V SA/Wa 3150/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2009 r. sprawy ze skargi Z.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej 29 listopada 2008 r. (data nadania pocztowego) przez Z. W. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2008 r. nr [...], wydana w następującym stanie faktycznym: 23 sierpnia 2008 r. Z. W. złożyła wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania wyżej wymienionego świadczenia z uwagi na to, że skarżąca nie spełnia wymogów ustawy koniecznych do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. 22 kwietnia 2008 r. Z. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2008 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że Z. W.wystąpiła z wnioskiem z dnia 23.08.2007 r. dotyczącym przyznania uprawnienia określonego w powołanej wyżej ustawie z tytułu osadzenia w "obozie pracy [...] w okresie [...]r. Kierownik Urzędu nie dał wiary twierdzeniom strony dotyczącym pobytu w obozie pracy. Organ wskazał, że z załączonych do wniosku dowodów (zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w C. w dniu [...].01.1996 r.; zaświadczenie ZUS Oddział w P. Inspektorat w C. z dnia [...].08.2007; zeznanie M. D. z dnia [...].12.1993 r.; zeznanie A. U. z dnia [...].12.1993 r.; oświadczenie strony z dnia [...].12.1993 r. oraz pismo Archiwum [...]) wynika, że Z. W. pracowała w czasie okupacji na terenie Polski w miejscowości W. powiat C. w majątku ziemskim, który uległ konfiskacie na rzecz Rzeszy Niemieckiej. Wskazał również, że w ww. dowodach brak jakiejkolwiek wzmianki o osadzeniu w obozie pracy przymusowej. Kierownik Urzędu podkreślił, że w kserokopiach ankiety kierowanej do Biura Dowodów Osobistych w C. i karty osobowej z lat 50-tych widnieje jedynie informacja, że w czasie okupacji Z. W. mieszkała w C. przy ulicy [...]. Ponadto organ wskazał, że z zawiadomienia z dnia 09.02.2002 r. wynika, że Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" wypłaciła wnioskodawczyni świadczenie pieniężne ze środków przeznaczonych dla osób które w latach 1939-1945 jako dzieci do lat 16 "pracowały w miejscu bądź prowincji zamieszkania lub zostały umieszczone w domach dziecka na ziemiach włączonych do III Rzeszy lub zostały pozbawione opieki rodzicielskiej w wyniku represji niemieckich lub przebywały na terenie III Rzeszy w ośrodkach germanizacyjnych." Mimo prośby strona nie nadesłała upoważnienia do odbioru dokumentów z powyższej instytucji, tym samym Kierownik Urzędu opierając się na treści ww. zawiadomienia przyjął, że materiał dowodowy znajdującym się w FPNP wskazuje, że Z. W. pracowała przymusowo we W.. Kierownik Urzędu stwierdził, że również informacje podane przez Z. W. dotyczące pobytu we W. nie wskazują w sposób jednoznaczny, że przebywała w obozie pracy przymusowej. Z relacji wnioskodawczyni wynika, że została wywieziona z domu rodzinnego i zmuszona do pracy w majątku ziemskim znajdującym się pod zarządem III Rzeszy. Mieszkała w baraku bez sanitariatów, spała na pryczach (pismo z dnia [...].04.2001 r. kierowane do Prezydenta RP dotyczące kwestii przygotowywania projektu ustawy o dzieciach wojny), prawie nie widywała się z rodzicami: "rodzice rzadko mogli nam przywieść cokolwiek na zmianę odzieży, sami zapędzani do pracy.". Pod koniec [...] r. Z. W. znalazła się w szpitalu w C. z uwagi na [...], a po kilku dniach odesłano ją do matki, (pismo z dnia [...].07.2007 r.). Także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona opisuje, że do W. została skierowana z [...], który mieścił się w [...] przy ulicy [...] w C. i przewieziona wraz z innymi dziećmi wozami drabiniastymi. Dalej organ podkreślił, że wnioskodawczyni stwierdziła, że w Archiwum [...] brak informacji o nazwisku Niemca będącego zarządcą powyższego majątku ale taka osoba istniała. Według strony "praca przymusowa dzieci przez tak długi okres, wyrwanych z domów rodzinnych i przekraczająca ich dziecięce siły" jest równoznaczna z osadzeniem w obozie pracy. W ocenie Kierownika Urzędu w sprawie brak wiarygodnych dowodów wskazujących na osadzenie wnioskodawczyni w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 1 ustawy. Archiwum [...] Oddział w M. (pismo z dnia [...].11.2007 r.) nie odnalazło żadnych dokumentów potwierdzających fakt pobytu strony w obozie pracy w G.. Archwium nie posiada także danych dotyczących okresu istnienia obozu. W informatorze "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" brak wzmianki o istnieniu obozu pracy we W. k/C. Opracowanie to wskazuje natomiast na istnienie obozu pracy w miejscowości G. w b. województwie [...] w okresie [...] W dalszej części uzasadnienia organ podkreślił, że z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddziałowego Biura Udostępniania i Archwizacji Dokumentów w W. uzyskano kopię materiałów historycznych, w których ujęto szczegóły życia obozowego, panujące w nim warunki, jego lokalizację i okres istnienia. Jako datę likwidacji obozu podano [...]r. IPN nie odnalazło jednak żadnych danych wskazujących na pobyt strony w ww. obozie. Takie same dane dotyczące obozu podane zostały w piśmie IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Biura Edukacji Publicznej w W. z dnia [...].03.2008 r. Instytucja ta jest w posiadaniu akt śledztwa Okręgowej Komisji Zbrodni Hitlerowskich w W. dotyczących między innymi obozu pracy w G. Organ zauważył, iż Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu jest organem wyspecjalizownym w kwestiach istnienia obozów pracy na ziemiach polskich w okresie od 1939 r. do 1945r. i dlatego opinia tego organu w tym zakresie ma dla Kierownika Urzędu decydujące znaczenie. Kierownik Urzędu wyjaśnił, że nie może na podstawie subiektywnych opinii strony bądź zeznających w sprawie świadków (oświadczenie K. B. z dnia [...].03.2008 r. i oświadczenie T. R. z dnia [...].03.2008 r.) przyjąć, że Z. W. osadzona była w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie przedłożyła jednoznacznych i przekonywujących dowodów potwierdzających ten fakt. Ponadto organ zwrócił uwagę na to, że z oświadczeń strony wynika, że miała przebywać w obozie w G. w okresie w którym wedle źródeł historycznych obóz ten już nie istniał. Pismo C. z dnia [...] listopada 2007 r. potwierdza jedynie, że w G. k/C. istniał obóz pracy przymusowej, a uwięzieni w nim Polacy i Żydzi zatrudniani byli głównie w majątkach administrowanych przez Niemców: W., N., N. i G.. Nie podano w nim jednak okresu funkcjonowania ww. obozu. Wprawdzie strona pismem z dnia [...].04.2008 r. (kopia dołączona do pisma z dnia [...].05.2008 r.) zwróciła się do Prezesa CTN z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie istnienia obozu pracy w G. do końca wojny, tj. do stycznia 1945 r., jednak nie dołączyła odpowiedzi w powyższej sprawie. W dalszej części uzasadnienia Kierownik Urzędu wskazał, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że Z. W. pracowała w miejscowości W. k/C., a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Nie nastąpił więc fakt deportacji wskazany w ustawie z dnia 31.05.1996 r. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. W skardze wniesionej 29.11.2006 r. (data nadania pocztowego) Z. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako niezgodnej z art. 2, 19 oraz 32 Konstytucji RP. Skarżąca podkreśliła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa oraz że uważa że jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna. Kwestia zasadności przyznania Z. W. j uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. została przeanalizowana w toku postępowania administracyjnego przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w oparciu o zebrane w sprawie dowody. Przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Podobnie jak ustawa kombatancka i regulacje dotyczące żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionych w kopalniach, omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; 2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium: a. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945; b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. W wypadku unormowanym w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązku pracy na terenach okupowanych, bądź samej deportacji. Jest to uzasadnione, jeśli zważyć, że sytuacja przymusowo zatrudnionych izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska była z reguły zdecydowanie gorsza od sytuacji innych przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne. Brak jest w tej sytuacji podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w miejscowości, która położona była na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącej pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie świadczenia pieniężnego, jeśli osoba przymusowo zatrudniona nie była do pracy deportowana. Kryterium wyróżniającym grupę osób uprawnionych do świadczenia z tytułu pracy przymusowej stanowi bowiem obiektywnie trudniejsza sytuacja osób przymusowo zatrudnionych, wyrwanych z dotychczasowego środowiska. Odmienna, rozszerzająca wykładnia omawianego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy nie byłaby uprawniona, jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od warunku deportacji, i wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji, a ponadto prowadząca do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawniałaby do świadczenia. Przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (bez deportacji), pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego. Takie unormowanie nie stanowi dyskryminacji innych osób. Zasada równości wobec prawa (równość w prawie) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujący się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Realizacja przez ustawodawcę zasady równości z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości oznacza - w przypadku przyznawania świadczeń, które prowadzą do zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli - stosowanie kryteriów różnicujących, które są merytorycznie uzasadnione i nie są niesprawiedliwe. Przyznanie świadczenia z tytułu pracy niewolniczej na rzecz Niemiec nie wszystkim obywatelom polskim, którzy doznali tej represji, ale tylko tym osobom, które poddane były represji w szczególnych warunkach (osadzenie w obozie pracy albo wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy), nie może być uznane za niesprawiedliwe faworyzowanie tych osób (por. uchwałę 7 sędziów NSA z 12.10.1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1) Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach [...] małoletniej Z. W. w miejscowości W. k/C., a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Zdaniem Sądu Kierownik Urzędu zasadnie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 10 kwietnia 2008 r. Oceny tej nie podważa subiektywne poczucie krzywdy skarżącej, które jakkolwiek zrozumiałe z punktu widzenia trudnych i z całą pewnością bolesnych doświadczeń z okresu okupacji hitlerowskiej, nie ma jednak wpływu na trafność przedmiotowego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła okoliczności umożliwiających wzruszenie zaskarżonej decyzji. Wydając przedmiotową decyzję, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działał na podstawie przepisów prawa. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.