Pismem z dnia ... listopada 2008r., S. W. wniósł o umorzenie odsetek od powstałego zadłużenia wyjaśniając jednocześnie, iż pozostałą część zaległych składek zobowiązuje się spłacać przy pomocy rodziny. Ponownie opisał swoją sytuację materialno-bytową jako ciężką. Zwrócił nadto uwagę, iż jest osobą samotną, w podeszłym wieku i schorowaną, a po obecnym wypadku jakiemu uległ jego sytuacja diametralnie się pogorszyła. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (dowodowego), które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego Sąd miał na uwadze okoliczność dotyczącą sytuacji życiowej oraz majątkowej skarżącego, która mimo dokonania stosownych ustaleń przez organ nie została dostatecznie wyjaśniona przed wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd zauważa, że mimo obszerności decyzji, zgromadzenia wielu dowodów i ich oceny przez organ, nie wyjaśnił on okoliczności samodzielnego zamieszkiwania przez skarżącego oraz związanych z tym wydatków. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie przeprowadził wystarczającego w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, obrazującego sytuację życiową S. W., czym naruszył przepis art. 7 i art. 77 k.p.a., bowiem nie ustalił rzeczywistego dochodu skarżącego z uwzględnieniem m.in. ponoszonych przez niego kosztów wynikających ze złego stanu zdrowia. Jak podniesiono w zaskarżonej decyzji z dnia ... października 2008r. S. W. jest osobą w podeszłym wieku a nadto schorowaną, po amputacji [...] oraz z licznymi innymi schorzeniami. Otrzymuje świadczenie emerytalne wypłacane przez KRUS w kwocie ... zł netto, z czego opłaca leki w kwocie ok. ... zł w okresie średniomiesięcznym oraz energię elektryczną w wysokości ... zł. Dalej organ odwoławczy przyjął (jako oczywiste) ponoszenie przez skarżącego innych wydatków związanych z zakupem opału, kupnem butli gazowej, korzystaniem z usług Taxi, jednakże nie ustalił jakiego rzędu kwota przeznaczona jest na powyższe wydatki. Twierdząc jedynie, że wskazana przez skarżącego kwota ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z zapewnieniem funkcjonowania bieżącego bytu, potwierdza subiektywna, samodzielna ocena skarżącego, która niekoniecznie może odpowiadać rzeczywistości, świadczy o tym, iż organ administracji rozpatrując sprawę nie wyjaśnił dostatecznie powyższej okoliczności i oparł swoje rozważania na niepełnym materiale dowodowym, czym naruszył zasady postępowania wyjaśniającego (dowodowego). Wskazana okoliczność jest o tyle istotna w sprawie, gdyż skarżący jako osoba całkowicie niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji (dowód: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia ...08.2002r., k-... akt administracyjnych) zobowiązany jest do ponoszenia części wydatków, których mógłby uniknąć jako osoba w pełni sprawna, co może świadczyć o niezbędności tych wydatków (m.in. koszty korzystania z transportu Taxi), biorąc pod uwagę warunki funkcjonowania S. W. Dopiero ustalenie tej okoliczności wykaże, czy środki pozostawione skarżącemu po odliczeniu wyżej wskazanych oraz niezbędnych wydatków, są wystarczające do spłaty pozostałego zadłużenia wobec ZUS. Nie bez znaczenia jest również w sprawie fakt samodzielnego zamieszkiwania skarżącego oraz okoliczność nie utrzymywania kontaktu ze swoją byłą żoną i dwójką pełnoletnich dzieci, co może skutkować brakiem pomocy ze strony rodziny. Powyższe potwierdza m.in. pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia ...06.2008r. (k-... akt administracyjnych). Należy również mieć na uwadze, iż z oświadczenia o sytuacji materialnej i finansowej płatnika składek z dnia ...05.2008r. (k-... akt administracyjnych) wynika, iż do wyposażenia mieszkania skarżącego należy wersalka, krzesło, stolik oraz wiadro na wodę, a mieszkanie, w którym skarżący przebywa należy do jego syna. Prezes ZUS wskazuje ponadto na fakt nie korzystania skarżącego z pieniężnego bądź rzeczowego wsparcia MOPS, jednakże Sąd zauważa, iż pismem z dnia ... grudnia 2007r. (k-... akt administracyjnych) skarżący zwrócił się do w/w Ośrodka z wnioskiem o umieszczenie w Domu S., która to pomoc społeczna jest alternatywną do pomocy pieniężnej, a dla skarżącego niezdolnego do samodzielnej egzystencji może okazać się nadto korzystniejszą. Reasumując w zaskarżonej decyzji oszacowano jedynie, iż z kwoty ok. ... zł świadczenia emerytalnego, skarżącemu po zakupie leków (które kupuje regularnie, o czym świadczą znajdujące się w aktach administracyjnych faktury, k. ...) i opłaceniu energii elektrycznej pozostaje kwota ok. ... zł, nie uwzględniając w tym dodatkowych, wyżej opisanych wydatków. Zdaniem Sądu dopiero analiza powyższych okoliczności może wykazać, czy z pozostałej kwoty świadczenia emerytalnego skarżący jest w stanie samodzielnie ponosić koszty związane ze swoim utrzymaniem, a dodatkowo z regularnym spłacaniem zaległych składek wobec Zakładu. Ustalenie tego faktu umożliwi Prezesowi ZUS (działającemu w imieniu organu) wykazanie rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego, bowiem istnieje ewentualność, że z emerytury jaką skarżący otrzymuje, ponosi wydatki na swoje utrzymanie, a dodatkowo z uwagi na swój stan zdrowia, pokrywa koszty związane z zakupem leków i ewentualnymi dojazdami do lekarza. Tym samym nie jest pewne, a raczej jest to wątpliwe czy środki jakie otrzymuje, są wystarczające do zaspokajania jego niezbędnych potrzeb życiowych. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość dalszego umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem Sądu przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie może dostarczyć Prezesowi ZUS potrzebnych informacji i przedstawi rzeczywistą sytuację życiową i majątkową skarżącego, która powinna być ponownie poddana ocenie (rozstrzygnięciu) mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego - na datę rozstrzygania w sprawie. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.