V SA/Wa 3173/14

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) października 2014 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. O., dalej "Skarżący", wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 1 października 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Z oświadczenia Skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz współfinansuje wnuka. Do dochodów zaliczył emeryturę w wysokości 2.254,80 zł miesięcznie. Ze złożonego wniosku wynika, że Skarżący jest współwłaścicielem dwóch domów o powierzchni 110 m.kw. oraz 138 m.kw. położonych w S. i W. W domu w S. mieszka była żona Skarżącego z synem, córką i wnuczkiem, a w domu w Wesołej – Skarżący. Domy stanowią przedmiot procesu o podział wspólnego majątku. Skarżący wskazał również, że posiada wyłączoną z produkcji rolnej nieruchomość rolną o powierzchni 6,6 ha. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą 1.100 zł, ponadto Skarżący wydaje 300-500 zł miesięcznie na leczenie, świadczy byłej żonie alimenty w wysokości 200 zł oraz udziela finansowej pomocy wnukowi (200-300 zł). Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, pismem z 31 marca 2015 r. Skarżącego wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi Skarżący przedstawił wyciągi bankowe z rachunku bieżącego oraz oszczędnościowego od stycznia 2015 r. do kwietnia 2015 r., wyrok Sądu Rejonowego dla W. P.-P. z 9 kwietnia 2013 r. oddalający powództwo Skarżącego o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał oraz oddalający powództwo wzajemne byłej żony o podwyższenie alimentów. Przedstawił również potwierdzenie uiszczania alimentów w wysokości 200 zł, opłat za korzystania z energii elektrycznej i gazu oraz wydatków na leki, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2015 r. oraz w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r., zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz zeznania podatkowe za lata 2013-2014. Skarżący oświadczył, że koszt utrzymania wynoszą 1.100 zł miesięcznie, a jedynym jego źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać Skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika podkreślić należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez Skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (Skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Oceniając zasadność zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych oraz przyznania mu prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 224 zł. Warto zauważyć, że w toku postępowania mogą się pojawić inne koszty sądowe, np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oddalającego złożoną skargę (opłata ta wynosi 100 zł) oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wraz z kosztem jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając jednak na uwadze, że obowiązek ewentualnego poniesienia wskazanych kosztów sądowych nie jest pewny, zależy od wyniku postępowania przed sądem I instancji, dotyczy czasu przyszłego i będzie rozłożony w czasie, a Skarżący ma możliwość składania wniosków o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego, nie wydaje się uzasadnione przeprowadzenie oceny przesłanki przyznania prawa pomocy przy uwzględnieniu przyszłych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że Skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto 2.580,16 zł. Skarżący oszacował, że miesięczny koszt utrzymania i mieszkania wynosi 1.100 zł. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów nadesłał potwierdzenia opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej w wysokości od 94,80 zł do 110,96 zł w 2015 r., gazu - około 200 zł miesięcznie oraz usługi asenizacyjne – około 120 zł. Przedstawił również paragony dokumentujące zakup leków, a zgodnie ze złożonym oświadczeniem na ten cel przeznacza od 300 zł do 500 zł. Skarżący oświadczył, że opłaca również podatek od nieruchomości (kwartalnie 453 zł) oraz podatek rolny i leśny (kwartalnie 66 zł). Oprócz stałych wydatków oszacowanych przez Skarżącego na kwotę 1.100 zł, na Skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony w wysokości 200 zł miesięcznie. Dobrowolnie Skarżący wspomaga finansowo również wnuka; według oświadczenia miesięcznie przeznacza na ten cel 200 zł – 300 zł. Przedstawione wydatki stanowią łącznie kwotę 1.600 zł. Zaliczając do miesięcznych wydatków również należność wobec ARIMR spłacaną tytułem nienależnie pobranych płatności (z przedstawionych poleceń przelewu wynika, że spłaty wynoszą 300 zł miesięcznie) wskazać należy, że miesięczne wydatki Skarżącego stanowią kwotę 1.900 zł, a więc mniejszą o około 600 zł od otrzymywanej emerytury. W kwocie wydatków znajdują się również kwoty dobrowolnych świadczeń na rzecz wnuka (nawet 300 zł). Z nadesłanych wyciągów bankowych wynikają dodatnie salda (150 zł, 260 zł). Wskazać również należy, że Skarżący procesując się z żoną o podział majątku korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Istotne jest również, że Skarżący posiada majątek, który nawet uwzględniając, że jest przedmiotem współwłasności z byłą żoną przedstawia znaczą wartość skoro w jego skład wchodzą dwa domy, nieruchomość rolna o powierzchni 6,6 ha oraz działka o powierzchni 1200 m.kw. położona w dzielnicy W. – W. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Reasumując Skarżący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Uzyskiwany miesięczny dochód jest wystarczający aby jednorazowo uiścić wpis sądowy w wysokości 224 zł. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.