V SA/Wa 3141/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... października 2016 r. nr ... w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. DPS T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że wobec Spółki prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. W sprawach tych dyrektorzy izb celnych wydali około 40 decyzji, które są egzekwowane, co z kolei doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku Skarżącej. Spółka obecnie nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi, który wynosi 1.080 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) to 4.950 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 80.676,14 zł. Ponadto Skarżąca wskazała, iż dysponuje jednym rachunkiem bankowym prowadzonym w PKO Banku Polskim S.A., na którym saldo jest ujemne (420.919,97 zł). Do skargi Skarżąca załączyła sprawozdanie zarządu z działalności Spółki, sprawozdanie finansowe za 2015 r. oraz deklarację CIT-2 za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie wskazanych w wezwaniu dokumentów Spółka przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych, odpisy zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2014-2015 oraz odpisy deklaracji VAT-7 składanych w 2016 r. oraz za czerwiec 2015 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.080 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżąca wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 540 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), o ile Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez Stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Przede wszystkim, w ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wniosek, Skarżąca nie przedstawiła w sposób zupełny i klarowny swojej sytuacji majątkowej. Nie wykazała pogorszenia sytuacji finansowej w roku bieżącym, w tym zdarzeń powołanych w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy takich jak zajęcie majątku przez organy egzekucyjne lub ujemne saldo na jej rachunku bankowym. Spółka nie wykonała prawidłowo wezwania z 20 grudnia 2016 r., przedłożyła bowiem jedynie część dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz nie udzieliła odpowiedzi na postawione w wezwaniu pytania. Analiza przedstawionych dokumentów finansowych wskazuje na jej korzystną sytuację ekonomiczną zarówno w roku ubiegłym, jak i w pierwszym półroczu 2016 r. Z dokumentów tych wynika, iż w roku 2015 Spółka, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 1.382.774,96 zł, poniosła stratę w wysokości 80.673,14 zł (załączono sprawozdanie finansowe za rok 2015 wraz z zawartym w nim rachunkiem zysków i strat). Bilans Spółki za rok obrotowy 2015 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą 114.264,28 zł. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za rok 2015 odnotowano, że nie wystąpiły straty i zyski nadzwyczajne, a w sprawozdaniu z działalności zarządu wskazano, iż strata netto w wysokości 80.673,14 zł za rok 2015 r. (wykazana w rachunku zysków i strat) zostanie pokryta z przyszłych zysków Spółki za kolejne lata. W ocenie zarządu, ryzyka operacyjne i finansowe są nieodzownym elementem działalności gospodarczej. Po dacie bilansu (tj. po 31 grudnia 2015 r.) nie wystąpiły zdarzenia, które miały istotny wpływ na działalność Skarżącej. Z kolei deklaracja o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-2) za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. wskazuje, że w ww. okresie Skarżąca wypracowała dochód w kwocie 13.890 zł przy przychodach w wysokości 1.029.569,29 zł. Zatem – w porównaniu z rokiem 2015, za który Spółka odnotowała stratę - stwierdzić należy, iż w roku bieżącym jej kondycja finansowa poprawiła się. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od marca 2016 r. do września 2016 r. Skarżąca dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W marcu 2016 r. zaewidencjonowała sprzedaż w wysokości 123.244 zł i nabycie w kwocie 101.740 zł, w kwietniu sprzedaż – 147.569 zł i nabycie – 112.738 zł, w czerwcu sprzedaż - 172.516 zł oraz nabycie – 125.881 zł, w lipcu sprzedaż - 165.643 zł i nabycie – 129.183 zł, w sierpniu sprzedaż – 152.959 zł oraz nabycie – 117.670 zł. W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 23 czerwca 2016 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej lub informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni trzech ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Wskazać również należy, iż wnioskująca Spółka nie wykonała należycie wezwania z dnia 20 grudnia 2016 r. Spółka nie przedstawiła aktualnego wykazu środków trwałych, zestawienia uzyskanych w latach 2015 - 2016 przychodów ze wskazaniem jakie jest ich źródło, poniesionych w latach 2015 - 2016 kosztów wraz z wyjaśnieniem skąd pochodzą środki na ich pokrycie. Nie złożyła również aktualnego bilansu, rachunku zysków i strat, dokumentów potwierdzających prowadzenie postępowań egzekucyjnych, w szczególności potwierdzających zajęcia egzekucyjne bądź umorzenie prowadzonej egzekucji, nie udzieliła informacji, czy posiada zasoby finansowe zgromadzone w inny sposób niż na rachunkach bankowych (np. lokaty, udziały, akcje, bądź środki pieniężne), a jeśli tak to w jakiej formie i jakiej wysokości, nie przedstawiła zestawienia aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich, nie wskazała tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki oraz nie udokumentowała wysokości aktualnie ponoszonych z tego tytułu kosztów. Skarżąca nie wskazała także źródła finansowania obsługi prawnej, w tym wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika działającego za Spółkę w niniejszej sprawie, nie przedstawiła informacji o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez Prezesa Zarządu Spółki z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnioną funkcją, informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w latach 2015-2016, a także informacji, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową Spółki, został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników i przedstawienie decyzji wspólników w tym zakresie. Zauważyć należy, iż Skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego w PKO BP S.A. za okres od lipca do września 2016 r. Zwrócić należy uwagę, iż Spółka nie dokonuje na tym rachunków innych operacji oprócz comiesięcznej wpłaty gotówkowej kwoty 100 zł odpowiadającej wysokości opłaty za prowadzenie rachunku. Mając na uwadze, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach (w okresie styczeń – lipiec 2016 r. uzyskała przychody w wysokości 1.029.569,26 zł), deklaruje dostawy towarów oraz świadczenie usług oraz nabywa towary i usługi, co wynika z deklaracji VAT-7, a równocześnie nie dokonuje operacji na rachunkach bankowych odpowiadającym deklarowanej sprzedaży, to złożone wyjaśnienia, iż posiada jedno konto bankowe nie są wiarygodne. Podkreślić należy, że Spółka milczeniem pomija obrót środkami pieniężnymi, nie przedstawia żadnych raportów kasowych ani przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych wskazać należy, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Ponadto należy dodać, że w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; LEX/el., 2016. Stan prawny na 31 marca 2016 r.). Jak natomiast wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (np. w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13), z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może ona być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wskazać należy, że Spółka nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie Sądu, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.