V SA/Wa 3157/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA – Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z uwagi na brak przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku . Pismem datowanym 20 kwietnia 2009 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Jak wynika z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę (wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 stycznia 2009 r.), rodzina skarżącego składa się z pięciu osób. Wraz z żoną utrzymują troje dzieci, które nie osiągają żadnych dochodów. Starsze dzieci studiują, co wiąże się ze znacznymi kosztami. Młodsza córka uczęszcza do liceum ogólnokształcącego. Skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną. Wyjaśnił, że rodzina utrzymuje się z dochodów z pracy żony skarżącego oraz jego renty w łącznej wysokości [...] zł brutto. Dalej zaznaczył iż znaczna część tej kwoty przeznaczana jest na leki i rehabilitację. Wskazał, że koszty eksploatacji mieszkania wynoszą [...] zł miesięcznie. Zaznaczył, że miesięczny rachunek za telefon wynosi ok. [...] zł, zaś za światło [...] zł. Rodzina ponosi również wydatki związane z zakupem ubrań i żywności. Posiadają mieszkanie o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jak wynika z dodatkowego oświadczenia skarżącego łączne miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny wynoszą [...] zł. Z nadesłanego zaświadczenia Urzędu Miasta Gminy w M. wynika, iż dochód roczny gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł, zaś skarżący otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych - ([...] na 2007 r.). Z zaświadczenia z urzędu skarbowego wynika, iż skarżący oraz jego małżonka w 2007 r. uzyskali dochód netto w kwocie [...] zł. Ponadto z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego za okres 6 miesięcy wynika, iż saldo na rachunku w okresie od sierpnia 2006 r. do stycznia 2009 r. wynosiło od [...] do ponad [...] zł. W sprzeciwie datowanym 20 kwietnia 2009 r. skarżący wyjaśnił, że znajdujące się na rachunku bankowym środki w wysokości [...] zł stanowią pożyczkę jaką zaciągnął we wrześniu 2008 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Z powyższego wynika zatem, że przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Spełnienie tej przesłanki obliguje do przyznania prawa pomocy w stosownym zakresie. Osoba ubiegająca się o zwolnienie powinna zatem we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawrzeć oświadczenie zawierające prawdziwe i dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W przeciwnym razie sąd, zgodnie z art. 255 cytowanej ustawy, wezwie ją do złożenia dodatkowego oświadczenia, na podstawie którego będzie mógł dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy. Oświadczenie ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest nieodzowną przesłanką, do weryfikacji zawartych w nim danych, przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku, gdyż skarżący nie wykazał braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Przede wszystkim zauważyć należy, iż skarżący i jego małżonka uzyskują stałe dochody z pracy i renty, które wynoszą ponad [...] zł brutto. Rodzina skarżącego posiada mieszkanie o pow. [...] m² oraz gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, Gospodarstwo przynosi dochody w wysokości [...] zł rocznie. Ponadto mając na uwadze treść wyjaśnień skarżącego podkreślić należy, iż nie zostały one poparte dowodami potwierdzającymi istnienie powołanych przez zainteresowanego okoliczności. Skarżący wskazał iż jest osobą niepełnosprawną i w związku z tym znaczna część miesięcznych dochodów rodziny przeznaczana jest na rehabilitację oraz leki. Jednakże pomimo wezwania z dnia 2 lutego 2009 r. do nadesłania dokumentów potwierdzających istnienie pozytywnej przesłanki przyznania prawa pomocy, skarżący poprzestał jedynie na złożeniu oświadczenia, którego nie poparł stosowną dokumentacją (np. faktury za lekarstwa, rachunki za leczenie). Należy również podkreślić, iż z nadesłanych przez skarżącego wyciągów z rachunku bankowego za okres 6 miesięcy wynika, iż saldo, w okresie od sierpnia 2006 r. do stycznia 2009 r. wynosiło od [...] do ponad [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że środki te stanowią pożyczkę jaką zaciągnął we wrześniu 2008 r. Z załączonych przez B. K. dokumentów nie wynika jednak, iż kwota znajdująca się na jego rachunku bakowym stanowi udzielona skarżącemu pożyczkę. Ponadto wnioskodawca nie przedstawił dokumentów wskazujących na sposób wydatkowania środków z udzielonej pożyczki. Wskazał wprawdzie, iż kwota ta pożytkowana jest na pokrycie podstawowych potrzeb jednakże faktu tego skarżący nie udowodnił. Wobec powyższego podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. Wskazane powyżej okoliczności świadczą natomiast o tym, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika jak i ewentualne przyszłe koszty sądowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.