V SA/Wa 3171/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak Sędziowie: WSA Jarosław Stopczyński (spr.) WSA Tomasz Zawiślak Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kary pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... czerwca 2016 r. ... w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kary pieniężnej nałożonej decyzją ... Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... sierpnia 2012 r. ... w wysokości 10.000 zł. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia ... września 2016 r. nr.... utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu w/w. Decyzji organ przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: Pismem z dnia ... kwietnia 2016 r. Z. B. zwrócił się do Głównego Inspektora Transportu Drogowego z wnioskiem o umorzenie w całości kary pieniężnej nałożonej decyzją ... Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... sierpnia 2012 r. w wysokości 10.000 zł. Wnioskodawca wskazał, że ze względu na złą sytuację zdrowotną nie jest w stanie podjąć pracy, utrzymuje się z renty i wobec powyższego nie ma możliwości uregulować należności w całości. Wnioskodawca wskazał na wznowę choroby nowotworowej nerek i początek choroby nowotworowej prostaty. Do wniosku strona dołączyła kopię wyniku badania tomografem komputerowym, kopię wyników badania histopatologicznego oraz kopię potwierdzającą wizytę w poradni urologicznej. W toku postępowania przed organem strona przesłała: kopię deklaracji PIT-37 za 2015 r., oświadczenie o użyczeniu samochodu, kopię orzeczenia ZUS o niezdolności do pracy, kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wypełnione oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz potwierdzenie dokonania opłaty skarbowej. Decyzją z dnia ... czerwca 2016 r. nr ... Główny Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia całości kary pieniężnej. Pismem z dnia ... lipca 2016 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku przedstawiła swoją trudną sytuację zdrowotna oraz finansową. Odnosząc się do powyższego wniosku organ wskazał, że zgodnie z art. 55 u.f.p., należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi jest przesłanką o charakterze uznaniowym. Organ podkreśla, że wniosek o umorzenie należności pieniężnej w całości powinien być szczegółowo umotywowany. Dłużnik powinien we wniosku wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a ściągnięcie należności w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Zgromadzenie materiału dowodowego, w oparciu o który organ administracyjny podejmuje decyzję, wymaga współdziałania ze strony dłużnika, który będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem podania powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty, oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy. W ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego trudno w niniejszej sprawie dopatrzyć się przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowej należności w całości. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z przedłożonego oświadczenia wynika, że Z. B. w okresie trzech ostatnich miesięcy przed złożeniem wniosku uzyskał miesięczny dochód w wysokości 1.956,31 zł. Natomiast na podstawie deklaracji PIT-37 ustalono, że w 2015 r. strona uzyskała dochód brutto w wysokości 25.519,67 zł (średniomiesięcznie 2.126 zł). Strona wskazała na wydatki ponoszone na prowadzenie gospodarstwa domowego, na które składają się: czynsz - 500 zł, energia - 90 zł, żywność - 250 zł, zobowiązania kredytowe - 770 zł, Internet - 57 zł, telefon - 33 zł, paliwo - 100 zł, leki - 100 zł oraz napoje - 50 zł. Suma wydatków wynosi 1.950 zł. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych ani środków transportu. Strona wyjaśniła, że korzysta z samochodu córki, w celu dojazdu na wizyty lekarskie i badania i ponosi związane z tym koszty paliwa. Zdaniem organu z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, by prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub, by zachodziło uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Materiał dowodowy przedstawiony przez stronę nie uzasadnia również udzielenia najdalej idącej ulgi, tj. umorzenia kary pieniężnej w całości i tym samym rezygnacji Skarbu Państwa z przysługujących mu należności. Organ wskazuje, iż powszechnie obowiązującą zasadą w polskim porządku prawnym jest obowiązek regulowania należności wobec .Skarbu Państwa, natomiast umorzenie należności pieniężnej w całości traktować należy jako instytucję o charakterze zupełnie wyjątkowym. W ocenie organu choć sytuacja materialna strony jest niewątpliwie ciężka, to wobec osiągania przez stronę stałego dochodu trudno byłoby uznać, że stronie powinna zostać udzielona ulga najdalej idąca, powodująca w istocie rezygnację przez Skarb Państwa z przysługujących mu należności. Mając na uwadze ważny interes dłużnika lub interes publiczny Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdza, iż kara grzywny ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzeganie przepisów prawa oraz ma być dolegliwa dla ukaranego. W ocenie organu brak jest w niniejszej sprawie przesłanki interesu publicznego do umorzenia ww. kary grzywny. Organ podkreśla, iż poza wyjątkowymi i szczególnymi wypadkami nie należy dopuszczać do sytuacji, w której mogłoby powstać społeczne przekonanie, że naruszenie przepisów prawa nie pociąga za sobą dotkliwych konsekwencji, w tym finansowych. Skargę na wyżej opisana decyzję wniósł Z. B. podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Skarżący nadmienił iż leczy się onkologicznie , cierpi na niedowład organizmu i jest niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Po opisaniu niezbędnych wydatków podkreślił iż jest zmuszony zaciągać pożyczki aby zapewnić sobie egzystencję w skromnym zakresie. Zdaniem skarżącego został potraktowany przez organ jak normalny zdrowy człowiek co nie jest zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Skarżący wskazał, że przepisy pozwalające na umorzenie należności adresowane są do takich osób jak on. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( dzn nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzją powinna zostać uchylona. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1240 z p. zm.), w której zgodnie z art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl powołanego przepisu oraz art. 57 ustawy należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Art. 56 ust. 1 stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl). Przechodząc do analizy niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż organ nie przeprowadził w ramach postępowania odwoławczego postępowania dowodowego w odpowiednim zakresie i z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów uznał, iż wobec Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych umożliwiająca umorzenie obciążających go należności. Chodzi mianowicie o przesłankę wskazaną w pkt. 5 ww. przepisu. Zdaniem sądu organ powinien raz jeszcze w sposób dogłębny ustalić i ocenić sytuacje zdrowotną skarżącego, zwłaszcza w kontekście podnoszonych przez niego i udokumentowanych okoliczności związanych z przebywaną choroba nowotworową. W tej materii należy bowiem ustalić precyzyjnie jakie koszty skarżący ponosi w związku z leczeniem (leki, wizyty u lekarzy, dojazdy do szpitala), czy wymaga odpowiedniego odżywiania , a nadto jakie koszty się z nim wiążą , czy skarżący jest w stanie im podołać . Uiszczenie kary pieniężnej nie może bowiem pozbawiać skarżącego środków zapewniającym mu tak leczenie jak i odpowiednie, adekwatne do schorzenia odżywianie. Gdyby organ miał jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie winien zobowiązać skarżącego do przedłożenia dalszej dokumentacji lekarskiej odnoszącej się do stanu jego zdrowia oraz potrzeb z nim związanych. Sąd stoi na stanowisku, że w przypadku człowieka bardzo poważnie chorego obarczonego dużym ryzykiem śmierci nie może być tak, że nie daje się pierwszeństwa jego interesom i to podstawowym jakim jest prawo do życia i normalnej egzystencji, a preferuje interes fiskalny państwa. Sąd podkreśla, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia danej przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie do kompetencji organu. W ocenie Sądu, w badanej sprawie organ nie zebrał jednak wymaganego materiału dowodowego, co spowodowało, że uzasadnienie zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Co prawda odniósł się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, lecz nie wykazał, że rozważał wszystkie aspekty sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem należytego ustalenia ważnego interesu dłużnika. Sąd podziela w tym względzie stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2007 r. . sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu". Z powyższych względów sąd skargę uwzględnił. Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a/e ppsa.