V SA/Wa 314/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł w sprawie ze skargi W. P. i J. J. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... grudnia 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. P. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł. Skarżący wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada jakiegokolwiek majątku. Do dochodów zaliczył wynagrodzenie za pracę świadczoną w P. na ¼ etatu w wysokości 460 zł oraz dochód z pracy świadczonej dorywczo w A. około 600-650 funtów, czyli 2.500 zł – 3.000 zł). Do miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków zaliczył koszty wynajmu pokoju w A. (700 zł), wydatki na żywność (700 zł), pomoc finansową udzielaną rodzicom (1.000 zł), koszty transportu w związku ze świadczoną pracą w A. (około 500 zł – 1.000 zł). Skarżący oświadczył, że posiada niespłacone kredyty oraz zobowiązania wobec ZUS na łączną kwotę około 55.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień skierowane do Strony na podstawie art. 255 p.p.s.a. przedstawił oświadczenie rodziców, że korzystają z pomocy finansowej i fizycznej syna, wezwanie do zapłaty długu, zajęcie wynagrodzenia za pracę, wyciąg z rachunku bankowego z zarejestrowanymi zajęciami egzekucyjnymi, umowę o pracę, informacje o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11) za lata 2016-2017, kartę wynagrodzeń pracownika, oświadczenie brata Skarżącego o udostępnieniu do użytkowania pomieszczenia mieszkalnego w czasie pobytu Skarżącego w A., decyzję o przyznaniu emerytury jego matce oraz karty leczenia szpitalnego. Skarżący wyjaśnił, że w związku z pracą świadczoną za granicą aktualnie nie ma stałego miejsca pobytu (ani w P. ani w A.), nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, ale też nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami lub bratem (mieszkającym w A.). Przeciwko Stronie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie czterech tytułów wykonawczych. Skarżący przedstawił wyciąg z jedynego rachunku bankowego. Tłumaczył, że z uwagi na wysokość dochodów uzyskiwanych w Polsce był przekonany, że nie jest zobowiązany do składania zeznań podatkowych. Wyjaśnił, że nie posiada żadnej umowy na podstawie której świadczyłby prace w A., ponieważ wykonywana praca ma charakter dorywczy i niesformalizowany. Z tego również względu nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić również należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Zauważyć należy, że rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.341 zł - solidarnie z J. J. Przyszłe, niepewne koszty postępowania zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą je stanowić opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (w przypadku oddalenia skargi), wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.171 zł oraz koszt jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika, o ile Skarżący podejmie decyzję o zasadności zaskarżenia wyroku Sądu I instancji. Podkreślić należy, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego pojawia się w jego toku, a więc Skarżący nie ponosi kosztów postępowania sądowego jednorazowo, co umożliwia gospodarowanie uzyskiwanymi środkami pieniężnymi z uwzględnieniem wydatków sądowych. Przypomnieć należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu oświadczeń złożonych na formularzu PPF, nadesłanych w związku z wezwaniem Sądu dodatkowych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym w jego sytuacji wystąpiły. Na podstawie złożonych wyjaśnień nie można w pełni ocenić sytuacji rodzinnej i finansowej Strony. Zauważyć należy, że przedstawiane informację - zarówno dotyczące dochodów, jak i stałych miesięcznych wydatków - mają charakter szacunkowy. Skarżący operuje przedziałami kwotowymi wskazując, że zarabia za granicą od 2.500 zł do 3.000 zł. Podkreślić należy, że w żaden sposób usprawiedliwieniem nieprzedstawienia dokumentów lub dowodów potwierdzających faktyczne zarobki za granicą jest świadczenie pracy dorywczej i wykonywanie jej w sposób "niesformalizowany". Stwierdzić zatem należy, że Skarżący nie wykazał swoich realnych zarobków, co uniemożliwia ocenę wniosku, poprzez porównanie dochodów z wysokością wpisu sądowego, jak również z kwotą miesięcznych wydatków na niezbędne utrzymanie. W zakresie wydatków wyjaśnienia Strony również nie są precyzyjne i nie zostały udokumentowane. Skarżący przedstawił jedynie oświadczenie brata – J. P. z którego wynika, że Skarżący przekazuje "nieokreśloną" kwotę, około 700 zł, w związku z nieregularnym i okazjonalnym wynajmem - tymczasowym pobytem w jego domu w A. Skarżący przedstawił również oświadczenie rodziców zgodnie z którym przekazuje im środki pieniężne w wysokości od 800 zł do 1.200 zł, na bieżące potrzeby w związku z ich trudną sytuacją materialną. Skarżący nie udokumentował wydatków na własne, niezbędne utrzymanie. Oświadczył, że nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, ale też nie prowadzi gospodarstwa wspólnie z rodzicami. Oświadczył także, że w czasie pobytu za graniczą również nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, ale jednocześnie - nie prowadzi wspólnego gospodarstw z bratem u którego mieszka. Mając na uwadze całokształt sprawy, oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Strona. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.